Het recht op geluk
Wees jezelf, er zijn al zoveel anderen.....
Een gezegend kerstfeest wat u ook gelooft
Het leven vieren met liefde en licht
"Geloven voorbij grenzen", Manuela Kalsky
Twisten en gesteggel
Tien jaar na 11 september
Twijfel en standvastigheid
Vakantie
Er is veel lijden in een mensenleven
Er is één godsdienst
Jezus droom van een betere samenleving
Tijd maken ...
Het is de aarde die drijft ...
Wat heet normaal?
Richtlijn ter overdenking
De kijk op lijden, volgens de Dalai Lama
Ja
'Geduld' door Pablo Neruda
Overdenking van Leo Koerhuis
Preek Franciscus viering
Een profeet is iemand die de wacht houdt
Credo
Ga!
Uitspraak van kerkvader Augustinus
Gebed voor God
Vertrouwen
Iedereen heeft iets te geven
Als dat wat toeval lijkt je dreigt te vellen
Leed onder ogen zien
Woede en Haat
Efeziërs 5 vers 8-14
Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen last
Het Onze Vader vertaalt uit het Aramees
Problemen
Besef hoe rijk je bent
Over lijden en Job
Tao van Poeh, van Benjamin Hart
Uit 'De Meesters van het Verre Oosten'
Uit 'Jezus Sirach'
Ik geloof dat de werkelijke zin van ons leven het zoeken naar geluk is. Dat is duidelijk. Of je nu religieus bent of niet, of je nu gelooft in die of die godsdienst, we zijn allemaal op zoek naar iets beters in het leven. Daarom denk ik dat het leven werkelijk gericht is op geluk….. Met deze woorden, uitgesproken voor een groot publiek in Arizona, raakte de Dalai Lama de kern van zijn boodschap.
“Bent u gelukkig?” vroeg ik aan hem. “Ja,”zei hij, “ja, absoluut.” Er lag een stille oprechtheid in zijn stem die geen twijfel toeliet, een oprechtheid die werd weerspiegeld in zijn gelaatsuitdrukking en ogen. “Maar is geluk voor de meesten van ons een reëel doel?”vroeg ik. “Is het echt mogelijk?” “Jazeker, ik ben ervan overtuigd dat je geluk kunt bereiken door de geest te oefenen.” Freuds opvatting was dat men geneigd is aan te nemen dat de bedoeling dat de mens gelukkig moet zijn, niet behoort tot het plan van de Schepping. Door dit soort onderricht ( de schrijver is psychiater) waren velen in mijn vak tot de conclusie gekomen, dat je niet meer kon verwachten dan de transformatie van hysterische ellende in gewone ongelukkigheid. Vanuit die invalshoek leek de bewering dat er een duidelijk omlijnd pad naar geluk bestond een nogal radicale gedachte. Het idee dat je het ware geluk kunt bereiken, heeft, in het Westen, altijd slecht gedefinieerd, vaag en ongrijpbaar geleken. Het lijkt erop dat de meesten van ons geluk als iets mysterieus zien. Op de momenten van vreugde die het leven biedt, krijgen we het gevoel dat geluk zomaar uit de lucht komt vallen. Het leek mij niet iets dat je kon ontwikkelen, en vasthouden, door simpelweg de geest te oefenen.
Toen ik dit bezwaar maakte, liet de uitleg van de Dalai Lama niet lang op zich wachten. “Wanneer ik in deze context zeg “de geest oefenen”, bedoel ik met geest niet alleen iemands cognitieve vermogens of intellect. Ik gebruik de term eerder in de zin van het Tibetaanse woord “Sem”, dat een veel bredere betekenis heeft en meer in de buurt komt van “psyche” of “ziel” . Het omvat “verstand en gevoel , hart en geest”. Door het bewerkstelligen van een zekere innerlijke discipline kunnen ons gedrag, onze gehele zienswijze en aanpak van het leven een transformatie ondergaan.
Wanneer we het hebben over die innerlijke discipline, kunnen daar natuurlijk veel dingen, veel methoden, bij komen kijken. Maar over het algemeen ga je eerst bij jezelf vaststellen welke factoren leiden tot geluk en welke factoren tot lijden. Als je dit hebt gedaan, begin je de factoren die leed veroorzaken geleidelijk te elimineren, en de factoren die leiden tot geluk te cultiveren. Dat is de juiste methode.
Als vanzelfsprekend recht hebben op geluk bestaat niet. Je zult er echt zelf werk van moeten maken.
Een bescheiden bewerking uit: De kunst van het geluk door de Dalai Lama en Howard Cutler.
Uitgeverij Nirwana.
ISBN: 9789045304465
Terug naar bovenWees jezelf, er zijn al zoveel anderen.....
Loesje.
Terug naar bovenEen gezegend kerstfeest wat u ook gelooft
In de voorbije kerstnacht is overal dat mooie romantische geboorteverhaal van Lucas gelezen: Over het kindje in de kribbe, over Maria en Jozef, engelen en herders. Maar nu heeft het kerstverhaal geklonken zoals Johannes dat schreef voor zijn parochie op het einde van de eerste eeuw. Die parochianen hadden zelf Jezus al niet meer meegemaakt, net zo min als wij. Het verhaal van Lucas moeten ze zeker gekend hebben. Maar het ging Johannes er om dat ze de betékenis van dat romantische kerstverhaal zouden inzien en dat ze net als hij enthousiast zouden worden over de levensvisie van Jezus. Hij schrijft zijn verhaal als een gedicht, een hymne, zó mooi, zo indrukwekkend: je durft er bijna niets over te zeggen. Wat mij zo treft is dat hij zulke prachtige beelden gebruikt voor het geheim dat God is. Vooral dat beeld van Licht dat in de duisternis schijnt.
In oude schriftverhalen kom je Godsbeelden tegen als vader, moeder, herder, reisgenoot. Maar ook licht en vuur, bron van leven, waterstroom, stem in je ziel die je maar niet met rust laat, of diepe stilte. In onze dagen ontstaan weer veel nieuwe beelden voor het mysterie dat God is: prachtig zijn ze soms! God als diepste ziel van mijn bestaan, kracht die mij troost biedt als het leven niet zo loopt zoals ik hoop, wind onder mijn vleugels die mij door het leven draagt. Of levensruimte, ademruimte waarin alles er mag zijn: de zon, de bergen, flora en fauna, liefde en haat, ziekte en dood. Ikzelf ben in die Godsruimte ontstaan. Ik mag er bloeien en zal er vergaan. Och, eigenlijk doet het er niet toe wat je precies over God zegt of zingt, al die woorden en beelden, daar gaat het niet om.
Uiteindelijk vervliegen al die beelden, ze zijn God niet. Het gaat om de grondtoon: het vertrouwen, de overgave aan het Leven dat groter is dan het mijne. Dat ik mij samen met ál wat bestaat en leeft en beweegt, geborgen weet in de ruimte die God is. En dat ik in die levensruimte de stille stem mag horen: heb vertrouwen, open je hart, het is goed, Ik ben er voor je, je mag er zijn en je mag worden wie je in wezen bent. Die aanwezigheid van God, dat gevoel, dat vertrouwen heeft Johannes zo sterk in Jezus ervaren. En wat dát aan een goedheid en een genezing teweeg brengt. En daarom zingt hij dit lied van bewondering over Hem: hoe hij dat Woord van het begin, die Oorsprong van alles, dat Leven, dat Licht, dat Godsgeheim, in Jezus heeft zien gebeuren. En precies dat wenst hij ook zijn parochianen toe.
Niemand heeft God ooit gezien, zegt hij. Maar als je iets wilt ervaren van dat mysterie, van je eigen levensdiepte, van je bestemming, dan moet je niet naar boven kijken. Kijk maar naar deze mooie mens. In Hem breekt het Licht van de Eeuwige door. Eindelijk iemand die vol is van God, vol van zijn Licht, zijn liefde, zijn recht; en die dat uitstraalt heel zijn lieve leven lang. Ik heb het zelf gezien, zegt hij. Ik heb Hem meegemaakt en ik ben helemaal wég van zijn levensvisie. Wat Johannes zo graag wil is dat ook wij God laten plaatsvinden in ons bestaan. Dat wij weer vrijuit gaan leven in de ruimte die God is. Dat zijn Licht ook onze duisternis verlicht. En dat dat dan ook weer, net als bij Jezus, te zien is in ons leven: die rust, dat vertrouwen, die hoop, die liefde. Blijheid ook! Licht van Gods licht in een duistere wereld. Dat ook wij letterlijk schitterende mensen worden, lichtmensen, of zoals Johannes zegt: Godskinderen. Want het echte menszijn krijg je niet automatisch mee bij je geboorte, zegt hij, uit de kracht van de man, uit de schoot van een vrouw. Voluit menszijn heeft hoe dan ook met God van doen. Daartoe moet je opengaan voor dat Godsgeheim, en Hem in je meedragen als je diepste wezen, je hoogste goed. Dat Hij de grond wordt waarop je leeft, je levenskracht zelf, je harteklop.
Hij zou zo graag willen dat al die mensen er voor zorgen dat God op hun gezicht te lezen is, op hun huid geschreven. Dat zij zo op hun beurt de wereld verlichten en met elkaar onze lieve oude aarde leefbaar maken. Om dat bericht te horen en door te geven, om daarover te bidden en te zingen, daarom komen zoveel mensen bij elkaar met Kerstmis. Misschien kunt u niet eens precies zeggen wat u zoekt. Maar we voelen allemaal heel goed aan waar het onder de woorden, in de gezangen, achter de beelden en gebaren om gaat; namelijk dat er ook in onze hectische wereld en in ons eigen leven Licht blijft schijnen dat niet door de duisternis wordt overmeesterd. Het heeft niet zoveel zin om de duisternis van onze dagen hier breed uit te meten. Daar weet u alles van. En als je het nieuws een beetje volgt, dan denk je wel eens: Dat van die vrede op aarde, waar we over zingen, zou daar ooit wel wat van komen? Soms kun je daar haast niet meer in geloven, gewoon door alles wat je om je heen ziet gebeuren. Dan kun je opgesloten raken in jezelf, in het duister, in je ziekte, je gemis, je zwaarmoedigheid of cynisme. Dat licht van Gods licht dringt gewoon niet meer binnen omdat je vensters gesloten zijn. “Hij kwam in het zijne, maar de zijnen aanvaardden Hem niet”, zingt Johannes. En dan krijgt het noodlot het alleenrecht en wordt het leven een zware last. Voor al die mensen en voor onszelf ook vieren we daarom opnieuw de geboorte van dat mensenkind Jezus, in wie dat Licht volop doorbrak en die we tot op de dag van vandaag maar niet kunnen vergeten.
Het zou mooi zijn als wij op dit kerstfeest weer open zouden kunnen gaan, vol verwondering en verwachting. Dat er een vonk overspringt van dat grote Licht en dat we besluiten om weer plaats te maken voor God in ons leven. Dat Hij de ruimte mag zijn waar in we leven. Dat wij weer wandelen met Hem en Hem ronddragen als bron van levenskracht, als nieuw begin van liefde en saamhorigheid. Dat we als het ware Jezus Christus met ons meedragen en met Hem durven hopen op een andere betere maatschappij, met menselijker mensen en een liever leven. Dat we net als Hij in God weer een anker vinden, houvast en levenskracht bij alles wat ons overkomt. En dat we ons voegen bij al die ongekende, onschatbare liefde, ontferming, al die onbaatzuchtigheid die er al is bij zoveel mensen. Veel te weinig, zeker, maar nog steeds meer dan genoeg om de moed erin en de wereld overeind te houden.
Niemand kan dat volle Licht, dat God is, alleen bergen. En niemand redt het alléén als het erom gaat de duisternis te keren en het kwaad het hoofd te bieden. Maar als we ons Jezus te binnen brengen, zijn manier van leven in de ruimte van God, zijn mensenliefde; en als ons geloof de vorm aanneemt van gemeenschap, één grote beweging van mensen die God meedragen in hun diepste wezen, pas dan houden we op machteloos te zijn.
Natuurlijk, het blijft een keuze die je zelf als gelovige maakt. Het heeft alles te maken met de manier waarop je naar de werkelijkheid wilt kijken. Maar ik kies ervoor om met Jezus en met christenen van alle tijden te blijven uitzien naar zo’n nieuwe wereld. Want ik vind het een schitterende levensvisie, een prachtig geloof! Ik ben er hartstikke trots op! De meest bondige samenvatting van verbondenheid is het ritueel van brood en wijn: Je houdt je hand op, krijgt een stukje van het ene brood. “Lichaam, leven van Christus”, wordt erbij gezegd. En je besluit bij jezelf: Ja, ik ben ook van dat gebaar, deel van dat geheel. Ik hoor ook bij dat verhaal over licht in de duisternis en over dat wandelen in de ruimte die God is. Ik wil horen bij die geloofsgemeenschap. En je zegt, terwijl je je hand ophoudt en dat brood ontvangt, “Amen”, wat betekent: “Hier ben ik, ik doe mee, kome wat komt!”
Zo wens ik u allemaal een gezegend kerstfeest, toe.
Leo Koerhuis.
Terug naar bovenHet leven vieren met liefde en licht
Kaarsen op de krans van groen! Steeds meer licht, als de opkomende zon! Ik vind het prachtig dat wij zo samen het leven vieren in een cyclus van kerkelijke jaargetijden. Want dat toch is liturgie: het leven vieren. Al die leefmomenten van verwachting en verlangen, geboorte en dood, vallen en opstaan, van hoop en vrees, dat alles vieren we hier in een cyclus die elk jaar weer begint met de Advent, de tijd van verwachting en verlangen. En Schriftverhalen geleiden ons daarbij. Bij de meeste verhalen uit de heilige boeken moet je altijd verder kijken dan het eerste gezicht. Haast altijd is er sprake van een symbolische betekenis. Ze gaan immers over de achterkant van het bestaan, over de mysteries van het leven. Vandaag spreken profeten het verlangen in ons aan om weg te trekken uit de ballingschap van vervreemding en ontworteling, weg uit schuld en Godverlatenheid, om weer thuis te komen bij God en bij onszelf. Want we zijn toch geroepen om te allen tijde te leven in de ruimte die God is, ademruimte, levensruimte. De ruimte waarin alles zijn mag: de zon, de bergen, regen, aardbevingen, vloedgolven, dieren en planten, liefde en geluk, haat en nijd, honger en dorst, ziekte en dood. Alles wat leeft en beweegt is bedoeld om te bestaan in die ruimte, in God, geborgen in Hem die de oergrond is, bron van leven, van liefde en licht.
Maar misschien is onze grootste tragiek wel dat wij op onze levensweg telkens weer vervreemd dreigen te raken van onszelf, doordat wij het contact verliezen met die geestkracht die we als kind God leerden noemen. De Goddelijke kracht die ons boven onze beperktheid uittilt, ons doet mens worden en ons verbindt met elkaar en met het grote geheel van leven. Het is tragisch dat wij altijd weer opnieuw wakker geschud en weer tot onze bestemming geroepen moeten worden. Daarom is het maar goed dat het weer Advent is en dat de profeten woorden van troost tot ons spreken en ons oproepen tot ommekeer en terugkeer. Troosten betekent in de Bijbel vooral perspectief bieden, de hoop levend houden, laten zien dat er een einde kan komen aan deze godverlatenheid, deze ballingschap. Misschien is bemoediging daarom een beter woord: ze willen ons bemoedigen, opdat we de hoop op terugkeer en op heling niet verliezen. Ze willen ons geloofsmoed geven: dat we niet cynisch worden bij het zien van zoveel geweld en bij alle narigheid die een mens soms moet meemaken. Dat we ons hart, onze geest, onze ziel, ons diepste wezen niet blijven uitleveren aan negatieve krachten en zo losraken van onze bestemming, onze levensbron, God die zelf ons leven is. Dat we blijven verlangen naar zijn komst in ons bestaan zoals Hij verschenen is in Jezus; en dat wij, met God in ons, mens worden zoals Hij. Want alleen dan zijn wij niet langer overgeleverd aan de machten van de duisternis.
We hoeven daarvoor niet te wachten op de groten van de aarde. Het heil komt echt niet van de zeven onder- en bovenbazen, zoals Lucas die noemt. Het overkomt mensen als Johannes, mensen uit alle volken, die de stilte van de woestijn aandurven. Die de tijd ervoor nemen, rustig worden en stil. Die inkeren en omkeren en zich opnieuw bekleden met Gods nabijheid, die onbedwingbare kracht, dat zielsverlangen, dat ons roept en draagt en gaande houdt. In deze weken van de Advent gedenken wij dus dat wij ons niet moeten neerleggen bij een bestaan waarin wij steeds weer losraken van onze bestemming. Bij een leven los van God en van andere levens; en bij een samenleving die tolereert dat er hele groepen mensen niet mee mogen doen. Waarom nog altijd die vanzelfsprekende overheersing van economische belangen boven solidaire liefde en verbondenheid? Wat voor wereld laten wij, met al ons narcisme, onze zelfzorg en ons Godsgemis, wat voor wereld laten wij na aan onze kinderen als het gaat om lucht en water, om planten en dieren? Hoe vinden wij weer elkaar weer terug in een nieuwe solidaire wereldgemeenschap?
Het is maar goed dat er heel wat mensen zijn die zich daar druk om maken, die telkens weer inkeren en hun verlangens naar een geheelde samenleving blijven koesteren en vieren. En wat goed dat u daarbij hoort! Natuurlijk, er zijn er ook genoeg die niks hebben met die verwachting en dat verlangen naar verbondenheid met God en met het leven van alles en iedereen. Ook wij kennen die momenten maar al te goed. We voelen dan het onrecht en de Godsleegte misschien wel, en op onze beste momenten horen we ook nog wel een stem die ons oproept, maar we doen toch maar liever alsof er niets aan de hand is. Want anders móet je er ook iets mee. Maar als je niet oppast raak je er aan gewend om dat gevoel, die stem, weg te drukken en toe te dekken; en de grote leegte die God achterlaat te vullen met telkens nieuwe materiële zaken, om zo onszelf te troosten. Het werkt niet echt, maar je moet toch wat! Maar ik moet u zeggen: ík zou niet zonder die verwachting kunnen leven. Zij schenkt mij de hoop dat gerechtigheid en heelheid het laatste woord zullen hebben in de geschiedenis, ondanks alle narigheid die ik ook wel om me heen zie. Ze houdt me gaande, geeft me houvast; ze doet me elke keer weer opveren en maakt me gelukkig. En Goddank zijn wij met velen, de eeuwen door en nog steeds, in alle kerken en in alle religies, maar ook daarbuiten. Het gaat niet om vreselijk ingewikkelde idealen. Het heilige verschuilt zich in het meest gewone. Het beste kunnen we in deze tijd van Advent weer eens in onszelf keren. Dat je afdaalt in je ziel. Dat je jouw eigen chaos en je leegte en je spoorloosheid ontdekt en erkent en dat je dan moedig omkeert. Mensen kúnnen dat als ze willen. En dat is ook precies wat ze tot mooie mensen maakt. Er moeten soms wel bergen verzet worden en dalen gevuld. Geen kronkelpaden meer, geen sluipwegen, geen duistere zaken. De weg voor God bereiden vraagt waarachtige ommekeer.
Daarom Advent: Tijd van bezinning over waar het echt om gaat. Nieuwe momenten zoeken van stilte. Je niet zomaar laten meeslepen door de drukte van deze tijd, de kerstkoopwoede, de snelle afleiding. Onderzoeken en onder ogen zien waar je beslist fout zit, waar je afwijkt van je bestemming en waardoor dat komt. Vergeving vragen. Met Johannes het weer wagen om door het water te gaan, dat water dat staat voor de dood en de ondergang van alle leven en dat je altijd weer de diepte in wil zuigen. Samen met Jezus over dat water heen lopen naar de overkant en de mantel van de gerechtigheid weer omslaan, die God ons aanreikt. En zo, in Gods Naam, de duisternis van onze tijd breken, weer op elkaar betrokken raken en voor alle leven zo goed als God zijn. Advent is uiteindelijk: opnieuw verlangen naar de komst van God-met-ons en bidden: Keer je hart tot mij, keer mijn hart in mij.
Leo Koerhuis.
Terug naar boven"Geloven voorbij grenzen", Manuela Kalsky
Kent u het boek Het leven van Pi? ... Het vertelt het ongelooflijke verhaal van de zestienjarige jongen Piscine Patel, genaamd Pi, wiens vader een dierentuin in India heeft. Wanneer de familie besluit om naar Canada te emigreren, wordt ook een groot gedeelte van de dierentuin ingescheept. Maar het schip vergaat en de enige overlevenden zijn Pi, een zebra, een hyena en ‘Richard Parker’, een Bengaalse tijger van pakweg 200 kilo. 227 dagen dobberen zij met elkaar in een reddingssloep op de Grote Oceaan. En uiteraard gebeurt er dan van alles.
Maar dat moet u in dit prachtige boek van Yann Martel zelf maar lezen, want mij gaat het vanmiddag niet om de fantastische avonturen die Pi op die boot beleefde, maar om de periode in zijn leven die eraan vooraf ging – toen hij besloot naast hindoe ook christen te worden en een jaar later ook nog moslim. Hoe dat kwam? En of het kon? Ik zal het u vertellen: Laat ik beginnen met
Pi, de hindoe
De kiem van geloven werd al vroeg in Pi gezaaid, dankzij de traditioneel gelovige zuster van zijn moeder, Tante Rohini. Kort na zijn geboorte en een zeven uur durende treinreis betrad hij in de armen van zijn moeder de hindoetempel in Madurai, waar Tante Rohini hem vol trots aan de Moedergodin toonde. Hij werd ondergedompeld in de zwoele, van wierook doordrongen, mysterieuze sfeer van de tempel. Een plaats waar Pi zich altijd thuis zou blijven voelen, vanwege “de bewerkte kegeltjes rond kumkumpoeder en de mandjes kokos, de rinkelende belletjes die je komst bij God aankondigen, (…) het geluid van blote voeten op de stenen vloeren van donkere gangen, waar hier en daar een bundel zonlicht doordringt, de geur van wierook, de vlammen van de aratilampen die ronddraaien in het donker, (…) de olifanten die op de zegen staan te wachten, de kleurige wandschilderingen die kleurrijke verhalen vertellen, de voorhoofden waarop in verschillende vormen hetzelfde woord te lezen staat – geloof.” Een op alle zinnen gerichte “sacrale kosmische moederschoot”, waarin rituelen geborgenheid bieden.
Maar religie is voor Pi meer dan rituelen alleen. Het is de plaats die je inneemt in het heelal. Pi gelooft in Brahman, de ‘wereldziel’, die zich in verschillende goddelijke manifestaties, zoals Shiva, Krishna, Shakti en Ganesha, aan het menselijk beperkte voorstellingsvermogen openbaart. Maar die wereldziel is net zo goed in mensen, dieren, bomen en een handvol aarde te vinden, want in alles is volgens het Hindoe-geloof een spoor van het goddelijke aanwezig. Je zou het een spirituele kracht in jezelf kunnen noemen, de ziel die ernaar streeft zich uit te drukken: het eindige binnen het oneindige, het oneindige binnen het eindige.
Pi de christen
Pi was een tevreden hindoe toen hij op veertienjarige leeftijd op vakantie Jezus Christus tegenkwam. Met zijn ouders was hij naar een theeplantage in de bergen gereisd en zag daar, in het dorpje Munnar, voor het eerst een christelijke kerk. Op een dag ging hij op onderzoek uit. Er hing een bordje op de deur van de pastorie waarop stond: “Pastoor” en “Kapelaan” en daarnaast was een bordje bevestigd met “AANWEZIG”. De deuren stonden uitnodigend open. Door het raam zag Pi een man zitten, die in een boek las, opkeek, nadacht, en weer verder las. Pi besloot de kerk binnen te gaan en zag een groot schilderij waarop de foltering van een man te zien was. En aan de onderkant van het schilderij stonden vrouwen en keken ernaar en kleine dikke kinderen met vleugeltjes zweefden boven het tafereel. En nog een gemartelde man hing in die kerk, aan een kruis vastgebonden, met opengeschaafde knieën. Afgrijselijk. Hadden ze hier dan geen God? Pi zocht, maar kon er geen vinden. De volgende dag kwam hij terug, gefascineerd door wat hij had gezien Hij maakte kennis met de pastoor, die Martin heette. Hij vertelde Pi het verhaal over Jezus Christus. Een vreemd verhaal, vond Pi, met een eigenaardige psychologie. Hij vroeg de pastoor hem een ander christelijk verhaal te vertellen, eentje waarin hij zich meer zou kunnen herkennen. Maar pastoor Martin beweerde dat het christendom eigenlijk alleen maar dit ene verhaal heeft en alle andere alleen een opmaat zijn daarnaar toe. Een God die dood ging, vreemd. Pi had nog nooit van een hindoegod gehoord die stierf of die zich liet vernederen. De christelijke God liet zijn avatar, doodgaan, die een deel van hemzelf was. Onvoorstelbaar. Geen machtige, stralende, sterke God, maar een looser. Waarom? “Uit liefde voor de mensen”, zei pastoor Martin.
Pi ergerde zich aan dat irritante haastige christelijke geloof, waarin zelfs de wereld in het moordende tempo van zes dagen moest worden geschapen. En ook het gedrag van die Zoon zat hem dwars. Maar Hij liet hem niet meer los. En stilletjes aan merkte Pi dat hij Hem ook niet meer los wílde laten. Elke dag keerde hij terug naar pastoor Martin, luisterend naar alle verhalen die bij dat ene verhaal uitkwamen en de uitleg ervan. Aan het einde van zijn vakantie wist Pi het zeker: hij wilde christen worden. Hij rende naar pastoor Martin om hem van zijn besluit op de hoogte te stellen. Die gaf hem een drievoudig klopje op zijn hoofd en zei: “Dat ben je al Piscine – in je hart. Iedereen die Christus met een open hart ontmoet is een christen. En jij hebt hier in Munnar Christus ontmoet.” Pi was dolgelukkig. Hij rende de kerk in, bad tot Jezus Christus en rende vervolgens naar de Hindoetempel om Krishna te bedanken dat hij Jezus van Nazareth, wiens menselijkheid hem zo had geraakt, op zijn pad had gebracht. En zo werd de hindoe Pi ook christen.
Pi de moslim
Nauwelijks een jaar later werd Pi naast hindoe en christen ook moslim. Vlak naast de dierentuin van zijn vader lag de moslimwijk, waar Pi tijdens zijn ontdekkingstochten kennis maakte met de plaatselijke bakker. Een aardige man die Pi naar binnen riep om hem uit te leggen hoe Turks brood gebakken wordt. Juist op dat moment klonk vanaf de minaret de oproep van de muezzin tot gebed. Tot verbazing van Pi zei de bakker: “één moment”, dook de achterkamer in, haalde een opgerold kleedje te voorschijn, legde het in het midden van de bakkerij en begon te bidden. Pi keek met verbazing naar het aan gymnastische oefeningen herinnerende ritueel dat de bakker voor zich uit mompelend vier keer herhaalde. Toen hij het geheel met een korte meditatie had afgesloten, deed hij zijn ogen weer open, glimlachte naar Pi, rolde zijn kleedje weer op, bracht het naar de achterkamer en vroeg: “Waar was ik gebleven?” Zo zag Pi voor het eerst in zijn leven een moslim bidden “snel, dringend, lichamelijk, mompelend, verrassend.” De volgende keer dat hij in de kerk zat te bidden – op zijn knieën, onbeweeglijk, zwijgend voor de gekruisigde Christus -, zag hij steeds weer dat beeld voor zich van dat gymnastische gesprek met God te midden van de meelzakken.
Pi ging vaker terug naar de bakker om van hem te horen waar het in het geloof van de moslims eigenlijk om gaat en zo ervoer hij veel over “de beminde”. Meneer Kumar was soefi, een moslimmysticus, die de koran uit zijn hoofd kende en hem op een trage, eenvoudige manier zong. Samen baden en reciteerden ze de dhikr, de negenennegentig namen van God. Samen gingen ze naar de moskee en geleidelijk aan ontdekte Pi de schoonheid van deze “prachtige godsdienst van broederschap en toewijding”, de paradoxale mengeling van pulserende energie, diepe vrede en eenheid. Als Pi zijn voorhoofd naar de grond bracht, ervoer hij een diep religieus contact. Hij knielde als sterveling neer en stond onsterfelijk weer op. Alle elementen waren in harmonie met elkaar. Pi voelde de tegenwoordigheid van God.
Drie geloven op een kussen
En zo werd Pi praktiserend hindoe, christen én moslim. Veel gelovigen hadden er geen moeite mee dat Pi er verschillende geloofsovertuigingen op nahield. Zij namen er geen aanstoot aan, eerder vonden zij het amusant. Zo niet de geestelijke leiders. Toen zij erachter kwamen dat Pi zich niet met één maar met drie geloven tegelijk verbonden voelde, waren zij op zijn zachtst gezegd not amused:
‘Wat doet uw zoon in de tempel?’vroeg de priester aan de vader van Pi.
‘Uw zoon is in de kerk gezien, en hij sloeg een kruis,’ zei de imam.
‘Uw zoon is moslim geworden,’zei de Pandit.
Vader Patel was rijk, modern en seculier en had niets met geloof. Verbouwereerd keek hij naar zijn zoon. Hij wist van niets. Ondertussen gingen de drie geestelijken met elkaar in de clinch. Een ieder wilde bewijzen dat “zijn” godsdienst toch uiteindelijk de enig ware was en de andere twee echt niet deugden. In de ogen van de Pandit was Pi een vrome hindoe, die regelmatig in de tempel aanwezig was. Volgens de priester kon dat niet waar zijn, want Pi was een trouwe kerkganger en goede christen, van wie hij hoopte dat hij binnenkort in het kerkkoor kwam zingen; en de imam beweerde bij hoog en bij laag dat Pi elke week bij het vrijdaggebed verscheen en zijn korankennis met sprongen vooruitging. Dus was Pi volgens hem een goede moslim, dus geen hindoe of christen. Een geestig tafereel. Aan het einde keek iedereen naar Pi die alleen maar kon stamelen: “Bapu Gandhi zei: ‘Alle religies zijn waar.’ Ik wil gewoon God liefhebben” - en met een rood hoofd keek hij naar de grond. Iedereen werd stil en tot Pi’s verbazing hoorde hij zijn vader zeggen: “Dat proberen we waarschijnlijk allemaal – God liefhebben.” Het had effect, de drie geestelijken dropen beleefd maar spijtig af en vader Patel haalde ijsjes.Een paar dagen na deze ontmoeting liet Pi zijn vader weten dat hij zich graag wilde laten dopen en ook graag een gebedskleedje wilde hebben. En zoals dat in het dagelijks leven van zo veel families gaat, zei zijn vader: “Vraag het aan je moeder”, en werd er later in bed een echtelijk gesprek onder vier ogen gevoerd over wat je toch met deze jongen aanmoest, die godsdiensten opdeed als een hond vlooien. Maar uiteindelijk kreeg Pi zijn gebedskleedje en werd hij gedoopt, want tenslotte - meende mevrouw Patel geruststellend - maken toch alle drie godsdiensten al lang deel uit van hun land en wie weet, misschien was Pi’s houding juist een nieuw teken van vooruitgang in het moderne India….
Multiple religious belonging
Dit verhaal van Pi is een mooi voorbeeld hoe je met een voor jou vreemde religie kunt omgaan: als een kind nieuwsgierig zijn hoe die religie in elkaar zit, vragen stellen, naar verhalen luisteren en je erover verwonderen wat er allemaal te horen, te zien en te beleven valt. Je laat je meenemen in een voor jou onbekende wereld. Je maakt kennis met hun ‘heilige’ teksten, gaat mee naar hun ‘heilige’ plaatsen - de kerk, de moskee, de tempel. Je leert er steeds meer over, waardoor ook je eigen vertrouwde geloof in een nieuw licht komt te staan. Mooie en minder mooie kanten worden zichtbaar. Je twijfelt, raakt misschien zelfs in een geloofscrisis. Toch blijken wijsheden en bepaalde rituelen uit die andere spirituele tradities van betekenis in je leven. Wat misschien eerst een kortstondige flirt met een ander geloof of andere levensbeschouwing leek, groeit uit tot een diepe existentiële verbondenheid die uiteindelijk tot datgene leidt wat in de theologie inmiddels wordt aangeduid met het begrip ‘multiple religious belonging – meervoudige religieuze verbondenheid.
Azië
In Azië is Pi’s toebehoren tot verschillende religies geen rariteit. Binnen de religiewetenschappen is dit al decennia een bekend verschijnsel, vooral omdat ook bekende Aziatische theologen te kennen hebben gegeven zelf ‘meervoudig religieus’ te zijn. Eén daarvan is Raimon Panikkar en zijn beroemde uitspraak: “Ik ben als christen (uit Europa MK) vertrokken, heb me als hindoe gevonden en kom terug als boeddhist, zonder te zijn opgehouden christen te zijn.”
Maar een meervoudige religieuze identiteit is niet alleen iets voor de ‘happy few’. Sterker nog, de uit Vietnam afkomstige gerenommeerde theoloog Peter C. Phan, werkzaam aan de katholieke universiteit van Georgetown in de Verenigde Staten, meent dat in verschillende Aziatische landen, zoals China, Japan, Korea, Vietnam, India, Nepal en Sri Lanka het toebehoren tot verschillende religies met name onder het gewone volk een heel gewoon verschijnsel is. De verschillende religies vervullen specifieke functies in het leven van mensen. Het is alom bekend, dat als je een Japanner op een formulier de vraag laat beantwoorden tot welke religie hij of zij behoort, minimaal 85% van de bevolking twee kruisen zal zetten, namelijk bij shinto en bij boeddhisme. Simpel gezegd hebben deze twee religies een soort werkverdeling. Terwijl het shintoïsme zich op het leven in het hier en nu van mensen richt, treedt het boeddhisme vooral in werking als er vragen over de dood en het hiernamaals rijzen. Het heeft zich gespecialiseerd in begrafenisrituelen.
Ook de aan de universiteit van Glasgow werkzame katholieke theoloog en religiewetenschapper Perry Schmidt-Leukel wijst erop dat het in de Chinese cultuur inmiddels een gewaardeerde traditie is confuciaan, taoïst en boeddhist tegelijk te zijn. Ook daar zie je een duidelijke onderlinge rolverdeling: Confucius is de meester van de moraal, Laotse de meester van de levenskunst en Boeddha wordt als meester van het sterven beschouwd.
Koreaanse theologe Chung Hyun Kyung beschrijft deze verstrengeling van verschillende religieuze leefwerelden als ‘messy’, een wanordelijk/ongeregeld, en vloeiend proces over de grenzen van religies heen. In haar ogen zijn de verschillende religies geen vast omlijnde entiteiten, die in duidelijke categorieën in te delen zijn met het label: boeddhisme, christendom, sjamanisme, confucianisme. Dat gebeurt volgens haar alleen in de academische setting. In het alledaagse leven vloeien de religies in Azië in elkaar over in een soort “synergetische dans” om bevrijding, overleven en heel worden. God is dan ook niet te vinden in theologische systemen die als een soort monade, een afgesloten eenheid, naast andere staan, maar temidden van de wanordelijke soms chaotisch lijkende realiteit van het leven zelf, meent Chung.
Misschien herinneren sommige van u zich nog haar optreden tijdens de Assemblee van de Wereldraad van Kerken in 1991 in Canberra. Daar hield zij de toespraak: Kom heilige geest, vernieuw onze schepping. Of beter gezegd, zij gaf een performance: Zij vroeg haar publiek leeg te worden om de weg van de Heilige Geest te bereiden en als een teken van eerbied en deemoed de schoenen uit te doen. Daarna nodigde ze iedereen uit om naar het schreeuwen van de schepping te luisteren en naar het roepen van de geest in het geheel van die schepping. Zij riep de geest Gods aan zoals die zich in de bijbel vanaf de schepping tot aan de opstanding van Jezus in verschillende gedaantes manifesteert, maar zij riep hem ook aan in de context van Azië. Chung legde uit dat men in Korea gelooft, dat mensen die een onrechtvaardige dood zijn gestorven han-geesten worden. Het is de verantwoordelijkheid van de levenden, naar deze han-geesten te luisteren en het onrecht dat deze mensen werd aangedaan te herstellen. De han-geesten zijn volgens haar de iconen van de heilige geest; zij laten de stem van de heilige geest klinken in de wijsheid van het leven.
Dit was het begin van Chungs theologische carrière: op stel en sprong was zij beroemd en berucht. De vertegenwoordigers van de kerkelijke orthodoxie in Canberra tekenden direct protest aan. Maar niet alleen de orthodoxen waren verontwaardigd. Ook de liberalere theologische elite was het erover eens: dit kon niet, dit was syncretisme, een ongeoorloofde vermenging van religies.
Chung heeft zich nooit tegen de aanklacht van syncretisme verzet. Integendeel. In haar theologie pleit zij voor een op bevrijding en op het leven gericht syncretisme. Haar theologie vertrekt bij de dagelijkse ervaring van Aziatische vrouwen, waar dat wat wij in het westen ‘syncretisme’ noemen, volgens haar een heel normale manier van geloven is. Dat geldt ook voor Chung zelf. Zij schrijft: “Mijn ingewanden zijn sjamanistisch, mijn hart is boeddhistisch, de rechterkant van mijn hersenen is confucianistisch en de linkerkant is christelijk.”
Europa
Dat is Azië, denkt u misschien, interessant, maar wat hebben wij in Europa daar nou mee te maken? Wij leven in een volstrekt andere cultuur. Het christendom heeft onze cultuur voornamelijk gevormd en niet het boeddhisme of han-geesten. Dat klopt. Maar de Europese cultuur is door de toenemende globalisering en de daarmee samenhangende migratie aan ingrijpende veranderingen onderhevig. De ander, de Aziaat, Afrikaan, Mexicaan en Irakees woont inmiddels niet meer in een ver land, maar is onze buurman of buurvrouw geworden.
Toen ik nog Duitse was, schaamde ik mij plaatsvervangend voor wat ‘mijn volk’ in het verleden de ‘ander’ had aangedaan - en nu kijk ik met vrees en schaamte naar Nederlandse politici en andere landgenoten die onder het mom van ‘trots op Nederland’ dé ‘Nederlandse identiteit’ aan de haren uit de polder proberen te trekken.
Laat ik het zo zeggen: Ik begrijp de onrust en de onzekerheid van mensen, maar ik vind de richting waarin men de oplossing zoekt uiterst problematisch. Feit is dat het culturele en religieuze landschap van Nederland in een razend tempo verandert - en dat is voor velen een angstig en onoverzichtelijk verschijnsel. In een rapport uit 2004, opgesteld door het United Nations Development Programme van de Verenigde Naties, wordt de migratiegolf die in de laatste decennia van de twintigste eeuw heeft plaatsgevonden een van de grootste uit de geschiedenis van de mensheid genoemd.Tussen 1980 en 2000 steeg het aantal immigranten dat uit Azië, Afrika en de Amerikaanse continenten naar de Europese Unie kwam met 75 procent. In Noord-Amerika groeide in die tijd het aantal buitenlanders van 14 naar 36 miljoen. Dat is een stijging van 145 procent. En deze migratiegolf ging gepaard met revolutionaire veranderingen in de technologische sector. Overal ter wereld zijn migranten vandaag de dag in staat om dubbele of meervoudige identiteiten te ontwikkelen. Zij bouwen een nieuwe identiteit op in hun thuisland en houden tegelijk met behulp van de nieuwste technologische communicatiekanalen en transportmogelijkheden vast aan de identiteit van hun land van herkomst. In het rapport wordt landen die immigranten opnemen geadviseerd op basis van deze ontwikkeling geen assimilatie van hen te verwachten. In plaats daarvan moeten zij zich volgens hun advies open stellen voor deze nieuwe meervoudige identiteitsvorming en politieke maatregelen nemen, zoals bijvoorbeeld het toestaan van twee paspoorten. Meervoudige identiteiten zijn, zo valt in het rapport te lezen, een feit in een dynamisch geworden wereld. Wie meent dat deze ontwikkelingen van voorbijgaande aard zijn of dat zij te stoppen zijn, vergist zich. Zij zijn inherent aan de globalisering die eerder nog zal toenemen dan afnemen. Het ‘omarmen van diversiteit’ is dan ook volgens het rapport de enige duurzame weg naar stabiliteit, vrede en democratie.Ook de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), is in zijn rapport ‘Identificatie met Nederland’ deze mening toegedaan. Meervoudige identiteiten en dubbele nationaliteiten zijn een feit in de 21ste eeuw. De raad wil af van de discussie omtrent de ‘Nederlandse identiteit’ van de laatste jaren die een veel te statisch en vastomlijnd beeld van de Nederlandse identiteit heeft opgeroepen. Daardoor kwamen de autochtone en allochtone bevolking van Nederland steeds meer tegenover elkaar te staan, wat het vreedzame samenleven niet heeft bevorderd. De Raad wil de wij/zij cultuur achter zich laten en vervangen door een en/en denken.
Het is duidelijk dat veel autochtone Nederlanders aan deze geluiden nog moeten wennen en zo kreeg prinses Maxima, zelf ervaringsdeskundige inzake integratie, de wind van voren, toen zij in de lijn van het rapport eveneens onderstreepte dat ‘dé’ Nederlandse identiteit niet bestaat, net zo min als ‘dé’ Argentijnse, ‘dé’ Duitse of welke dan ook. En uiteraard heeft zij gelijk: Er bestaan geen vastomlijnde statische identiteiten, noch in persoonlijk, noch in nationaal, noch in religieus opzicht. Zij zijn meervoudig en veranderlijk, afhankelijk van veel verschillende factoren die je leven bepalen, als gender, ras, nationaliteit, economische positie, etniciteit, seksuele voorkeur, religie, leeftijd, en ga zo maar door. Identiteit kent vele facetten, afhankelijk van de context, waarin je je bevindt.
Prinses Maxima meent dat “verscheidenheid en vermenging ons kracht geven”, en ik ben het met haar van harte eens, zonder daarmee overigens te willen ontkennen dat verschillen vruchtbaar maken en interculturele en interreligieuze verbindingen aangaan geen makkelijke klus is. Maar het wel of niet slagen van die klus zal de toekomst van Nederland bepalen. In die zin maak ik mij geen zorgen over de toekomstige koningin der Nederlanden, die in een multiculturele natie met deze visie haar samenbindende rol ten aanzien van alle burgers, ongeacht de hoeveelheid paspoorten, uitstekend zal vervullen.
Niet alleen voor de politiek, ook voor de kerken ligt in het serieus nemen van verscheidenheid een nieuwe uitdaging – zowel in relatie tot mensen uit een niet-christelijke geloofstraditie als ook in relatie tot nieuwe vormen van geloven zoals ietsisme, soloreligiositeit en alle New Age gerelateerde vormen van religiositeit. Want ook in religieus opzicht zijn we in Europa gewend in ‘één’ te denken, zoals het syncretismeverwijt in het eerder genoemde voorbeeld duidelijk maakte. Ook hierin brengt de komst van mensen met een andere religieuze achtergrond en de individualisering in Nederland verandering.
Hoe staat het met de religieuze identiteit van Nederland. Heet onze Pi hier misschien Bram of Janneke? Of is religieuze meertaligheid hier een ongekend fenomeen? Nemen we een kijk:
Secularisatie en sacralisatie
Tot voor kort ging men er in Nederland en ook in andere landen op het Noordelijk halfrond nog van uit dat met de voortschrijdende wetenschappelijke en technologische vooruitgang religie meer en meer zou verdwijnen. In 1968 schreef de internationaal gewaardeerde godsdienstsocioloog en theoloog Peter Berger in de New York Times: “In de 21ste eeuw zullen gelovigen waarschijnlijk alleen nog maar als kleine sekten te vinden zijn, dicht tegen elkaar aangekropen, om de inmiddels wereldwijd aanwezige geseculariseerde cultuur te weerstaan.” Niets blijkt minder waar. Nederland en een aantal andere landen in Europa zijn eilandjes omringd door een oceaan van religie. Koploper is het Christendom met boven de 2 miljard aanhangers, gevolgd door de islam, circa 1,3 miljard en het hindoeïsme met 800 miljoen. En in de voorspellingen blijft religie booming business. World Christian Trends verwacht in 2050 ruim 3 miljard christenen, ongeveer 2,2 miljard moslims en circa 1,1 miljard Hindoes, 425 miljoen boeddhisten en 16, 5 miljoen joden. Peter Berger heeft zijn voorspelling inmiddels een grote vergissing genoemd en spreekt nu liever van de “desecularisering van de wereld”.
Ook in Nederland is religie terug van weggeweest, alleen de kerken blijven leeglopen. En volgens het onderzoek De God van Nederland, dat in het voorjaar van 2007 werd gepubliceerd, houdt deze trend aan. 60% van de Nederlanders noemt zich gelovig, maar slechts vier van de tien doelt daarmee op het traditionele geloof. Wel moet elk dorp en elke stad een kerk hebben als het aan de ondervraagden ligt - een soort visuele christelijke identiteit, want zelf een voet in de kerk zetten zit er niet meer echt in. Hooguit als het om de scharniermomenten in het leven gaat, zoals bij geboorte, huwelijk en dood. Ook al zijn de kerken leeg, ze moeten wel behouden blijven volgens 78% van de geïnterviewden, desnoods met financiële steun van de overheid. Waarom eigenlijk? Nostalgie? Of zou men bang zijn dat binnenkort de minaretten het beeld van Nederland bepalen? Ook in religieus opzicht leeft de angst voor ‘de’ islam en net als in de politiek vertonen de christelijke kerken een defensieve reactie. Ook zij trekken zich terug op eigen erf. Wat is onze christelijke identiteit?, vraagt men zich bezorgd af. Alles lijkt verwaterd door de secularisatie en het individualisme. Wat een aantal jaren geleden nog als een verworvenheid werd gezien, namelijk de ramen openzetten naar de moderne wereld en het bevorderen van de oecumene, zoals tijdens Vaticanum II, wordt nu als een verlies aan geloofszekerheid beschouwd. Hoe groter de onzekerheid, hoe meer men op zoek gaat naar het reine geloof, naar de katholieke en protestantse identiteit – naar de eigen zuil. Emancipatoire verworvenheden, vooral ook wat de positie van vrouwen betreft, worden vooral in de rooms-katholieke kerk in een mum van tijd teruggedraaid. Op zoek naar houvast grijpt men terug naar het verleden, stelt men opnieuw een canon van de vaderlandse geschiedenis en het christelijke geloof samen, zonder te beseffen dat dit verleden al lang niet meer de basis voor een toekomstig multicultureel en multireligieus Nederland kan zijn - want daarvoor is Nederland nu al, zoals prinses Maxima zo mooi zei: “veel te veelzijdig en niet in een cliché te vangen.” Dat is een compliment en geen belediging.
Net zo min als er een statische Nederlandse identiteit bestaat, bestaat er ‘dé’ christelijke identiteit. Van begin af aan was het christelijk geloof een mengsel uit en beïnvloed door andere religies - joden, heidenen, godinnenreligies. En dat is nog steeds zo. Je identiteit wordt mede door diegenen bepaald met wie je omgaat en hoe meer wij in aanraking komen met mensen uit andere religies, hoe meer geloofsvermenging er zal ontstaan.
Misschien zijn er al veel meer Pi’s in Nederland dan wij denken. Mensen die zich met meerdere religieuze tradities verbonden weten, die zich laten inspireren door het verhaal van Jezus Christus, maar ook door hindoeïstische meditaties, boeddhistische of soefi-wijsheden. Mensen die in religieus opzicht al lang ‘en/en-denken’ en niet meer ‘of/of’. Het zal wel moeten, want waar komen anders in het onderzoek De God van Nederland al die zogenoemde “postmoderne spirituelen” vandaan, die van mening zijn dat men “religie in de wijsheid van verschillende tradities moet zoeken.” 75% van de Nederlanders is ervan overtuigd dat dit de weg zal zijn die religies zullen gaan.
Aan het einde van deze studie constateren de onderzoekers enigszins hulpeloos dat de Nederlanders in religieus opzicht “onoverzichtelijk” zijn geworden Je zou ook kunnen zeggen, ze zijn niet meer in te passen in de categorieën van het traditionele geloof. Het sluit niet meer aan bij hun dagelijks leven. Zij ontwikkelen steeds meer een individueel geloof, samengesteld uit verschillende religieuze en levensbeschouwelijke tradities. En dat is niet alleen een Nederlands fenomeen. Steeds meer mensen keren zich in West-Europa af van de kerken als instituut, maar blijven wel op zoek naar nieuwe vormen van spiritualiteit, naar datgene wat zin en richting aan hun leven kan geven. En zo constateren de sociologen Paul Heelas en Linda Woodhead dat in het laatmoderne Europa secularisatie en sacralisatie hand in hand gaan. En niet alleen de secularisatie, maar ook de sacralisatie is daarbij gekleurd door dat wat de Canadese filosoof Charles Taylor the massive subjective turn of modern culture heeft genoemd. Het individu zelf is de laatste autoriteit geworden als het om de beoordeling gaat wat wel en niet religieus te verantwoorden is.
Wordt het niet tijd dat de kerken dit gegeven serieuzer nemen? Zouden zij zich niet de vraag moeten stellen, welke rol zij kunnen vervullen ten aanzien van al die mensen die op zoek zijn naar spiritualiteit en nieuwe vormen van geloven? Immers, 38% van de gelovigen noemt zich ietsist.
Reisgidsen
De al eerder genoemde theoloog en religiewetenschapper Perry Schmidt-Leukel, die overigens ook zelf christen en boeddhist is, ziet de verschillende religies als “reisgidsen” die de individuele mens op zijn of haar specifieke levensweg begeleiden en het mogelijk maken zijn of haar roeping als mens te verwezenlijken. Dit beeld van religies als reisgidsen sluit nauw aan bij wat Timothy Radcliffe, dominicaan en oud-magister van zijn orde, voor ogen heeft als hij over de functie van het christelijk geloof in Europa schrijft. Volgens hem staat Europa vandaag op een kruispunt: zullen de verschillende religies in staat zijn vreedzaam met elkaar samen te leven of zullen zij verdeeldheid zaaien en Europa verscheuren? Veel hangt volgens hem ervan af of de mensen in Europa bereid zijn te accepteren, dat het van origine christelijke Europa een thuishaven wordt voor alle religies. Dit kan volgens hem alleen lukken als het christendom bereid is de rol op zich te nemen mensen op hun zoektocht naar het goede, ware en schone te begeleiden. ‘Begeleiden’ betekent volgens hem niet in eerste instantie het opstellen van regels, waaraan de ander zich moet houden, maar veeleer het aanbieden en bemiddelen van christelijke waarden als levensmiddelen voor onderweg. In dat kader noemt hij, in de lijn van Thomas van Aquino, de vier kardinale deugden – moed, wijsheid, matigheid en gerechtigheid – en voegt er de drie theologale deugden aan toe – geloof, hoop en liefde. Een Tom Tom voor het morele handelen, ingrediënten voor een gezamenlijke ethiek als bijdrage van het christendom aan de pelgrims in Europa. Radcliffe roept kerk en theologie op begeleiders van deze pelgrims te zijn en hen daar op te halen waar zij vandaag de dag staan, ongeacht of deze standplaats wel of niet overeenkomt met de normen van de kerk.
Radcliffe gaat uit van een gezamenlijke zoektocht naar waarheid en van de overtuiging dat waarheid ook in andere religies te vinden is. Veel te vaak strijden religies naar zijn smaak om het voorrecht van de eigen geloofswaarheid, wat intolerantie, indoctrinatie en gewelddadige conflicten tot gevolg heeft. In plaats daarvan wil hij het stellen van vragen bevorderen, zonder de antwoorden al bij voorbaat te weten. In plaats van anderen te beleren wil hij juist van hen leren. De christelijke kerk dient de moed te hebben haar overtuigingen naar voren te brengen. Tevens moet zij erkennen dat ook zij uiteindelijk niet met zekerheid kan zeggen wie of wat God is. Zij moet zich oefenen in bescheidenheid en de bereidheid tonen met andere religies samen op pelgrimage gaan, op zoek naar waarheid.
Religieuze tradities worden zo tot het open erfgoed van veelvoudige betekenissen en waarden, waaruit het individu in alle vrijheid mag kiezen om het eigen leven inhoud, vorm en richting te geven - desnoods als christen, hindoe en moslim tegelijk.
Religieuze flexibiliteit
En daarmee zijn we weer terug bij het geloofsverhaal van Pi. Terwijl de moderne geseculariseerde vader zich zorgen maakt over Pi’s geloofsijver – geloof is in zijn ogen immers ‘achterlijk’ - meent zijn moeder geruststellend dat Pi misschien met zijn meervoudige manier van geloven juist de toekomst van het moderne India zou kunnen belichamen. Een nieuwe kans om moderniteit en spiritualiteit met elkaar te verbinden?
Ik zou deze vraag ook voor Europa positief willen beantwoorden. Als Europa – en Europa staat hier voor alle landen die bij Europa horen, ook Nederland dus - niet door diversiteit verscheurd wil worden, heeft het een flexibele identiteit nodig. Een identiteit die vloeiend is en niet langer bepaald wordt door afgrenzing ten opzichte van die ander, maar door de relatie tot hem of haar. Een identiteit die zich in vrijheid laat verrijken door diversiteit en niet bij voorbaat door angst voor de ander bevangen raakt en zich terugtrekt op eigen erf.
De toekomst van Europa en van het Europese christendom staat en valt naar mijn idee met het antwoord op de vraag of de verantwoordelijken in politiek en kerk de moed hebben in cultureel en religieus opzicht flexibel te worden. Niet langer moeten zij de bewakers willen zijn van een eenheid die al lang verleden tijd is. Als voortrekkers dienen zij diversiteit als nieuw paradigma voor het Europa en het christendom van de 21ste eeuw te doordenken en te leven. Crossing over (oversteken) wordt dan het motto dat om een ingrijpend andere manier van denken en handelen vraagt: 'en/en in plaats van of/of. Afscheid nemen van westerse dualistische denkpatronen en van de privileges die daarmee samen gaan, zal niet makkelijk zijn – want wie geeft graag de macht op die hij heeft?
Is deze roep om culturele en religieuze flexibiliteit een pleidooi voor relativisme? Geenszins. Waarvoor ik pleit is recht te doen aan menselijkheid in zijn diepste laag, door de angst voor de ander en diens traditie te verminderen vanuit het besef dat verschillende religieuze tradities de rijkdom van het goddelijke én het menselijke geschakeerder voor het voetlicht kunnen brengen dan één religieuze overtuiging alleen. Het streven naar ware menselijkheid betekent de vele verhalen over God en de wereld toe te laten en vervolgens met elkaar in debat te gaan over de vraag wat ware menselijkheid wel en niet ten goede komt. Het veronderstelt veelvoud te omarmen, verschillen niet langer hiërarchisch en identiteit niet meer statisch te denken. Juist aan deze culturele en religieuze flexibiliteit zouden Europa en het westerse christendom hun sterkte moeten ontlenen. Immers - het is deze flexibiliteit die Pi in zijn gevecht om te overleven tijdens die 227 dagen op de Grote Oceaan heeft laten winnen. Steeds weer zocht hij naar nieuwe oplossingen en zijn drie geloven hebben hem daarbij spiritueel geholpen.
Hoe dat precies in zijn werk is gegaan moet u zelf maar lezen.Dr. Manuela Kalsky is theologe. Zij is directeur van het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving te Nijmegen en directeur van de multimediale en interreligieuze website www.nieuwwij.nl
Deze tekst is een licht bewerkte versie van de VolZin-lezing die Manuela Kalsky in 2007 heeft gehouden.
Terug naar bovenAls wij het over God hebben, dan hebben wij het eigenlijk over het mysterie van ons eigen leven. We proberen iets van de diepere werkelijkheid van ons bestaan weer te geven. En dan gaat het over ons verlangen en ons gemis, onze honger en dorst naar zin en betekenis. Daar willen we taal en teken aan geven. Daarom gebruiken we ook zoveel verschillende beelden voor God: beelden als licht en vuur, bron, water, stroming, stem en stilte, maar ook beelden als vader, moeder, herder, vriend, minnaar, metgezel. En eigentijdse beelden als: ander, iemand in ons verborgen, plotseling oplaaiend vuur van visioenen. Het zijn godsbeelden, die aanduiden wat ons op dat moment ten diepste beweegt. Maar ze zijn God niet, die beelden. Want de Eeuwige gaat elke verbeelding te boven. En ze zijn ook relatief, onze godsbeelden, en alle theologie daarover is gebonden aan plaats en tijd en altijd weer in beweging. Daarom valt er over God en geloof eigenlijk niet te stechelen of te twisten. Er kan nooit sprake zijn van een eeuwige waarheid of een grootste gelijk, hoe plechtig ook verkondigd. Je kunt alleen maar ervaren met je ziel, vermoeden, stil worden, je verwonderen, je laten raken, opengaan door te bidden bijvoorbeeld, door muziek te luisteren, of door bewust te doen wat je moet doen. Daar gaat het Jezus om, dat is waartoe Hij weer de weg wijst. En voor Hem is die weg een levenshouding van onvoorwaardelijke liefde en van solidariteit tot op de draad van het leven. Dat is wat Hem beweegt, die ontferming. Dat is het nieuwe lied dat Hij zingt. Godsdienstige twisten gaan altijd over iets anders. Tussen Moslims en Christenen, tussen katholieken en protestanten, tussen Hindoes en Sikhs, al dat gesteggel in het oecumenische proces.
Maar natuurlijk ook het gedoe in onze eigen kerk. Vaak gaat het gewoon om macht, om het recht van de sterkste; om kerkpolitiek en moraal gaat het, maar in de verste verte niet over God, en over de diepere werkelijkheid van het leven. Dat is in de Schrift aan de orde. Cyrus, die Messias, gezalfde, genoemd wordt, wordt door God sterk gemaakt niet om macht uit te oefenen, maar om mensen te bevrijden en voor hen in Godsnaam de toekomst weer te openen. Dat wordt van hem verwacht. Daar staat hij voor. En in het Evangelie gaat het over het tempelgebeuren. Het land is in die dagen door de Romeinen bezet en de Romeinse keizer laat zich als god vereren. Op de gevel van de Joodse tempel heeft hij pesterig een groot schild gehangen met zijn eigen beeltenis. En op het muntgeld staat zijn kop met de tekst: ‘Keizer Tiberius, zoon van de goddelijke Augustus’. De keizer, de keizer, de keizer: driemaal staat het in de tekst van deze dag. Dáár ligt het accent op. Hoe moet je met die heidense bezetter omgaan? Wat vindt de gelovige Jood Jezus daarvan?
Het is een strikvraag. Welk antwoord je ook geeft, ja of nee, het is in ieder geval nooit goed. Ze stellen Hem die vraag op het tempelplein, het centrum van de Joodse godsdienstigheid. Hij heeft net dat plein schoongeveegd en de hele religieuze handel eruit gegooid. Omdat het niet over God ging, niet over de bronnen van je bestaan, wat je beweegt en waarvoor je door het vuur gaat, niet hoe ik mijn eigen zinvolle plek in de geschiedenis vind en hoe wij samen kunnen instaan voor een samenleving waar brood en liefde is, genoeg voor allen. Dat is gewoon verloren gegaan en vergeten. Het hele tempelgebeuren draait om handel, om macht, om zelfverrijking. Het gaat allang niet meer om Gods Naam die staat voor meedogende liefde en recht en bevrijding: dat die Naam wordt hooggehouden en geheiligd. Het geld met het beeld van de goddelijke keizer staat centraal, zelfs daar. Vandaar dat Jezus kort tevoren zo ongemeen fel heeft uitgehaald naar de religieuze leiders van zijn dagen. Ze staan niet voor waar ze voor moeten staan. En na dat tempelincident valt dan ook de hele gevestigde orde over Hem heen. Uit díe hoek komt deze hachelijke vraag: ‘Mag je aan de bezetter belasting betalen?’. Jezus wijst met veel rabbijnse wijsheid op de belastingmunt met de kop van de keizer. En letterlijk staat er: ‘Geef aan de keizer terúg wat bij de keizer hoort’. Wij zouden misschien zeggen: ‘Laat hem, het is zijn feestje’. Heel simpel. Jezus heeft als zoon van de Thora wel iets anders om zich druk over te maken. ‘Geef God terug wat bij God hoort’. En dan gaat het over de grondtonen van het leven, over liefde en recht en solidariteit. ‘Mijn rijk is niet van deze wereld’, zal Hij kort daarna zeggen als Hij terechtstaat voor Pilatus. Dat is het waarvoor Hij door het vuur gaat. Bij Hem gaat de Eeuwige alle godsdienstige gekrakeel te boven.
De vraag aan ons zou vandaag kunnen zijn: waar gaat het óns, waar gaat het onze kérk om bij God en geloof? Waar gaat het ons om bij ons bidden en zingen hier en in onze werkgroepen en commissies. Gaat het om de leer, om het ene ware grootste gelijk? Gaat het om de rust van de rituelen, om het verdienen van de hemel misschien wel? Of vormen we een beweging van mensen die samen op zoek zijn naar de bronnen van ons bestaan, naar zin en betekenis; en halen we onze inspiratie bij Jezus vandaan, die ons de weg wijst van meedogende liefde, naar een toekomst waar leven is voor al wat leeft. Jezus die ons aanziet en ons vraagt om zelf beeld van God te zijn: zoon, dochter van God, zijn rechterhand, die doet wat moet gedaan; die ons bidt en smeekt om net als Hij Gods licht te weerkaatsen en de spiegel te zijn waarin zijn toekomst zichtbaar wordt, zoals het lied zingt. Schriftverhalen willen altijd Thora zijn, richting geven, inspiratie. Vandaag zeggen ze ons: daar waar je in de geest van Jezus het beste van jezelf investeert in de ander, in mededogen en solidaire liefde, daar geef je ruimte aan Gods aanwezigheid. Daar is toekomst, daar wordt het licht.
Leo Koerhuis.
Terug naar bovenOp deze dag gaan de gedachten van veel mensen terug naar de aanslagen op het WTC in New York. En in dezelfde adem worden meestal de westerse steden Madrid en Londen genoemd. Maar er waren toch ook de aanslagen van extremisten in de niet-westerse woonplaatsen van mensen: in Istanboel, Casablanca, Bali, Sharm il Sheik en niet te vergeten: al die bloedige aanslagen in Irak en Afghanistan, wel haast elke dag. Hoog te paard rijdt onrecht er langs de wegen. Niemand veilig. Vanwege mensen die beweren dat ze van de dood houden zoals wij van het leven. Onvoorstelbaar! Maar toch hebben ze in korte tijd de wereld veranderd. En wij, opgeschrikt, zijn de stille getuigen, want het gaat wel om onze wereld.
Terrorisme. Dat is gegrond op haat. Het komt voort uit wrok en wraak. Het is een diep verbitterd levensgevoel. Dat is iets anders dan boosheid. Boosheid is een passie, die nuttig kan zijn. Vooral als er iets kostbaars in je leven wordt geblokkeerd. Met alle kracht van de woede stort je je op de toekomst. Dat kan heel gezond zijn. Maar met wrok en haat en wraak is het iets anders. Die gaan niet over hoop en toekomst. Die sleuren je mee terug naar het verleden, naar wat achter je ligt, wat verloren is, oud zeer. Daar wordt pijn gekoesterd, daar worden wonden opengehouden, maar niet geheeld. Je verliest er je waardigheid mee, je menselijkheid en alle respect. Haat en wraak kunnen zó ver gaan dat ze zelfs je eigen gezondheid aantasten en je levensweg blokkeren. Het zijn hartstochten die wij gewoon niet de baas kunnen. Daarom staat er in de Schrift: Aan God is de wraak. Alleen Hij is bij machte haar te beheersen en het kwaad ermee te vernietigen. Maar voor ons mensen is een paar duizend jaar geleden al opgeschreven: Hou op met haten. Het is iets afschuwelijks. Vergeef je naaste het onrecht.
In de steden, die door de aanslagen zijn getroffen, is de wolk intussen opgetrokken, het puin geruimd, de wonden zijn gelikt, de doden begraven. Maar dan? Een pastor die 11 september in New York van nabij meemaakte schreef: We hebben gezocht naar de pijn die maar geen taal kon worden. Wat moeten we met het oude? Hoe worden we weer onszelf? Hoe worden we heel? Dat is de vraag. Hoe maken we het goed? Volgens de wijsheid van alle religies, ook die van de Islam, is daar vergeving en verzoening voor nodig. In ons boek van de Uittocht staat: Toen riep God zijn Naam uit en riep: Ik ben barmhartig, genadig, lankmoedig, rijk aan liefde, rijk aan trouw. Ik betoon mijn liefde tot in het duizendste geslacht. Ongerechtigheid, ontrouw en zonde, die draag ik weg. Er staat niet: die draag ik je nog jarenlang na. Nee: die draag ik weg. Nu, wat de oude verhalen over God zeggen, dat zegt natuurlijk alles over de mensen zelf. En dat betekent dus: wij mensen doen er goed aan barmhartig te zijn en zonden te vergeven en weg te dragen. Vergeven is een verwerkingsproces. Het is de beslissing nemen om niet bezet en bezeten te raken door wraak. Het Griekse woord, dat Mattheüs hier voor vergeven gebruikt, betekent: er los van komen, je ervan bevrijden. Als je haat koestert blijf je jezelf binden aan dat kwaad; het gaat aan je vreten en je wordt steeds meer een gevangene van je eigen bitterheid. Vergeven echter maakt je vrij.
Dat is mooi, natuurlijk. Maar hoe doe je dat en hoe vaak moet je dan wel vergeven? Daar kun je toch niet eindeloos mee door gaan? De Rabbijnen zeiden van oudsher: je moet wel driemaal vergeven! Petrus maakt er zeven keer van. Hij moet gedacht hebben: dan maak ik vast een goede beurt. Mooi niet! Rabbi Jezus zegt: zeventig maal zeven maal! Je kunt niet ver genoeg gaan. Je moet er gewoon de tel bij verliezen. Een explosie van menselijkheid en vergevingsgezindheid. Dat is toch een prachtige christelijke gedachte, zou je zeggen. Een schitterend vergezicht. Maar kan dat wel, zó vergeven? Moeten we dan maar net doen alsof het allemaal niet gebeurd is, al die aanslagen, al dat geweld en die onschuldige slachtoffers? Dat zou mooi gemakkelijk zijn. Maar daarvoor is dat kwaad te groot en te verwoestend. Je zult maar slachtoffer zijn, jijzelf of je kind. Je kunt elkaar toch niet met bebloede handen gaan omarmen! En waar moet je dan heen met je woede, je angst en je machteloosheid? Tijdens het proces tegen de moordenaar van Fortuyn stond er bij het gerechtsgebouw een man met een bord: God moge je vergeven. Ik kan het niet. Eigenlijk is dat heel eerlijk en reëel. Vergeven gaat niet zomaar. Je mag al blij zijn als de haat bekoelt. Toch moeten we de woorden vergeving en verzoening niet wegdoen. Ook niet als het om terrorisme gaat. Die begrippen horen volgens onze leermeester Jezus tot de kern van ons geloof. Ze zeggen: we zullen het hoe dan ook van genade moeten hebben. We hebben elkaar nodig als er kwaad is aangedaan: elkaars mildheid, geduld en mededogen. Anders zijn we met z’n allen nergens. Zonder vergeving valt er gewoon niet te leven op onze lieve oude aarde.
Maar inderdaad: nooit zó maar. En het is ook echt niet zo dat alles daarna maar weer gewoon verder gaat. Dat gerechtigheid dan vanzelf weer als een rivier gaat stromen en de wijnstok tegen de klippen op bloeit. Nee, gedane zaken nemen geen keer. Er is wel degelijk iets fundamenteel kapot gegaan en misschien kan het wel nooit helemaal goed gemaakt worden. Maar we moeten toch samen verder in deze wereld. En daarom is vergeving en verzoening het enig zinvolle antwoord op het grote kwaad dat mensen elkaar aandoen. Allereerst zeggen we er mee: Wij zullen de haatzaaiers en fundamentalisten laten zien dat onze vastberadenheid, om onze waarden en onze manier van leven te verdedigen, dat die groter is dan hun wil om dood en verderf te zaaien. Maar verzoening gaat verder: Iemand die vergeeft, die zegt: je hebt mij kwaad gedaan, maar ik weet haast zeker dat ook jij meer bent dan dat kwaad. Ik doe een beroep op het goede in jou, dat er toch óók moet zijn. Er wordt bij vergeving dus niet even iets ongedaan gemaakt. De terroristische aanslagen zullen zeker worden bij geschreven in de geschiedenisboeken. Wat gebeurd is, is gebeurd. En er is wel degelijk sprake van ondraaglijk geweld en van grove schuld. Daar komt niemand onderuit. Je blijft verantwoordelijk voor je daden. Maar daar hoeft niemand in te blijven steken. Je hoeft er niet stuk aan te gaan. Vergeven dus, zeventig maal zevenmaal. Dat is geen eis. Dat is een weg, een richting. Het geeft een levenshouding weer. Het is een woord dat ruimte baant, toekomst. Het is een hartbrekende keuze om de zondaar meer lief te hebben dan je zijn zonde haat. Dat lijkt een onmenselijke vraag. Daarom zeggen de kerken ook dat door Christus’ kruis de zonden worden uitgewist. Dat klinkt oud en vroom. Maar ze zeggen daarmee: Het is zó moeilijk, dat wij dat niet eventjes alleen kunnen. Het gaat haast boven onze macht. We halen Hem erbij en doen het in zijn Naam.
Met zijn zeventig maal zeven maal wil Jezus ons wakker houden. In alle liefde zegt Hij: Luister! Haat beschadigt de ander en jezelf. Als je niet uitkijkt ga je er beide aan. Je ziel gaat verharden en verzieken. Vergeven is de enige mogelijkheid om aan die dodelijke kringloop van kwaad met kwaad vergelden te ontkomen. We zullen elkaar moeten opzoeken, met elkaar praten over wat er is gebeurd en hoe het toch zover kon komen. En dan proberen elkaar de ruimte geven om opnieuw te beginnen. Doen we dat niet, dan wordt de aarde een godverlaten oord. En ze is dat al voor te veel mensen. En wie weet: misschien hangt het overleven van de menselijke soort wel af van deze verzoening. Daarom dat woord van Jezus: Doe het eens op mijn manier. Het is een lange moeizame weg, zeker, je moet wel zevenmaal opnieuw geboren worden, kleingekregen, uitgeworpen. Maar een andere weg tot vrede is er niet. En weet wel: waar het gebeurt, daar groeien mensen boven zichzelf uit. Daar ontstaat het vergezicht van het koninkrijk van God! Zeventig maal zeven bomen zullen bloeien waar wij wonen en licht zal over water stromen. Zevenmaal.
Leo Koerhuis
Terug naar bovenIk trok een streep:
tot hier, nooit ga ik verder dan tot hier.
Toen ik verderging
trok ik een nieuwe streep,
en nog een streep.
De zon scheen
en overal zag ik mensen,
haastig en ernstig,
en iedereen trok een streep,
iedereen ging verder. (Toon Tellegen)
Jacobus schrijft over beproevingen en standvastigheid - en ik voeg een gedicht toe over strepen trekken en ze een eindje opschuiven. Jacobus zegt ‘wie twijfelt is als een golf in de zee, die door de wind heen en weer wordt bewogen. Wie zo aarzelend en onberekenbaar is bij alles wat hij doet, moet niet denken dat hij iets van de Eeuwige zal krijgen.’ Maar in het gedichtje zie je mensen strepen trekken, er over heen stappen en verder gaan. Misschien gebeurt dat vanuit wispelturigheid of onzekerheid. Misschien is er sprake van voortschrijdend inzicht, en kan er daarom steeds een nieuwe streep worden gezet. Misschien werd die streep getrokken uit angst en afweer. Al die strepen hebben zo hun verhaal. Vermoedelijk heeft iedereen ergens wel een blocnote vol strepen. ‘Tot hier en niet verder’ kunnen mensen stoer roepen, om vervolgens te ontdekken dat er toch nog ruimte in lijf en hart is, mogelijkheden, ontwikkelingen.
Zo was dat gedichtje van Toon Tellegen over strepen een prettige herkenning voor iemand die erg ziek was en al meerdere malen het hoofd erbij neer had willen leggen. Ik trok een streep en ik ging verder. Die wonderlijke ervaring dat je denkt dat het ‘op’ is, dat alle rek er uit is, en dan vervolgens na een nacht slapen of een prettig bezoek je jezelf toch weer bijeengeraapt blijkt te hebben en verder gaat. Al strepen trekkend worden wij beproefd.Onlangs zag ik een film waarin een man aan één stuk door verkeerde keuzen maakt (Woody Allen, Match Point 2005). Hij laat zich verleiden door geld en roem, verkwanselt trouw en liefde, en niet één keer, maar bij herhaling. Meerdere malen ben ik weggelopen van de televisie omdat het niet aan te zien was hoe hij steeds weer toezegde schoon schip te gaan maken, maar uiteindelijk toch bezweek voor de verleidingen waaraan hij zich had overgeleverd. Maar het meest verwarrende was dat de film zo is gemaakt dat je je als kijker toch met die man identificeert en hem niet laat vallen. Verschrikkelijk onthutsend om zelf dus ook in de grensoverschrijding getrokken te worden. En dat was dan nog film. In het echt kennen we genoeg verhalen over strepen die getrokken worden en vervolgens weer overschreden. Uitzichtloze relaties, verslavingen, leningen, wantoestanden in politiek of kerk. De beproevingen waar Jacobus over schrijft beperkten zich niet tot de eerste christenen die door andersdenkenden veracht werden. Ze zijn van alle tijden en uit ieders leven, in grote en kleinere afmetingen.
Standvastigheid is inderdaad, Jacobus, een fraai ideaal om naar toe te werken. Weten waar je voor staat. Staan voor wat je heilig is. Betrouwbaar zijn in het nakomen van toezeggingen op cruciale punten. Jacobus moedigt al die kleine huiskamergroepen, al die nieuwe gemeenten her en der in de diaspora verspreid, aan tot standvastigheid. Hij wil hen inspireren om de schat aan levenswijsheid die de mensen hebben ontdekt door ontmoetingen met en verhalen over Jezus, niet los te laten, niet te relativeren. Ga niet twijfelen, zegt Jacobus, maar hou je vertrouwen vast. Zoals Job zijn godsgeloof bewaart, en geprezen wordt om zijn standvastigheid wanneer hij al die rampen verdraagt die over hem afgeroepen worden. Ware beproevingen zijn het die afkomstig zijn van de duivel, die in het grieks met diabolos wordt aangeduid, ofwel de tweedrachtzaaier. De duivel dus als degene, datgene, dat een mens uit zijn heelheid verleidt. Die de mens aan het twijfelen brengt. In het woord twijfel kun je het woord twee nog horen. Verdeeldheid, gespletenheid, verwarring. Midden in de Bergrede laat Matteus Jezus zijn toehoorders dan ook oproepen om ‘onverdeeld goed te zijn, zoals jullie hemelse Vader onverdeeld goed is’ (Mt 5,48). Met ‘onverdeeld’ bedoelt Matteus uit één stuk (dat is de letterlijke vertaling van het griekse woord teleios), dus niet in tweeën. Laat je niet opsplitsen, maar wees evenwichtig. Zoals die rots een eindje verderop in de Bergrede, waarop het beter is je huis te bouwen, dan op het losse zand (Mt.7,24).
Het kan niet anders zijn dan dat Jacobus tot standvastigheid oproept omdat hij weet heeft van twijfel. Van aarzelingen. Van situaties waarin zelfs een religieus mens verdeeld raakt, en zich op zijn geloofsovertuigingen bevraagd voelt. Met geloof is immers ook twijfel gegeven. Geloof zonder twijfel is een zeker weten dat zich afsluit voor de kwetsbaarheid van verlangen en hoop. Bij geloof hoort twijfel. Alleen wie de twijfel kwijt is, raakt fanatiek. Dan wordt religieuze overtuiging tot een standvastigheid met ‘hakken in het zand’ en dus vooral geen duimbreed toegeven. Of tot fundamentalistische halsstarrigheid.
Vandaag de dag kunnen we niet meer over standvastig geloof spreken zonder te beseffen dat er kwaad berokkend kan worden met heilige overtuigingen.Twijfel daarentegen geeft ruimte voor kritiek en houdt zodoende scherp. En bovendien schenkt twijfel je de vreugde van het steeds weer opnieuw hervinden van vertrouwen. Zonder beproeving is geloof weinig waard. Wie zich niet meer beproefd voelt, omdat hij zich geharnast weet met zekerheden en absolute waarheden, gaat voorbij aan het vertrouwen dat vertrouwen is doordat het steeds weer opnieuw vorm krijgt.
In het onlangs verschenen boek Lof der twijfel onderzoeken de schrijvers hoe we overtuigingen kunnen koesteren zonder daarbij fanatiek te worden (Peter Berger & Anton Zijderveld, Lof der twijfel. Cossee 2010). Twijfelen helpt, concluderen ze. Maar niet over alles, want dan blijft er alleen leegte over. Mensen hebben idealen nodig om na te streven, passies die inspireren, overtuigingen die het leven richting geven. Is er dan een inzicht, zo vragen deze denkers zich af, dat alle mensen zouden kunnen delen, dat boven de twijfel verheven is en geen fanatisme hoeft op te roepen?
Wikkend en wegend, al strepen trekkend dus, komen de schrijvers uit bij de Gulden Regel die door rabbijn Hillel werd gegeven als samenvatting van de hele Tora: ‘wat gij niet wilt dat u geschiedt doe de ander niet’. Goh, denk ik dan, dat zit wel heel dicht bij wat wij hier almaar oefenen.
De eerste christenen werden ’mensen van de weg’ genoemd. In de Handelingen worden de volgelingen van Jezus zes keer zo aangeduid. Als mensen die een spoor volgen, die een weg weten door het leven heen. De weg die Jezus in aansluiting bij de joodse leefregels voorleefde, is ook niet zonder twijfel of, streepjes. Maar zijn weg trekt in het midden van de rijbaan niet een enkele streep, maar zelfs een dubbele streep: hier mag je niet overheen! Eer God en heb uw naaste lief, zoals u zelf lief gehad wilt worden. Of zoals blijkt uit zijn daden van medemenselijkheid: liefde als laatste en eerste woord. Dat zijn strepen waar niet mee te schuiven valt. Of waar op zijn minst niet mee geschoven zou mogen worden. Als we elkaar met zijn allen op die streep zouden kunnen ontmoeten...Gelezen: Jacobus 1, 2-18
Mirjam Wolthuis gaat voor in de Dominicuskerk, Spuistraat, Amsterdam.
Terug naar bovenZullen we
zei ze
samen
in een groot bed
in een hotel-
kamer
gaan liggen
met pyjama's
aan en
dan de knecht
taart laten brengen?
Judith Herzberg
uit: Doen en laten, een keuze uit de gedichten.
Bekroond met de P.C. Hooftprijs.
Rainbow Pocketboek 172
ISBN 90-417-0138-9
Terug naar bovenEr is veel lijden in een mensenleven
Er is veel lijden in een mensenleven, waarbij je weet: dat heb ik mijzelf op de hals gehaald.
Maar er is ook heel wat leed waarbij ik moet denken aan Job, de Bijbelse man die alles ontnomen wordt en die voor God gaat staan en dan zegt: Ik ben onschuldig. Waarom overkomt mij dit?
Hij is kwaad op God en voelt zich machteloos; het is alsof hij tegen een muur praat. Want God zwijgt in alle talen en de woorden van Job ketsen af als op een rots.
Maar tenslotte verheft de Eeuwige dan toch zijn stem. Er volgen geen troostende woorden en ook geen verklaring voor wat Job allemaal aan ellende overkomt. Nee, God daagt hem uit: “Ga recht overeind staan jij, en weer je! Want ik ga jou vragen stellen, Job. En Job wordt op zijn plaats gezet.
Ik lees daarin: het heeft niet zoveel zin om het leven, om God of jezelf verwijten te maken.
Wat gebeurt, dat gebeurt. Het is niet anders. Zoek liever troost en kracht in je geloof om te kunnen dragen wat je overkomt.
Ook Marcus heeft het over angst en geloof. Hij is de tolk van Petrus en later vergezelt hij ook Paulus.
Hij schrijft zijn Evangelie aan de jonge kerk in Rome. De christenen daar worden hevig vervolgd door Nero. Ze krijgen zelfs de schuld van de grote stadsbrand van Rome in het jaar 64. Ze moeten vluchten en duiken onder in de catacomben, de ondergrondse begraafplaatsen van de stad. Daar is het nacht, net als in dit Evangelieverhaal. Het spookt er en Jezus is voor hun gevoel nergens te bekennen. Marcus reikt die mensen daar deze bevrijdingsverhalen aan. Verhalen over uittocht, doortocht, over de duistere afgrond van het water, waar je toch overheen kunt lopen. Over de oerzee gaat het, die bedwongen wordt. Over angst dus en over geloof.
“Laten we naar de overkant gaan”, staat er zo mooi. De overkant van het meer, dat is onbekend, heidens gebied, onzekere toekomst. Ook hier onder ons zijn er mensen die die tochten naar de overkant kennen, dat gevoel van angst en onzekerheid: wat staat me te wachten?
Het kan stormen in je leven en woelen in je hoofd. Vaak ben je dan nergens meer. Red ons uit chaos, ellende en matheid, zongen we. En inderdaad, het lijkt alsof God slaapt. Hoort Hij je niet roepen in de nacht, vol angst voor de woest kolkende oerzee waar in je dreigt onder te gaan? Waarom moet mij dat overkomen? Waarom ik weer? Waar heb ik dat aan verdiend? Woedend en doodsbang kun je dan zijn. Raakt het u niet dat we vernietigd worden?
Jezus slaapt schijnbaar. net zoals de Eeuwige lijkt te slapen. Maar Jezus slaapt niet uit onverschilligheid, maar uit het diepe gevoel dat met het woord “geloof” te maken heeft. Het is hetzelfde geloof als waarmee het volk de doortocht door zee en woestijn maakt. Het is het geloof, het vertrouwen dat ze in de handen zijn van de Eeuwige, die Bevrijder genoemd wordt. Te midden van al dat dreigende geweld vindt Jezus innerlijke rust en vertrouwen. Dat wil hier gezegd worden. Bij alles wat Hem overkomt blijft Hij overeind, omdat Hij zich verbonden weet met de Eeuwige. En als ze Hem wakker schudden, dan vraagt Hij: “Waarom ben je bang? Ga recht overeind staan en weer je!”
Hij verwijt ons niet onze angst, maar dat we bij onze angst niet het vertrouwen hebben om die angst aan te pakken. Martin Luther King zei eens dat er bij hem thuis een spreuk aan de muur hing: “Angst klopte aan de deur, geloof deed open, er was niemand”. Het gaat om het vertrouwen dat God je ondanks alles vasthoudt. Hij is dragende grond, een rots om op te bouwen. “Ik zal niet vallen uit zijn hand”, zeggen de psalmen.
Maar als die woeste zee nou eens staat voor die grote afgrond, die laatste levensgrens van de dood?
De Evangelieverhalen zeggen dat het er ook dan op aankomt innerlijke rust te vinden tegen de angst.
En daarvoor zul je nu al je leven moeten verankeren in God en steeds meer leren te slapen te midden van de stormen. Dan zal blijken dat ook de dood uiteindelijk niet onze vijand is, maar de broeder van de slaap en het begin van eeuwigheid. Franciscus noemt in zijn Zonnelied de dood zelfs: Zuster.
Hij heeft een innige band met de Eeuwige. Daarom is voor hem zelfs de dood teder geworden.
Ze heeft een meisjesgezicht. Niet meer schrikwekkend, niet gebiedend, niet een man met een zeis. Nee, ze is een zusje geworden, met wie je jarenlang hebt gespeeld. Zusje dood is zij, en zij hoort gewoon bij jouw leven, is de voltooiing ervan.
Dat is mooi gezegd natuurlijk. Maar toch hebben wij mensen het er vreselijk moeilijk mee dat ons bestaan zo vluchtig is, dat ons leven eindig is. Wie vandaag nog kerngezond is, kan morgen doodziek zijn. Wie vandaag nog leeft, kan morgen gestorven zijn. Juist als je ouder wordt, word je steeds meer geconfronteerd met verlies en met eindigheid. Je moet inleveren op je krachten, je gezicht, je gehoor, je zelfbewustzijn, je identiteit. En er vallen steeds meer dierbaren om je heen weg. Je moet loslaten wat je lief is. En dat kan vreselijk pijnlijk zijn. Ieder van ons maakt dat van nabij mee. Je gaat door een heel proces. Je voelt je verdoofd en verlaten. Je weet het gewoon even niet meer. Flarden boosheid gaan door je gedachten en grote vragen dringen zich op. Je ervaart ineens weer heel hard je breekbaarheid en je kwetsbaarheid.
Ook Jezus deelt in dat eindige sterfelijke bestaan van ons. “In uw handen, Heer, beveel ik mijn leven”, zegt Hij. En vol vertrouwen en in volle overgave sterft Hij. Natuurlijk zal daar bij Jezus en ook bij Franciscus een heel proces aan zijn voorafgegaan. Ook zij moeten periodes hebben gekend van grote onzekerheid. Maar daar zijn ze mee vertrouwd geraakt. Ze hebben geleerd om los te laten. Zo kan verlies je nog wel overkómen, maar het is dan niet meer iets wat je passief ondergaat. Je kunt leren om actief los te laten wat je verliest. Tot onthechting komen van wat je dierbaar was. “Wie zijn leven verliest, zal het vinden”, zegt Jezus. Maar dat is wel een heel proces, een lange weg. Als het je lukt om het verliezen, het loslaten zelf tot een levenshouding te maken, dan kan de leegte, die een verlies of gemis achterlaat, uiteindelijk tot nieuwe ruimte voor leven worden. Je geeft je dan niet over aan de dóód, maar aan de Eeuwige.
Ik zie u al denken: “Maar zó groot is mijn geloof niet!” Misschien moeten we zeggen dat we dat geloof, dat vertrouwen, alleen maar sámen, met elkaar, kunnen opbrengen. Dat we tegen elkaar zeggen: “Wat jij daar zegt over je geloof in God, dat Hij ons door de duistere nacht zal dragen, over het woeste water naar de onbekende overkant, dat zal ik ook proberen te geloven. En daarom wil ik nu al proberen mijn dagelijkse leven te bergen in Gods hand. Dan zal het ook bij hoge zeeën en zelfs bij de grens van de dood in God geborgen zijn”.
Wat ons redt en wat ons in vrede doet leven, is dus dag aan dag het stille vertrouwen in de voortdurende aanwezigheid van de Eeuwige. Voor dat geloof hebben we elkaar nodig. We zitten samen in de boot en koersen op elkaars geloof. Daar moeten we het van hebben.
“De ban der duisternis gebroken, en het werd morgen, dag na dag. Een wereld in het licht gesproken, een mensheid die beginnen mag”.
Leo Koerhuis.
Terug naar bovenEr is één godsdienst, de godsdienst van de liefde.
Er is één taal, de taal van het hart.
Er is één kaste, de kaste der mensheid.
Er is één God en Hij is alomtegenwoordig.
Kwijt je van je taak, verricht werk dat je is toegewezen, maar vergeet nooit dat diezelfde goddelijkheid woont in ieder mens.
Het leven is een lied - Zing het.
Het leven is een spel - Speel het.
Het leven is een uitdaging - Neem hem aan.
Het leven is een droom - Maak hem waar.
Het leven is een offer - Breng het.
Het leven is liefde - Geniet ervan.
Als je christen bent, word een betere christen,
als je moslim bent, word een betere moslim,
als je hindoe bent, word een betere hindoe,
als je boeddhist bent, word een betere boeddhist.
Verwerkelijk je ware, innerlijke Zelf.
Onthechting is een plant die langzaam groeit; als je de tere plant plukt om naar de peulen te kijken, zul je teleurgesteld zijn. Want alleen lange en voortdurende oefening wordt beloond met de vrede die God biedt.
Deze teksten zijn van: Bhagvan Sri Sathya Sai Baba, India geboren 1926.
Wijsheden uit een andere cultuur en toch zo dichtbij dat ze voor mij als christen en oecumeen goed te herkennen zijn.
Is er een universele waarheid? Ligt er in andere culturen en wijsheidsfilosofieën dezelfde grote waarheid?
Is er binnen het weten en denken over Het Grote Geheim van dat wat leven is en heet een gemeenschappelijke waarheid? Soms in wat andere bewoordingen, maar toch?
De kracht van de liefdevolle levenswijsheden van Jezus van Nazareth worden er zeker niet door ontkracht. Nee, eerder worden zij bevestigd door wat anderen in goedheid overbrengen.
Rik Bronkhorst.
Terug naar bovenJezus droom van een betere samenleving
Lucas is arts van beroep. In zijn Evangelieverhalen proef je dat hij de tragiek van ziekte en dood van nabij kent.
Hij spreekt rond de dood van Jezus dan ook vaak over niet zien, niet begrijpen, het maar niet kunnen geloven.
Er is alleen maar leegte. Nou, die verslagenheid, daar staan die twee Emmaüsgangers voor.
Ze zijn het spoor volledig bijster. En daarom trekken ze maar weg uit Jeruzalem - stad van vrede – en slaan weer de richting in van Emmaüs, de vestingstad. Terug naar af dus.
Even had het erop geleken dat het wat ging worden met die Jezus en met zijn droom van een samenleving, gebaseerd op liefde. Maar Hij is opgepakt en terechtgesteld.
Er doen wel een aantal sterke verhalen de ronde, maar al met al is het nu de derde dag.
Derde dag?, denk ik dan. Alles wat belangrijk is in de Schrift gebeurt altijd op de derde dag: dat is de dag van de Eeuwige, dag van bevrijding, vervulling, licht, nieuw begin van leven. Er staat dus wat te gebeuren!
Op de derde dag leggen die twee de feiten nog eens naast elkaar, heel dat schokkende verhaal.
Eerst dit en toen dat en Hij was onze hoop en we hadden nog zo gedacht...
Maar het refrein is telkens: Hem zagen ze niet. Hij is nergens meer.
En dan staat er ineens zoiets als: In hun spreken en zoeken naderde Jezus en trok met hen voort.
In dat heen en weer praten is Hij op een of andere manier bij hen, maar ze zien Hem niet.
Hij is als een vreemde voor ze.
En dan stelt Hij hun die vraag: Waar hebben jullie het over?
Ze houden hun pas in: Lees jij geen krant, kijk jij nooit naar het journaal?
Weet jij dan niet wat er allemaal om gaat in de wereld van vandaag?
Maar Hij vraagt door: Wat is er nu wérkelijk gebeurd?
En ze vertellen over die afgang, en weer dat refrein: Hem zagen ze niet.
In hun verhaal geen spoor van opstanding, verrijzenis, voortgang, hoop. Elke verwachting is opgedroogd.
Ze zijn ontmoedigd en versleten. Het houdt een keer op. We hebben er lang in geloofd, maar we weten nu wel beter: het kwaad is weer eens sterker dan het goede. En waar is God dan wel bij al die ellende?
En dan opent Hij hun de Schrift.
Dat klinkt plechtig, maar wat Hij laat zien is de ándere kant van de geschiedenis, de ándere kijk op de feiten.
Ach jullie toch… Misschien heeft Hij schriftverhalen verteld van ooit de eerste scheppingsdag, die begon met licht uit het donker, en van Abraham die wegtrok uit Ur, van Jozef uit de put, Daniël uit de leeuwenkuil, Sara uit haar tent, een heel volk uit Egypte, gered uit de zee, water uit de rots, ballingen uit ballingschap, een lamme uit verlamming, een verloren zoon weer thuis, over brood genoeg voor allen, over vrede en verzoening, ieder mens recht gedaan, stenen weggerold, de dode die leeft en de zon die opgaat na een lange nacht.
Allemaal dingen waar je alleen maar van kunt dromen. Maar het is wel telkens de ándere kant van de werkelijkheid: hoe deze wereld bedoeld is, waar ons geluk, waar vrede te vinden is en wie ons voorgaat op die weg.
Ach jullie toch... dat je niet inziet dat de dood van de Christus is als het vallen van graan in de aarde.
Dat dit het einde niet is. Dat het allemaal doorgaat. Dat dat leven van die Jezus, zijn band met God, zijn prachtige liefde, alles waar Hij voor stond, dat dat allemaal met zijn dood niet ophoudt, maar juist het begin is van een nieuwe morgen.
Dat Hij de enge ruimte van zijn eigen ego moest verlaten om zich in liefde te verbinden met het grote geheel, die grote stroom van het leven door alle tijden heen.
Dat Hij staat voor de nieuwe mens en zo graag zou zien dat ook jullie opstaan uit je dagelijkse dood.
Zo wordt het avond op die derde dag.
En de vreemdeling gaat met hen aan tafel om het brood te breken.
Hé, zie wat hier staat: na de schriftuitleg, de preek dus, volgt het breken van het brood, de Eucharistie.
Dat was bij de jonge kerk kennelijk al zo.
Gelovigen hebben altijd twee lampen gehad om hun weg te vinden in het dagelijkse leven: de verhalen uit de Schrift, die oproepen om mee te doen aan die beweging van bevrijding en van liefde in de wereld; en een tweede lamp: de Eucharistie, de viering van verbondenheid met Jezus en met alle mensen van goede wil.
Van oudsher komen ze daarvoor op de eerste dag van de week, bij elkaar.
En als ze dan weer opstaan en uiteengaan, zijn ze bemoedigd om op hun eigen plaats weer te doen wat moet worden gedaan: ze gaan weer werken aan een barmhartige samenleving.
Dat is wat hier verteld wordt over dat gebeuren op die avond van de derde dag.
Pas wanneer die reisgenoot de Schrift uitlegt, de verhalen van liefde en bevrijding, en als Hij met hen Eucharistie viert daar in Emmaüs, dan komen ze tot het inzicht: o God, Hij is het.
We hadden al zo’n warm gevoel van binnen. Maar meteen is Hij al weer weg.
Zien, soms, even, daar moeten we het mee doen. Maar dat is voldoende om op te staan en om te keren: om met nieuwe moed de weg in te slaan naar de stad van vrede, de morgen tegemoet.
Hij leeft, wij hebben Hem gezien, zeggen ze.
We herkenden Hem toen ons de Schrift werd uitgelegd en toen we samen het brood braken...
Ik herken in dit verhaal zoveel van mijzelf en van de samenleving van onze dagen.
We hadden nog zo gehoopt en het schiet allemaal maar niet op.
Kijk maar naar het journaal! Hoe mensen met elkaar omgaan!
Zijn daar het kwaad en de dood niet sterker dan de liefde en het leven? Waar is God bij al dat leed!
En wat te denken van de plaats van de kerk in de wereld van vandaag! Het wordt allemaal minder.
Waar moet dat eindigen? En hoe moet het verder met deze geloofsgemeenschap.
We zijn zo kwetsbaar geworden, lijkt het.
Nou, dit Emmaüsverhaal wordt aan ons doorverteld om er troost en moed uit te putten bij alles wat wij meemaken.
Om weer te beseffen dat ook nu aan kwaad en dood niet het laatste woord is, al lijkt het er soms schrikbarend veel op.
Eigenlijk wordt ons gezegd: Zorg dat Hij niet voor niets gestorven is.
Dat je je niet overlevert aan de heersende machtsverhoudingen en ook niet aan je eigen ego.
Want dan gaat de samenleving er aan.
Zorg dat Hij in jou is en overal blijft opstaan.
Hijzelf loopt met ons op, al herkennen wij Hem vaak niet.
Hij is metgezel op onze levenstocht, een engel op onze weg, God-met-ons.
En Hij legt ons onderweg de Schrift uit, geeft ons een andere kijk op de feiten.
We merken het vaak niet dat Hij het is die met ons aan tafel gaat als wij het brood breken.
Dat Hij ons weer aan zich bindt door dat sacrament van liefde. Dat Hij is opgestaan en leeft!
Door hier trouw samen te komen laten wij zien dat wij, met Jezus en heel zijn beweging van liefde in de wereld, verantwoordelijkheid willen blijven dragen voor de toekomst van het leven.
Ook wij steken hier telkens die twee lampen aan om ons bij te lichten op onze levensweg.
En we zingen tegen alle terreur en vergelding in over liefde en gerechtigheid, opstanding en nieuw leven.
Dat doen we om het vol te kunnen houden om die weg te gaan en om het geloof te bewaren in een menselijke toekomst.
Nu wordt het morgen vast weer een dag als de dagen hiervoor.
De media zullen niet ophouden te berichten over belegerde steden, vluchtende kinderen, angstaanjagende films en verdampende kerken.
Maar daartegen zullen wij als gelovige mensen óns verhaal blijven zetten: dat Woord dat ooit de stilte heeft verbroken en dat méns werd. We zijn er in gedoopt, het maakt ons verantwoordelijk.
Het zal altijd weer klank en stem krijgen, het zal een lied worden tegen de nacht in de samenleving.
God weet komt het dan toch nog goed met ons mensen. Zo moge het zijn.
Leo Koerhuis
Terug naar bovenAls je tegenwoordig aan mensen vraagt: ‘Hoe gaat met je?’ krijg je vaak als antwoord: ‘Ik heb het erg druk.’ Mensen hebben een druk bestaan. Wat moet er veel! Tijdens doopgesprekken met ouders van jonge kinderen valt me op hoezeer zij hollen en rennen. De combinatie tussen werk en zorgtaken vraagt veel tijd en energie. Een jonge vrouw met drie kinderen vertelt: “Straks is mijn verlof afgelopen en dan begint de hectiek van alledag weer: de kinderen moeten naar de crèche zodat ik op tijd op mijn werk ben. En wat kun je in de stress raken als je terug van je werk in de file staat om je kind weer op tijd te moeten halen. ‘s Avonds ben ik bekaf! ”
Tijd voor jezelf staat in die levensfase op een laag pitje. Maar ook ouderen hebben tegenwoordig een drukke agenda met allerlei afspraken, activiteiten en verplichtingen.
Op de achtergrond hoor ik Herman van Veen zingen:Opzij, opzij, opzij,
maak plaats , maak plaats, maak plaats.
we hebben ongelofelijke haast.
Opzij, opzij, opzij,
we hebben maar een paar minuten tijd
we moeten rennen springen vliegen duiken vallen
opstaan en weer doorgaan
we kunnen hier niet blijven,
we kunnen hier niet langer blijven staan.In onze hectische samenleving lijkt het wel dat we geen vat op de tijd kunnen krijgen. Tijd glipt ons vaak door de vingers. Dat is jammer, want er is zoveel moois en waardevols om ons heen. Maar hoe doe je dat, tijd maken voor de dingen die er echt toe doen?
Dat roept bij mij meteen de volgende vragen op:
Is tijd maakbaar? Wie of wat bepaalt hoe je je tijd indeelt en wat je doet? Waar liggen jouw prioriteiten? Wat laat je voorgaan omdat het zo hoort of wat moet voorrang krijgen omdat je het wilt? Maak je in je leven tijd voor mensen en dingen die er echt toe doen?
Tijd is iets wonderlijks. Je kunt het zo verschillend beleven.
Tijd is te langzaam voor wie wachten,
te langdurig voor wie in angst verkeren,
te lang voor wie rouwen,
te kort voor wie druk zijn,
maar voor hen die liefhebben is tijd eeuwigheid.....Als ik bij de zee aan het strand loop, voel ik iets van eeuwigheid - de zee die er altijd was en er zijn zal. Als je goed kijkt zie je dat de zee elk moment weer anders uitziet: de lichtval, de wind, de vogels. En tegelijk merk je de invloed van de getijden. Die komt en gaat…
Alles heeft zijn tijd lezen we in het boek Prediker. Ik beschouw deze tekst als een gedicht van ons leven, waarin alle deelgebieden van ons leven beschreven staan als een heuvelachtig landschap met hoogte- en diepte punten, van vreugde en geluk, van ziekte, verdriet en verlies. Dat gedicht lijkt misschien op het eerste gezicht te suggereren dat het leven bestaat uit losse eenheden, uit brokken tijd en tegengestelde ervaringen die nauwelijks te rijmen zijn. Maar Prediker - een niet nader geïdentificeerde auteur uit de 3e eeuw voor Christus - wil ons geen gefragmenteerd beeld laten zien, maar een mozaïek. Hij schetst het leven juist in al zijn volheid, de tegenstellingen worden bij hem een eenheid: goede en slechten tijden horen bij het leven, jij die boos op iemand bent en jij die zielsveel van iemand kan houden, de rouwende en de verliefde, wij zijn ze allebei. Dat klinkt relativerend en ik denk dat deze wijsheidsleraar het ook zo bedoeld heeft.
Tijden van geluk, liefde, gezondheid en rijkdom zijn er als hoogtepunten, tijden van ziekte en ongeluk als niet te vermijden contra-punten. Het leven trekt zich niets aan van goedheid en rechtvaardigheid. De beste mensen worden getroffen door de meest vreselijke dingen en er is geen zin in te ontdekken. Onverbloemd brengt Prediker deze ervaring van alle tijden naar voren. Zo onverbloemd, dat velen er verlegen mee zijn. Juist omdat deze woorden in de bijbel staan. In nota bene de bijbel lezen we dan van Prediker die zegt dat het leven niet rechtvaardig is.
Laat Prediker God los? Ja, Prediker laat een God los, dat is waar. De God van oorzaak en gevolg, de God van 'wie goed doet, goed ontmoet'. Inderdaad, die God bestaat niet. Ik moet u eerlijk zeggen dat ik het een verademing vind. Want als ik in die God zou moeten geloven, zou ik mijn geloof allang kwijtgeraakt zijn aan de realiteit van onze wereld.
Met Prediker mag ik die God loslaten in Naam van onze God, die weliswaar ons begrip verre te boven gaat, die groter is dan al onze systemen, maar die ons tegelijk zo nabij kan zijn, die we Vader of Moeder mogen noemen, die altijd de Verborgene is, maar juist ook in moeilijke tijden de Aanwezige wil zijn. Het klinkt misschien cryptisch, maar voor Prediker is het heel concreet: in al die goede dingen die gebeuren in goede tijden maar ook in slechte tijden - hoe klein ook - daar vermoedt hij God. Dat is een geloof dat niets triomfantelijks heeft, maar dat wel dag in, dag uit dag, ondanks alles, troost biedt en zicht geeft op schoonheid.Alles heeft zijn tijd... Is dat niet een open deur?
Tot ik merkte dat er een diepe waarheid in schuilt - alles heeft zijn tijd...Maar wij nemen en maken de tijd vaak niet....- we maken de tijd niet om te rouwen en om te dansen...mensen nemen soms de tijd voor elkaar - om elkaar te laten merken hoeveel je van elkaar houdt - om er te zijn als de ander verdriet heeft...
Alles heeft zijn tijd - eigenlijk staat er: voor alles is bestemde tijd - kairos, dat betekent een geschikt moment, aangewezen tijd. In dit verband denk ik aan de uitspraak uit Afrika: “Jullie hebben de klok, wij hebben tijd.”
Achter deze uitspraak gaat een diep inzicht schuil in de manier waarop wij omgaan met tijd. De Grieken maakten reeds onderscheid tussen de meetbare tijd ‘chronos’ en ‘kairos’. Wij in het westen onderwerpen ons vaak aan de tijd die meetbaar is. We maken afspraken tot op de minuut nauwkeurig, kijken constant op onze horloges om te zien of de ander zich ook wel houdt aan zijn/haar afspraak. Alles moet binnen een precies vastgelegd tijdbestek worden afgelegd. Op deze wijze dwingen we ons in een soort korset dat knelt en ons de ruimte om te ademen ontneemt. Afrikanen hebben volgens mij meer weet van kairos. Terwijl chronos -de meetbare tijd- een kwantitatief begrip is, is kairos een kwalitatief begrip. Het is aan te duiden met ‘het juiste ogenblik’ of zoiets als in de tijd zijn, het ogenblik waarop je er helemaal bent.
Hoe kun je op deze wijze tijd ervaren?
Tijd die je kunt genieten, die eindeloos is, ja eeuwig...
Daarin kan ons de tweede tekst van vanochtend verder helpen.
Augustinus omschrijft kairos als de tijd van het heden. De menselijke ziel kan volgens hem tijd ervaren. Ze kent de tijd van het verleden die gekoppeld is aan onze herinnering en de tijd van de toekomst die gericht op verwachting. De tijd van het heden is volgens Augustinus contemplatie, waarin de mens tijd neemt voor het binnenste van hemzelf. Ik zou het willen omschrijven als tijd nemen voor je ziel waarin je God kunt ontmoeten en je ware zelf.
Zullen we na deze viering de tijd nemen om bewuster met tijd om te gaan en tijd te maken voor mensen en dingen die er echt toe doen? Ons zo min mogelijk te laten leven.
Als predikant spreek ik veel mensen aan het einde van hun leven. Heel vaak gaat het er dan over hoe zij hun leven hebben ingevuld. Eerlijk is eerlijk, nooit hoorde ik iemand verzuchten 'had ik maar tijd in mijn werk gestopt'. Vaak, opvallend vaak hoor ik spijt van te weinig tijd een aandacht voor de allerliefsten.
God heeft ons de tijd gegeven om te leven bij de dag.
Er is een joodse wijsheid die zegt, dat de ware levenskunst daarin bestaat om datgene waarmee je op een bepaald moment bezig bent, dat moment te beschouwen als het belangrijkste dat er in de wereld is.
Leven in het nu. Leven bij het moment.
Anette Sprotte, voorganger bij het oecumenisch centrum Het Brandpunt te Amersfoort.
Terug naar bovenHet is de aarde die drijft ...
Het is de aarde die drijft en rolt door de mensen
Het is de lucht die zucht en blaast door de mensen
De mensen liggen traag als aarde
De mensen staan verheven als lucht
Uit de moederborst groeit de zoon
Uit het vadervoorhoofd bloeit de dochter
Als rivieren en oevers vochtig en droog is hun huid
Als straten en kanalen staren zij in de ruimte
Hun huis is hun adem
Hun gebaren zijn tuinen
Zij gaan schuil
En zij zijn vrij
Het is de aarde die drijft en rolt
Het is de lucht die zucht en blaast
Door de mensen.
Lucebert.
Uit dichters van deze tijd, 1969.
Uitgeverij P.N. van Kampen en zoon n.v.
Amsterdam
Terug naar bovenZoals u wel weet hebben Schriftverhalen een voorkeur voor randfiguren: voor bedelaars en tollenaars, herders en hoeren, lammen en blinden. Typisch allemaal mensen die niet voldoen aan wat normaal heet.
Nu heeft elke cultuur daar zo haar eigen opvattingen over. Ook in onze tijd is dat heel duidelijk. En soms lijkt het alsof we maar een half mensbeeld hanteren. We zien bijvoorbeeld graag mensen die jong zijn en in de frisse morgen van het leven staan. En tegelijk hebben we moeite met mensen die gebrekkig worden en leven in de schaduw van de levensavond. Het moet vooral allemaal góed gaan en we zijn verontwaardigd en teleurgesteld als dingen anders gaan dan verwacht. Daar verzekeren we ons dan ook tegen. Controle is belangrijk, je overgeven is zwak. Als er één centrale waarde is in de westerse wereld, dan is dat wel het geloof dat de mens z’n leven grotendeels in eigen hand heeft; dat we onze idealen gewoon allemaal kunnen verwezenlijken; dat het leven maakbaar is en het noodlot afgeschaft. Ziekte, afhankelijkheid, gebrek, vroegtijdige dood, dat wordt allemaal voorgesteld als levensvreemd. Het is er wel, maar het hoort er eigenlijk niet te zijn.
De schriftverhalen, waarin toch het wezen van God woont, houden ons voor dat dát toch echt maar een half mensbeeld is en daarmee ook maar de halve waarheid. Zij tonen ons telkens weer glashelder de andere kant van de medaille. Zeker, er is heerlijke gezondheid, daar mag je heel dankbaar voor zijn. Maar er is ook verschrikkelijke ziekte en moeizame ouderdom. Mensen kunnen zielsgelukkig zijn, maar ook werkelijk doodongelukkig. Er is grondeloze liefde, maar ook onmetelijke haat. Er is angst en er is vertrouwen, leven en dood. We kunnen veel, maar we kunnen ook zoveel niet. Zo ziet ons mensenbestaan er nu eenmaal uit. Een ander is er niet en zal er ook niet zijn.
Van Jezus weten wij dat Hij altijd veel aandacht besteedt aan die andere helft van de waarheid, die de wereld het liefst zou vergeten. Hij laat het niet gebeuren dat al die gebrekkige mensen en die gebroken situaties weggeschoven of ontkend worden. Voor Hem zijn ze normaal, ze horen er bij. Zonder die kant van de werkelijkheid is het leven niet volledig en is er geen sprake van heelheid en van Koninkrijk van God. Gezond is bij Hem niet allereerst degene die niets mankeert, maar degene die goed met z’n kwalen kan omgaan. En gezond is een samenleving die goed weet om te gaan met ziekte, met gebrek, met de ouderdom van het leven en die daar ruimte en aandacht en ook geld voor over heeft.
Als de levensvisie van Jezus ons inspireert en leidt op onze weg, dan kan het niet zo zijn dat we in ons eigen land met een beperkte groep het goed voor elkaar hebben wat welvaart betreft, terwijl er zoveel plaatsen in de wereld zijn waar het geen leven is. We maken zelf toch deel uit van dat grote geheel van leven. En er zal pas heelheid zijn, koninkrijk Gods, als ook het lot van vreemdelingen en vluchtelingen ons aan het hart gaat. Het heeft geen zin om een besloten Rooms-katholieke kerk te hebben, met een sterke centralistische leiding en een gestolde theologie, waar iedereen het met iedereen eens is en waar andersdenkenden en nieuwe ontwikkelingen en bewegingen worden geweerd. Dat brengt nog geen eenheid en heelheid en dat brengt zeker het koningschap van God geen stap dichterbij. Andersoortige relaties, zoals bij homofilie, het hoeft niet jóuw aard te zijn, maar het is zeker niet goed om ze uit te sluiten als abnormaal of ongewenst. Ze maken deel uit van ons bestaan en ze vormen in principe een boeiende variant in de schepping. Oudere mensen met een gebrekkig lijf en een schemerige geest, mensen die psychisch uit balans zijn geraakt, ze zijn normaal, ze horen bij het werkelijke leven en bij onze gemeenschap die heelheid zoekt, koninkrijk Gods. Ze zijn onmisbaar, ook voor onze eigen heelheid.
Daarom al die bevrijdingsverhalen in de Schrift, al die troostwoorden en beloften over het nieuwe dat staat te beginnen. Verhalen over verlossing uit slavernij, over genezing van lammen en blinden, het bevrijden van kwade geesten, het tafelen van Jezus met tollenaars en zondaars, het omgaan met Samaritanen en andere buitenlanders. Verhalen over verdwaalde schapen en verloren munten.
En vandaag dan over die lamme. Wat schitterend eigenlijk dat hij door zijn vrienden op handen naar Jezus gedragen wordt! Misschien wílde hij die aandacht helemaal niet; had hij allang geleerd om met zijn verlamming te leven. Op den duur went alles, ook een tweederangs leven. Vroeger, ja, vroeger was hij misschien nog wel eens opstandig geweest, maar nu, ach, laat hem maar. Bovendien is er geen doorkomen aan, zeker niet voor een verlamde. Er zijn nog zoveel wachtende voor u. Maar zijn vrienden willen er niets van weten. Ze pakken hem gewoon met bed en al op en tillen hem over al zijn bezwaren heen het dak op. En toen ze hem door het dak heen voor de voeten van Jezus hadden gelegd, zei Hij, hún geloof ziende:Je zonden zijn je vergeven, sta op! Inderdaad, want het is zonde als je niet meer meedoet, als je uitgesloten bent, uitgestoten, opgegeven, losgeraakt uit dat levensgrote gebeuren van mens en wereld. Zonde toch als je niet meer gelooft dat er iets nieuws kan gebeuren in jouw leven. Hún geloof ziende, staat er: kun je nagaan hoe belangrijk het geloof van anderen is, van de kerk, de parochiegemeenschap, van mensen die jou opbeuren, je overeind helpen, bij de hand nemen. Als jij het hebt opgegeven, getuigen zij van hun geloof in verandering, in de toekomst, in het koninkrijk van God.
Geloven doe je niet alleen. Godsdienst is geen privézaak. Uit de kracht van het geloof van andere gelovigen trek je weg uit het slavenhuis en komt de nieuwe wereld op je af. Anderen nemen je mee en voeren je weg uit cynisme en verlamming. Door het geloof van anderen, van de gemeenschap, van je eigen parochie of gemeente, word je opgebeurd en ontstaat er weer hoop op leven. In je eentje hou je dat geloof niet vol, verwelkt het.
Voor ons allen is de weg van Jezus een weg van moedig zoeken naar een land en een tijd waar geen enkel mens en geen enkel volk meer wordt uitgesloten, maar waar iedereen bij de gemeenschap en bij de grote levenskring wordt betrokken. Op z’n tijd zijn wij de vriend, de drager die samen met anderen een ziekbed opneemt en voor de voeten van Jezus brengt. Maar waarschijnlijk zijn we net zo vaak ook zelf die verlamde. En dan is het maar goed als we dan met velen een stem horen en weer licht voelen dat ons sterk maakt en weer doet opstaan en voortgaan. Dat God ons weer mag bewonen als zijn huis en in ons zijn eigen leven plant als een boom. Moge het zo zijn.
Leo Koerhuis.
Fragment uit een overdenking van Leo Koerhuis In zijn boekje "Uw woord is een lamp voor mijn voeten."
Voor 10 euro te verkrijgen op het secretariaat parochie SFX, ’t Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Emailadres: secretariaatsfx@gmail.com.
Terug naar bovenSluit je niet op in eigen klein bestaan
Beschutte plek, ver van de storm vandaan.
Waar jij je aan je tuin wijdt, je ziel,
Met wie je lief zijn leeft in harmonie.
Je tuin wordt zoveel mooier als je merkt
Dat anderen genieten van die plek.
Wiedt ook de wereldtuin van giftig kruid,
Van oorlog en gebrek, maak haar tot thuis.
Terug naar bovenDe kijk op lijden, volgens de Dalai Lama
Hoewel alle mensen pijn en leed ervaren, krijg ik vaak het idee dat degenen die in sommige oosterse culturen worden grootgebracht, lijden beter kunnen aanvaarden en tolereren. Dit kan deels komen door hun geloof, maar misschien ook omdat lijden in arme landen, zoals India, zichtbaarder is dan in rijkere landen. Honger, armoede, ziekte en dood worden niet aan het oog onttrokken. Wanneer mensen oud of ziek worden, worden ze niet aan de kant geschoven, niet overgebracht naar een verpleegtehuis om verzorgd te worden door verpleegkundigen- ze blijven in de gemeenschap en worden verzorgd door de familie. Degenen die dagelijks in contact komen met de harde realiteit van het leven, kunnen moeilijk ontkennen dat het leven wordt gekenmerkt door lijden, dat het een natuurlijk onderdeel van het bestaan vormt.
De westerse samenleving is erin geslaagd het lijden als gevolg van barre omstandigheden te beperken, maar lijkt daarbij haar vermogen te zijn kwijtgeraakt om te gaan met het lijden dat overblijft. Onderzoeken van sociale wetenschappers hebben nadrukkelijk uitgewezen dat de meeste mensen in de moderne westerse maatschappij het leven doorlopen met de gedachte dat de wereld eigenlijk best een leuke plaats is om in te wonen, dat het leven grotendeels eerlijk verloopt, en dat zij goede mensen zijn die nu eenmaal ook goede dingen verdienen. Deze overtuigingen kunnen een belangrijke rol spelen bij het leiden van een gelukkig en gezond leven. Maar als het lijden zich toch aandient, wat onontkoombaar is, ondermijnt dat deze overtuigingen en kan het moeilijk worden gelukkig en doelgericht verder te leven. In deze context kan een relatief klein trauma een enorme psychische schok teweegbrengen: je kunt je geloof verliezen in de fundamentele overtuiging dat de wereld eerlijk en goedaardig is. Hierdoor wordt het lijden versterkt.
De wens vrij te zijn van lijden is natuurlijk het rechtmatige doel van ieder mens. Dat is het logische gevolg van onze wens gelukkig te zijn.
Maar zolang we lijden als een onnatuurlijke toestand beschouwen, een abnormale aandoening die we vrezen, vermijden en afwijzen, zullen we de oorzaken van lijden nooit uitroeien en beginnen aan een gelukkiger leven.......Dit is een fragment uit "De Kunst van het Geluk", een handleiding voor onze zoektocht naar geluk, door de Dalai Lama uitgesproken en opgeschreven door Howard Cutler.
Uitgeverij: Nirwana
Terug naar bovenIk heb je lief zoals je soms
gelijk een gouden zomerdag bent
nee, nee, nee,
ik heb je lief zoals je bent
nee, nee,
ik heb je lief zoals
nee,
ik heb je lief.Als je tot het inzicht komt, dat het in wezen alleen maar daarom draait: de liefde voor elkaar, binnen en buiten je relatie, dan ben je al goed op weg "mens" te worden..
Een goed mens, een mens met mededogen en vriendelijkheid, een mens dat open staat voor de ander, dichtbij of veraf, binnen of buiten je relatie.
Vat dat nou niet direct verkeerd op, buiten je relatie, buiten hem of haar en zij die je dierbaar zijn, bedoel ik.
Gewoon omkijken, aankijken, naar omzien.
Handen uit de mouwen, als dat kan, maar in ieder geval in woord en gebaar open en vriendelijk.
Niet alleen met de kerstdagen, niet alleen begin januari als goed voornemen, (i.p.v. een ego-voornemen)
Nee, zonder dat het u moeite kost of zou moeten kosten, zonder dat het u geld kost, gewoon een vriendelijke blik, een vriendelijk woord, een beetje attent zijn voor elkaar, bekende of vreemde.
Dat geluk wens ik ù toe.
Want echt, lang niet altijd, maar op een of andere wijze komt hetzelfde dan ook weer naar uzelf toe.
Zo werkt dat: wie goed doet goed ontmoet, uiteindelijk.
En de samenleving wordt er een beetje leefbaarder van.
Dat heeft niets te maken met welke politieke of religieuze voorkeur u al dan niet hebt.......Rik Bronkhorst.
Het gedicht is van:
K.Schippers.
Uit: Dichters van deze tijd.
Uitgeverij: P.N. van Kampen en Zoon N.V.
Amsterdam.
Terug naar bovenElke dag zinkt weg in de nacht,
maar er is een bron
die het licht vasthoudt,
op de bodem.
Je moet aan de rand
van de donkere bron hurken
om naar het gezonken licht
te hengelen,
met geduld.Pablo Neruda.
Terug naar bovenDe Belg Paul Moyaert, een filosoof, zei een keer: "Mijn grootmoeder was een zeer godsdienstige vrouw. Als opgroeiend kind ging ik eens naar haar toe met de prangende vraag: "Gelooft gij in God?" En zij antwoordde: "Daarover gaat het niet". En ik vroeg: "Denkt u nu werkelijk dat als u dood bent dat u dan naar de hemel gaat en dat u dan bij grootvader terechtkomt?" En zij antwoordde: "Daarover gaat het niet. Kom toch mee naar de Mis."
Later ging ik eens met mijn zoontje naar het graf van mijn vader, en mijn zoontje vroeg: "Wat moet ik zeggen?" Ik zei: "Zeg maar: dag grootvader." "Maar hoort grootvader dat?", vroeg hij. En ik dacht aan het woord van mijn grootmoeder: "Daarover gaat het niet". Ik vind dat prachtig en vooral zo eerlijk. Misschien hoeven we inderdaad geen antwoord te geven op vragen die we niet kúnnen beantwoorden. Als het over God gaat, dan zeg ik graag: "Ik weet niet wie God is en daarom spreek ik met veel eerbied over Hem. Want als ik zijn Naam noem, dan berust dat toch voor al op een innerlijke ervaring: Hij is in mij en buiten mij, een soort mysterie." Dat is mijn hele leven zo geweest, van mijn vroegste herinnering af aan.Mijn geloof in God heeft altijd te maken gehad met mijn eigen identiteit en met de manier waarop ik tegen het leven aankijk. En als ik er ooit geweest zal zijn, dan verwacht ik Hem die is en was en die komen zal.
En ik hoop dat Hij mij genadig zal zijn. "Is er dan leven na de dood? Zal ik mijn vader en moeder weerzien?" Daarover gaat het niet. Hij zal er zijn zoals Hij er zal zijn. Dat is zijn Naam. Daar vertrouw ik op. Ik weet dat die Naam belast is omdat hij altijd en overal weer verbonden wordt met partijen en systemen en ideologieën. Maar dat is beslist niet van de God met wie Jezus zich zo hartstochtelijk verbonden weet. Want dat is een God die barmhartige liefde is en die ons vraagt onze naaste lief te hebben.Die ons inspireert om op te komen voor armen en verdrukten. Want die barmhartige liefde, dat is zijn Glorie, zijn wezen. Mijn welzijn en geluk heeft alles van doen met diezelfde liefde of ook ik de ander de kans geef om tot zijn recht te komen. Het gaat Jezus duidelijk om een nieuwe vorm van spiritualiteit, los van alle uiterlijkheid. Het gaat Hem om verbondenheid, solidariteit, saamhorigheid met andere mensen en betrokkenheid op wat verder nog is: de dieren, de bergen, de bomen, de oceanen. Dat maakt ons mens. Het drama van de honger en de aids in zuidelijk Afrika, dat is mijn realiteit. En wat er met de natuur gebeurt staat niet los van mij. En zelfs het leven van wat na mij komt staat niet los van mijn leven. Dat brengt de barmhartige liefde van God in gelovige mensen teweeg, als het goed is. De honger naar God zal zich altijd op een of andere manier bij ons aandienen. Jammer dat die honger ook zo snel weer wordt vergeten in onze verzadigingscultuur.
De vervulling die we ervaren in ons werk en zo kan die honger toch niet echt stillen. Hij Komt steeds weer terug, vaak in onverwachte situaties. Je hebt misschien wel heel wat bereikt in je leven, maar ineens ontdek je de grote leegte. Of je valt plotseling uit het grote netwerk van zekerheden: je wordt ziek, getroffen door een depressie, je raakt verslaafd, loopt tegen welvaartsziekten aan. Dan komen die honger en dorst toch weer naar boven. Vaak worden ze gestild met allerlei middelen, in de dagen van Jezus, maar ook in onze tijd, met surrogaatreligie, met amaakgodsdienst. We hebben dat het afgelopen jaar breed uitgemeten gezien op teevee.Toch zal altijd weer die vraag naar onze bestemming bovenkomen: "Waarvoor ben ik er, wat maakt het leven waard geleefd te worden?" En dan kom ik toch altijd weer terecht bij die barmhartige liefde van God. Die gaat mij voor op mijn levenspad, trekt mij mee, legt zich niet neer bij hopeloosheid, zoekt nieuwe wegen, kijkt uit naar nieuw land aan de overkant van de woestijn. Het gaat hier niet over de God van: er is meer tussen hemel en aarde, maar die van: er is meer tussen mensen: dat er tussen mensen een kracht is die ons aanstuurt op zoiets als liefde geven, recht doen, een stille kracht die zegt: "Ik ben met je," en die ons in de richting stuwt van een goed samenleven.
Fragment uit een overdenking van Leo Koerhuis In zijn boekje "Uw woord is een lamp voor mijn voeten."
Voor 10 euro te verkrijgen op het secretariaat parochie SFX, ’t Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Emailadres: secretariaatsfx@gmail.com.
Terug naar bovenHet gebeurt af en toe dat ik mensen, die terug kijken op hun leven, hoor zeggen: "Met Gods hulp heb ik dit allemaal kunnen doen". Of, wanneer we veel moeilijke momenten hebben meegemaakt: “Zonder de hulp van God had ik ik het nooit kunnen volbrengen”. Hieruit spreekt een visie op het leven, waar in God een drijvende kracht is.
Wanneer wij het leven van heilige mensen bestuderen, dan komt dat ook heel sterk naar voren.
Heiligen voelden een bepaalde uitdaging en gingen daarop in.
Zo werd de H. Franciscus, gegrepen door de grote kloof die er in zijn tijd al bestond tussen mensen. Franciscus was zelf de zoon van een rijke koopman. Over geld hoefde hij zich geen zorgen te maken. Als Franciscus ridder wordt, krijgt hij een droom. Een stem zegt, dat zijn bestemming ergens anders ligt. Het leven van Franciscus neemt een radicale wending. Hij wordt geraakt door het evangelieverhaal van de zending van de apostelen en trekt nu zelf rond op blote voeten, in sobere kleding en zal zich zijn verdere leven verzetten tegen geld en bezit. Anderen sluiten zich bij Franciscus aan.
Franciscus ziet veel mogelijkheden om in alle oprechtheid “vrede en alle goeds” uit te dragen. Hij voelde Gods aanwezigheid in de schepping, in wat hem overkwam, zelfs toen het slecht met hem ging.
Het geloof is iets dat in het hart van de mens wordt gelegd.
De mens zelf heeft de vrijheid om dat te gebruiken. Geloof wordt heel concreet wanneer mensen het besef in zich laten groeien dat zij met hun leven iets kostbaars kunnen doen ten behoeve van anderen en ten behoeve van God.
Wie niet in zijn schulp kruipt, maar juist ruimte geeft aan het leven voor anderen, merkt dat God een heel bijzondere rol speelt.
Datgene wat menselijk onmogelijk lijkt, ontwikkelt zich tot iets groots.
Jezus vergelijkt het met een mosterdzaadje dat uitgroeit tot een grote boom.
De mens die zich niet laat tegenhouden door angst en onzekerheid, maar risico's durft te nemen is tot veel meer in staat, waar men eerder alleen maar van durfde te dromen. Het verhaal van Franciscus en de sultan illustreert dit. Men had in die tijd een beeld van de moslims, waartegen de kruisridders ten strijde trokken. “Een heilige kruistocht” werd het genoemd. Zijn omgeving raadde het hem af, maar Franciscus ging naar die gevreesde sultan toe om hem te vertellen over de vrede en de liefde van Christus.
Het kost hem niet zijn hoofd. Nee, ze worden vrienden!
Hoe actueel kan Franciscus zijn!
Door je niet in te dekken tegen “wat er mogelijk ten nadele van jezelf zou kunnen gebeuren” bereikt je soms dingen, die de wereld verwonderd doen staan.
Franciscus roemde niet op zichzelf, toen hij probeerde de oorlog te stoppen door met de vijand te praten. Hij voelde zich een knecht in dienst van het Koninkrijk van God.
Hij was niet uit op beloning, maar dankbaar dat zij dit werk mocht verrichten. Hij werd gedreven. Hij kon niet anders, dan zo handelen.
In onze tijd merken wij dat initiatief en leiderschap een hachelijk avontuur geworden is.
Veel leiders doen er alles aan om alle kwetsbaarheid te vermijden. Ze zijn bang om werkelijk hun nek uit te steken om datgene wat onrechtvaardig en onjuist is te benoemen en aan te pakken.
Daardoor kom je terecht in een positie, waar enthousiasme en bezieling niet meer herkenbaar is.
Het is opvallend dat dit zich manifesteert in een tijd, waarin het geloof bij velen ook verzwakt is.
In plaats van problemen echt aan te pakken is men druk bezig met zich in te dekken.
Toch zijn er ook nu nog mensen die in het kleine tot veel in staat zijn; ondanks een zwakke gezondheid, zonder grote studies en belangrijke posities, maar met het hart op de goede plaats.
Zij hebben niets te verliezen en zetten zich belangeloos in voor dingen die menselijkerwijs moeilijk aan te pakken zijn, maar met Gods hulp des te meer.
In hen wordt de blijde boodschap van Jezus heel concreet.
Wie bouwt op God beseft dat men tot meer in staat blijkt te zijn dan men van zichzelf gedacht had.
Een prachtige boodschap die zeker de moeite waard is om mee aan het werk te gaan, met Franciscus als een grote inspirator!
Amen.
Pastoor H. de Jong.
Terug naar bovenEen profeet is iemand die de wacht houdt
Een profeet is eigenlijk iemand die in de samenleving de wacht houdt. Hij of zij houdt de hand aan de pols: hoe staat het met het leven? En vooral: hoe gaat het met de mensen aan de onderkant en de zelfkant van het bestaan? In Bijbelse taal heet dat: de wacht houden bij Gods Naam: Ik zal er zijn. Want die naam staat voor gerechtigheid en bevrijding. Daarom worden die profeten meestal op de huid gezeten. Vaak worden ze verdreven en gedood door mensen van man en macht en kapitaal.
De naam Elisa betekent: God is mijn bevrijder. Rond hem en andere grote profeten ontstaan prachtige wonderverhalen. Veel van die verhalen lijken natuurlijk heel sterk op latere Evangelieverhalen, zoals rond Jezus ontstaan.
Ze genezen altijd zieken, ze voeden hongerigen met zo goed als niets en houden dan nog over; lege kruiken worden gevuld terwijl niemand weet hoe; en wie dood is staat op voor het leven. Ook dit verhaal over de profeet en de vrouw kom je in verschillende varianten tegen. En altijd is de kern: voor de toekomst van het koninkrijk, de samenleving zoals die bedoeld is, moeten we het niet hebben van man en macht. Want dat gaat altijd over de rug van de kleine mensen.
Nee, je zult moeten opengaan voor God en moeten leven uit de kracht van liefde en recht. In de tijd van Elisa hebben profeten het niet best. Een man en een vrouw in Sunem verlenen hem onderdak. Ze bouwen een kamer bovenop het dak van hun huis. Het staat er zo aandoenlijk: met een bed, een tafel, een stoel en een lamp. Meer is niet nodig. Zo maken ze in hun huis ruimte voor God: die bij het volk kan wonen. De vrouw, die het beeld is van dat volk, is onvruchtbaar: het leven heeft geen toekomst, maar als je God op je dak krijgt, dan wordt je nieuwe toekomst aangezegd. Vandaar die belofte van een kind: de toekomst wordt haar in de schoot geworpen, zou je kunnen zeggen. Ze moet lachen, net zoals eertijds Sara lachte. “Spiegel mij niets voor”, zegt ze nog. Maar ze baart wel mooi een zoon. De steppe gaat bloeien! Nu wil het lot dat in die verhalen altijd weer die zoon sterft.Waarom moet dat toch: dat die toekomst dood gaat. Waarom moet Abraham zijn zoon offeren, waarom gaat dat kind in Sunem dood, wordt Jezus terechtgesteld aan het kruis? Waarom moet de graankorrel, die voor brood bestemd is, vallen in de schoot van de aarde?
Waarom altijd weer die vreemde weg van het leven verliezen om het te vinden?
Misschien wel om ons door te geven dat geen man en macht Gods toekomst kunnen blokkeren. Zelfs de dood heeft niet het laatste woord voor mensen die gaan voor Gods koninkrijk, de samenleving waar Hij in ons midden woont. Isaac overleeft het dan ook; de zoon in Sunem sterft maar komt de dood te boven; Jezus staat op uit het graf. Zo zijn deze eeuwenoude verhalen dragers van geloof en hoop.Ze houden in beelden het gerucht van God en zijn toekomst gaande. Wat er ook gebeurt met geloof en kerk, deze schriftverhalen mogen nooit worden bijgezet in het museum voor religieuze kunst. We moeten ze blijven vertellen om richting te vinden, en elkaar te bemoedigen en de hoop te bewaren. Dat we ook als kerk in deze dagen durven leven zonder de zekerheid van macht, maar het wagen met het hoger beroep. In onze geloofstraditie staat Jezus daarvoor. Hij houdt als geen ander de wacht bij Gods Naam: Ik zal er zijn, Ik kom bevrijden. Die Naam is de bron waaruit Hij leeft. En van daaruit verbindt Hij zich vol hartstocht met mensen die roepen vanuit de diepte. Hij kan leven als anderen geen deel aan dat leven hebben, de minste mens, het kleinste dier. Geen enkel leven staat los van het zijn. Dat is de profetische visie op de toekomst van ons samenleven. Maar die visie brengt lijden met zich mee: lijden aan het leven. In de schriftverhalen staat daar het kruis voor. Het verwijst naar de realiteit van het dagelijks leven. Als je neutraal blijft, op niemand echt betrokken, nee, dan heb je nergens last van.
Maar als je authentiek leeft, vanuit je innerlijke bron, als je letterlijk in Gods Naam, actief en welbewust kiest voor het lot van wie geen leven hebben, dan kun je niet zomaar leven als ieder ander, volgens de geldende trend, van vader op zoon en moeder op dochter, veilig zorgend voor zelfbehoud. Nee, er is iets wat daar bovenuit gaat: De wacht bij Gods Naam. Wie zich bekommert om de kleine mens, die bekommert zich om God en omgekeerd. Hoe meer je uit jezelf treedt en leert zeggen: Ik zal er zijn, hoe meer alle onrecht je aan het hart gaat. Maar ook: hoe meer je het kruis zult ontmoeten op je weg, de tegenstand van degenen die van het onrecht leven. Alleen zo zullen we iets ervaren van wezenlijk geluk en van het geheim van Gods aanwezigheid in ons leven. God en geluk en barmhartige liefde en de toekomst van het leven hebben alles met elkaar te maken. Dat kruis is een symbool geworden dat ons weghaalt uit een veilige godsdienstigheid voor eigen heil, weg van het harde instituut van zorg voor eigen ziel en zaligheid. Het voert ons binnen in de gemeenschap van verdrukten en verdoemden.En dat kruis zegt ons: het werkelijke leven volgt en vreemde weg: de zoon sterft, de graankorrel valt in de schoot van de aarde: maar deze zoon wordt ten leven gewekt, de gekruisigde staat op uit de dood, geloof het of niet: de toekomst is vol beloften…..
Dit is een stuk tekst uit het boekje “Uw woord is een lamp voor mijn voeten” overwegingen van Leo Koerhuis, emeritus-priesterassistent en voormalig ziekenhuispastor. Het boekje kost 10 euro.
Besteladres: Secretariaat St. Franciscus Xaverius, ‘t Zand 31, 3811GB Amersfoort.
Email: secretariaatsfx@gmail.com
Terug naar bovenIk geloof in een rivier
die stroomt van zee naar de bergen
ik vraag van poëzie niet meer
dan die rivier in kaart te brengen
ik wil geen water uit de rotsen slaan
maar ik wil water naar de rotsen dragen
droge zwarte rots
wordt blauwe waterrots
maar de kranten willen het anders
maar de kranten willen het anders
willen droog en zwart van koppen staan
werpen dammen op en dwingen
rechtsomkeert.
Remco Campert.
uit: Dichters van deze tijd.
uitgeverij: P.N. van Kampen en zoon n.v.
Terug naar bovenDe politiek, de homobeweging, vredesgroepen, werkgroepen in kerken, oecumene, werkers op straat, zorgers bij mensen thuis; Zoveel goedwillende mensen; zoveel vrouwen en mannen die naar eer en geweten hebben gewerkt en werken, hebben gebeden en nog steeds bidden voor een goede zaak; zovelen de eeuwen lang door hebben dezelfde ervaring als Elia gehad. Die gedachte dat het allemaal wel welletjes is. Dat je tijden lang hebt geloofd met hart en ziel in hetgeen je deed – dat je daarin succes hebt gehad en af en toe ervaren moest dat je soms weer helemaal opnieuw moest beginnen. Zoveel mensen, ook in deze kerk die getracht hebben om de kerk tot een gemeenschap te maken naar Gods hart. Zoveel mensen die teleurgesteld zijn afgehaakt want het is niet gelukt in hun ogen. Dromen worden niet waargemaakt, leiders in kerk en wereld gaan niet mee, mensen om hen heen blijven onverschillig terwijl er zoveel moet worden gedaan.
En zo bogen ze het moede hoofd en zeiden tot de Eeuwige: lieve God, ik stop ermee, ik kan niet meer, het is genoeg.
Elia is een mens van alle tijden. Alles meegemaakt, geroepen geworden, succes behaald, mensen op hun spoor naar de Eeuwige gewezen. Maar de terugval van zovelen heeft hem tot in het diepst van zijn ziel teleurgesteld. Hij kan niet meer, hij sterft liever dan nog een stap te zetten. En onder de bremstruik gaat liggen en buigt zijn moede hoofd.
Maar met die bremstruik had hij geen betere plek uit kunnen kiezen. De bremstruik – of beter nog – de doornstruik is uitgerekend de plek waar zijn grote voorbeeld ooit is geroepen. Eeuwen vóór hem stond daar een ander mens – ook niet wetend wat hij verder aan moest vangen met zijn leven. Mozes was zijn naam, en hij liep door de woestijn, verdoold, verdwaasd tot hij aankwam bij die brem. Een struik die in lichterlaaie stond. Dáár werd Mozes geroepen: Mozes, Mozes, ga met mij mee op weg. Stotterend, aarzelend, met frisse tegenzin en met de moed der wanhoop heeft Mozes de uitdaging opgepakt om te gaan met God - de God die beweging is. De God die toekomst heeft.
Wie ben je dan, God? Vroeg Mozes nog aan de God van leven en bevrijding. En die God heeft maar één ding gezegd over zijn naam: ik Ben die is. Dat is mijn Naam. Geen statisch beeld, geen afgod, geen zon maan of sterren. Geen machtige leeuw; nee dat is hij niet. Hij is een dynamische God. Waar mensen gaan, naar het leven toe, daar gaat God mee. En waar God jou roept mag je opstaan en vertrouwen dat Hij je de weg wel wijst.
De doornstruik waar Mozes vóór stond, en waar nu Elia onder ligt is het symbool voor alle wanhoop en ellende. Het is het symbool voor levens die verstrikt zijn geraakt in puntige stekels. In de doornstruik val je als mens makkelijk in, maar eruit komen is een ander verhaal. Dan loop je krassen op, littekens, je haalt je huid open tot bloedens aan toe. Precies in die verstriktheid is God aanwezig. Is de Eeuwige de zijnde.
Zo heeft Mozes hem, die God van bevrijding en leven ervaren, en zo gebeurt Elia hetzelfde. Waar mensen geen weg meer weten en vastzitten in zoveel – daar is God aanwezig om weer heel voorzichtig de takken van de doornstruik van jouw leven weg te buigen. Om misschien wel elke stekel uit je armen, handen en benen te peuteren, om je weer te voeden met levenskracht zodat je weer lef mag hebben om te gaan.
Moe, kapot, hoort Elia zo ook nog ergens zachtjes de roepstem van de Eeuwige: Elia, sta op. Eet en drinkt, en gá. De engel stootte hem aan. Kom op Elia; je bent niet geboren om te blijven staan. Je bent geboren voor het leven. Waar Elia zei: het is genoeg ! Krijgt hij als antwoord van de engel: je wég is genoeg. Zolang de Eeuwige je niet haalt is er nog een weg te gaan. De engel had in Elia het verlangen gewekt om weer te wórden.
Schepen zijn veilig in de haven – maar daar zijn ze niet voor bedoeld.
Gaan is de boodschap waarmee wij geroepen worden. In de hele bijbel van eerste en tweede testament is het gáán hetgeen ons te doen staat. Op weg gaan, en soms met de moed der wanhoop. Met alleen maar die belofte van een God aan onze zijde die we soms maar zo minimaal ervaren. Gaan – en dan in de woorden van Jezus met je hele hebben en houden. Radicaal. Een klein beetje gaan is niet aan de orde. Schoorvoetend gaan omdat de route nog zo nieuw en onbekend is, ook dat al niet.
En soms denk ik wel eens: mogen we dan niet meer aarzelen, eventjes achterom kijken, misschien af en toe heel hard terugrennen naar de veilige haven waar we vandaan komen? Twee stappen vooruit en dan weer eentje terug? Nog even afscheid nemen van wat ons lief is?
Want gaan beangstigt – en daagt uit. Reizen, weggaan uit je vertrouwde omgeving is leuk omdat je weet dat je ooit weer op een thuiskomst in het oude mag rekenen. Reizen met Jezus is een ánder thuiskomen; thuiskomen bij God in het diepst van je ziel.
Met Jezus loop je niet zomaar eventjes mee. Wie de handen aan de ploeg wil slaan kan geen rechte voren maken als hij steeds maar achterstevoren op de trekker zit. Dan trekt die vore krom omdat je simpel weg je blik maar één kant op kan richten. Meegaan met de Eeuwige is zoeken en vertrouwen en luisteren met je hart: is dit jouw weg? En ga ik nog goed?
Het hele pad zal je nooit van te voren weten. Zoveel licht krijg je niet. Maar wel genoeg licht voor elke volgende stap. En zoals ooit iemand schreef:
Hoe hechter je je met Mij, de Eeuwige, verbonden weet,
hoe onthechter jij kan reizen.
Amen
Josephine van Pampus, pastoraal werker te Amersfoort, n.a.v. 1 Koningen 19; Elia, en Lucas 9; 51.57-62.
Terug naar bovenUitspraak van kerkvader Augustinus
"De grootste vrijheid ervaar je als je het dichtst bij jezelf blijft."
Kerkvader Augustinus, (354-430).
Terug naar bovenMateloos ben jij
Droom van leven
Ondoordringbare God
Schoonheid in velerlei
Duister in de nacht
Fluistering in voorbijgaan
Stem die opklinkt
Stilte ter bezinning
Beelden van geluk
Woorden als zucht
Symbool van wijsheid
Grenzeloze God
Rechtvaardige steun
Oprechte ademing
Zachtmoedige streling
Vragende roepstem
Bereider van leven
Zanger, dichter, danser
Toner van verstilling
Dageraad en droom
Monument van hoop
Steunende God
Trouwe God
Liefhebbende God
Levensadem van al dat is
In uw handen leg ik mijn lot.Rik Bronkhorst.
Terug naar bovenVertrouwen is de uitkomst van
je leven. Hoe groter het
vertrouwen, hoe meer energie we
hebben, want het vertrouwen is
net als liefde een energie.
Als we diepgaand naar de aard
van onze liefde kijken, zien we
ook ons vertrouwen. Als we,
leven met vertrouwen, zijn we
nergens meer bang voor.Thich Nhat Hanh.
Terug naar bovenRicht je op je kwaliteiten die je wel hebt.
Iedereen heeft iets waar hij of zij goed in is en graag doet.Gandhi richtte al zijn kracht en energie op één enkel ding -ahimsa-, oftewel geweldloosheid.
Dat was zijn grootste kwaliteit, zijn grootste kracht, en doordat hij de wereld die gave aanbood, ontdekte hij dat zijn leven door een onverwoestbare kracht werd voortgestuwd- een kracht die India de vrijheid bracht.Moeder Teresa was zevenenveertig toen ze voor het eerst in de straten van Calcutta neerknielde om een stervende man te helpen. Ook zij had één zeer grote gave te bieden -haar mededogen, haar niet- aflatende zorgzaamheid.
Ook zij richtte haar hele leven op die ene kwaliteit en verrichtte zo uiteindelijk de wonderen die haar tot een levende heilige maakten.
Ze had niets van tevoren bedacht of gepland, maar bekommerde zich gewoon om de eerste mens die zij tegenkwam, en toen de volgende, en de volgende...Uit: Crisis en het wonder van de liefde.
Omgaan met verandering en tegenslag in elke levensfase.
Mansukh Patel en Helena Waters.
Uitgeverij: Ankh-Hermes, Deventer.
Terug naar bovenAls dat wat toeval lijkt je dreigt te vellen
Als dat wat toeval lijkt je dreigt te vellen,
Accepteer dan dat het leven vol toeval zit
En dat ieder toeval niet toevallig is.
Alle toeval heeft zijn plaats in je leven.
Leer en ga verder.
Laat los!
Laat God!
Terug naar bovenTen tijde van de Boeddha stierf het enige kind van een vrouw die Kisagotami heette.
Ze was niet in staat dit te accepteren en rende van de een naar de ander om een medicijn te zoeken dat haar kind weer tot leven zou brengen.
Men zei dat de Boeddha zo’n medicijn had.
Kisagotami ging naar de Boeddha, knielde voor hem, en vroeg: “Kunt u een medicijn maken dat mijn kind weer tot leven wekt?”
“Ik ken zo’n medicijn,” antwoordde de Boeddha.
“Maar ik kan het alleen bereiden met bepaalde ingrediënten.”
De vrouw was opgelucht en vroeg: “Welke ingrediënten hebt u nodig?”
“Breng me een handvol mosterdzaad, “ zei de Boeddha.
De vrouw beloofde dat voor hem te halen, maar toen ze wegliep, voegde hij eraan toe: “Ik heb mosterdzaad nodig uit een huis waar geen kind, man of vrouw, ouder of bediende is gestorven.”
De vrouw stemde toe en begon alle huizen een voor een langs te gaan, op zoek naar mosterdzaad.
Bij elk huis waren mensen bereid haar het zaad te geven, maar wanneer ze hun vroeg of er iemand in het gezin was gestorven, kon ze geen huis vinden dat niet door de dood was bezocht—in het ene huis was een kind overleden, in het andere een bediende, en in de overige een man, vrouw of ouder.
Kisagotami slaagde er niet in een huis te vinden waar de dood geen leed had veroorzaakt.
Toen de moeder zag dat zij niet de enige was die verdriet had, legde ze het levenloze lichaam van haar kind neer en ging terug naar de Boeddha, die met groot mededogen zei: “U dacht dat alleen u een kind had verloren; de wet van de dood luidt dat bij alle levende wezens niets blijvend is.”
Kisagotami’s speurtocht leerde haar dat niemand in het leven ontkomt aan lijden en verlies.
Ze was niet speciaal “uitgekozen” voor dit vreselijke ongeluk.
Dit inzicht nam het leed dat onvermijdelijk voortvloeit uit een verlies niet weg, maar het verminderde wel het lijden dat werd veroorzaakt door haar strijd tegen dit droevige maar onontkoombare feit.
Hoewel mensen over de hele wereld dezelfde pijn en hetzelfde leed ervaren, betekent dat niet dat we ons daar gemakkelijk bij neerleggen.
En toch? Leest u deze woorden nog maar eens over als u getroffen bent door groot leed, door pijn over ziekte of overlijden.
Misschien vindt u wat troost, wat verlichting, een beetje minder pijn en vertwijfeling.
Het is niet alleen de Boeddha die dit soort wijsheden heeft uitgesproken, Jezus van Nazareth deed dat ook, met name in de Bergrede die Hij hield ten noorden van het Meer van Galilea:
Zalig de armen van geest, want aan hen behoort het Rijk der Hemelen.
Zalig de treurenden, want zij zullen getroost worden.
Zalig de zachtmoedigen, want zij zullen het land bezitten.
Zalig die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.
Zalig de barmhartigen, want zij zullen God zien.
Zalig die vrede brengen, want zij zullen kinderen van God genoemd worden.
Zalig die vervolgd worden om de gerechtigheid, want hun behoort het Rijk der Hemelen.
Zalig zijt gij, wanneer men u beschimpt, vervolgt en lasterlijk van allerlei kwaad beticht om Mijnentwil: verheugt u en juicht, want groot is uw loon in de Hemel. Zo hebben ze de profeten vervolgd die voor u geleefd hebben.
Woorden van hoop, van troost, van mededogen als u groot lijden en onrechtvaardig leed ten deel valt.
Weet dat er altijd weer een nieuwe dag aanbreekt, de zon weer opkomt, de kans op nieuw geluk daar is, ook al lijkt alles verloren, uw leven aan duigen, de ellende te groot.
En uiteindelijk, als sterven u onvermijdelijk treft, is daar van over de grens van dit aardse leven een hemels paradijs dat wacht, op u, op mij, op ons allen, mensen van goede wil!
Rik Bronkhorst.
Terug naar bovenGlobaal genomen zijn er veel verschillende soorten schadelijke of negatieve emoties, zoals verwaandheid, arrogantie, jaloezie, begeerte, lust, kortzichtigheid, hebzucht en ga zo maar door.
Maar van al die emoties worden haat en woede beschouwd als de grootste boosdoeners, omdat ze de grootste obstakels vormen voor het ontwikkelen van mededogen en altruïsme, en ze verwoesten je deugdzaamheid en gemoedsrust.
Als we denken aan woede, kunnen we twee soorten onderscheiden. Eén soort woede is positief. Dit is dan voornamelijk te danken aan je motivering. Er kan sprake zijn van woede die is ingegeven door mededogen of verantwoordelijkheidsgevoel. Wanneer woede voortkomt uit mededogen, kan zij worden gebruikt als aanzet tot of een katalysator zijn voor een positieve daad. Onder zulke omstandigheden kan een menselijke emotie als woede zorgen voor de kracht om snel tot actie over te gaan. Zij creëert een vorm van energie die iemand in staat stelt snel en besluitvaardig te handelen. Het kan een krachtige motiverende factor vormen. Dat soort woede kan soms dus positief zijn.Hoewel sommige vormen van woede onder zeldzame omstandigheden positief kunnen zijn, leidt woede over het algemeen tot kwaadwilligheid en haat. En wat haat betreft, dat is nooit positief. Er zitten geen voordelen aan. Haat is overal en altijd negatief.
We kunnen woede en haat niet simpelweg overwinnen door ze te onderdrukken. We moeten daadwerkelijk de vormen van tegengif voor haat ontwikkelen, namelijk geduld en tolerantie. Wanneer je je bezighoudt met het oefenen van geduld en tolerantie, voer je eigenlijk een strijd tegen haat en woede. Het zal een zware strijd zijn, je kunt die strijd verliezen, je zult vele problemen het hoofd moeten bieden. Maar iemand die door middel van een positieve levenshouding geduld en tolerantie ontwikkelen kan, overwint de haat en de woede.
De destructieve gevolgen van haat zijn duidelijk zichtbaar; je ziet en merkt het meteen. Wanneer er bijvoorbeeld een zeer sterke of gewelddadige gedachte van haat in je opkomt, word je daar, op dat moment, totaal door overweldigd en blijft er niets van je gemoedsrust over; je tegenwoordigheid van geest verdwijnt compleet. Wanneer zulke intense woede en haat naar boven komt, sloopt dat het beste deel van je hersenen, namelijk je vermogen goed van kwaad te onderscheiden en in te schatten wat de langetermijn- en kortetermijngevolgen van je daden zijn. Je vermogen om te oordelen wordt volledig lamgelegd; het kan niet langer functioneren. Het lijkt haast wel of je krankzinnig bent geworden. Door die woede en haat beland je dus vaak in een opperste staat van verwarring, wat je problemen en moeilijkheden alleen nog maar erger maakt.
In sommige gevallen koesteren mensen sterke gevoelens van haat en verdriet ten gevolge van iets wat hen in het verleden is aangedaan.
Dat gevoel kropt zich op. Sommige westerse therapieën verkondigen om alle haat en woede er maar uit te laten komen. Gecontroleerd natuurlijk, dat wel. Maar ik, zegt de Dalai Lama, ben van mening dat woede en haat in het algemeen tot de emoties behoren die, als je ze niet in toom houdt of er geen aandacht aan besteedt, dikwijls erger worden en alsmaar toenemen.
Als je simpelweg steeds meer gewend raakt aan het feit dat die emoties voorkomen en ze ook gewoon blijft uiten, heeft dit meestal tot gevolg dat zij in kracht toenemen. Niet afnemen.
Ik denk dus, dat hoe omzichtiger je ermee omgaat en hoe actiever je probeert hun invloed terug te dringen, hoe beter het is.Hoe kun je dan wel omgaan met haat en woede?
Allereerst komen gevoelens van woede en haat voort uit een geest die wordt gekweld door ontevredenheid en ongenoegen. Je kunt dus voorbereidingen treffen door constant te werken aan het opbouwen van innerlijke tevredenheid en mededogen. Dit zorgt voor een zekere gemoedsrust die op zich al woedeuitbarstingen kan voorkomen. En wanneer er dan iets gebeurt waardoor je kwaad wordt, moet je je woede direct onder ogen zien en analyseren. Kijk welke factoren debet zijn aan die specifieke uitbarsting van woede of haat. Ga daarna verder met je analyse en kijk of het een gepaste reactie is en in het bijzonder of het constructief of destructief werkt. En je doet een poging een zekere innerlijke discipline en terughoudendheid aan de dag te leggen. Je stort je direct in de strijd tegen je woede en haat door tegengif toe te dienen: je gaat je negatieve emoties te lijf met gedachten van geduld en tolerantie.
Als je eraan werkt woede en haat te overwinnen, kun je in het begin natuurlijk nog steeds deze negatieve emoties ervaren. Maar er zijn verschillende niveaus; als het om een lichte vorm van woede gaat, kun je op dat moment trachten haar direct onder ogen te zien en te bestrijden. Als het echter om een hele krachtige negatieve emotie gaat, kan het op dat moment buitengewoon moeilijk zijn haar aan te vechten, of onder ogen te komen. Als dat het geval is, is het op dat moment misschien het beste om te proberen alles te vergeten. Denk aan iets anders. Ga iets anders doen. Zodra je geest enigszins tot rust is gekomen, kun je analyseren; je kunt dan weer logisch nadenken.
Als we woede en haat willen elimineren, is het bewust ontwikkelen van geduld en tolerantie onvermijdelijk.
Woede wekt woede op. Als we woede niet bedwingen, dreigt zij uit de hand te lopen.De Dalai Lama in "De kunst van het geluk".
Uitgeverij Nirwana.
Terug naar bovenLeef als mensen van het Licht.
Want alleen in het Licht rijpen goedheid, gerechtigheid en waarheid.
Probeer te ontdekken wat de Heer graag wil. Doe niet mee met de onvruchtbare praktijken van hen die de duisternis toebehoren; meer nog: stel ze aan de kaak.
Want wat zij heimelijk uitvoeren, is zo schandelijk dat er geen woorden voor zijn.
Maar wanneer al die dingen aan de kaak worden gesteld, komt hun ware aard aan het licht.
En alles wat aan het licht komt, is zelf Licht.
Terug naar bovenElke dag heeft genoeg aan zijn eigen last..........
Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde: mot en roest vreten ze weg en dieven breken in om ze te stelen.
Verzamel schatten in de hemel, daar vreten mot noch roest ze weg, daar breken geen dieven in om ze te stelen.
Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn.......
Het oog is de lamp van het lichaam. Dus als je oog helder is, zal heel je lichaam verlicht zijn. Maar als je oog troebel is, zal er in heel je lichaam duisternis zijn. Als het licht in jezelf verduisterd is, hoe groot is dan die duisternis!
Niemand kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten.
Jullie kunnen niet God dienen en de Mammon.
Daarom zeg ik jullie: maak je geen zorgen over jezelf en over wat je zult eten of drinken, noch over je lichaam en over wat je zult aantrekken.
Is het leven niet meer dan voedsel en het lichaam niet meer dan kleding?
Kijk naar de vogels in de lucht: ze zaaien niet en oogsten niet en vullen geen voorraadschuren, het is jullie hemelse Vader die ze voedt.
Zijn jullie niet meer waard dan zij?
Wie van jullie kan door zich zorgen te maken ook maar één el aan zijn levensduur toevoegen?
En wat maken jullie je zorgen over kleding?
Kijk eens naar de lelies, kijk hoe ze groeien in het veld.
Ze werken niet en weven niet.
Ik zeg jullie: zelfs Salomo ging in al zijn luister niet gekleed als een van hen.
Als God het groen dat vandaag nog op het veld staat en morgen in de oven gegooid wordt al met zo veel zorg kleedt, met hoeveel meer zorg zal Hij jullie dan niet kleden, kleingelovigen?
Vraag je dus niet bezorgd af: "Wat zullen we eten? of: wat zullen we drinken? of: waarmee zullen we ons kleden?"
Dat zijn allemaal dingen die de heidenen najagen.
Jullie hemelse Vader weet wel dat jullie dat alles nodig hebben.
Zoek liever eerst het Koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, dan zullen al die andere dingen je erbij gegeven worden.
Maak je dus geen zorgen voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt wel voor zichzelf.
Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen last........
Aldus de wijze woorden van Jezus van Nazareth volgens Mattheüs.
Terug naar bovenHet Onze Vader vertaalt uit het Aramees
Bron van Zijn, die ik ontmoet in wat mij ontroert,
Ik geef u een naam omdat ik u een plaats kan geven in mijn leven.
Bundel uw Licht in mij, maak mij nuttig.
Vestig uw rijk van eenheid nu.
Uw enige verlangen handelt dan samen met het onze.
Voed ons dagelijks met brood en met inzicht.
Maak de koorden van de fouten los die ons vastbinden aan het verleden.
Opdat wij ook anderen hun misstappen kunnen vergeven.
Laat oppervlakkige dingen ons niet misleiden.
Uit u wordt geboren:
De afwerkzame wil.
De levende krachten om te handelen.
En het lied dat alles verfraait.
En zich van eeuw tot eeuw vernieuwt.
Terug naar bovenNiemand ontkomt er aan: problemen!!
Problemen kunnen zelfs zo erg worden ervaren, dat u of ik erin dreigt te verdrinken.
De problemen of het probleem laten u niet meer los.
Malen, steeds weer denken aan de moeilijkheden die u ondervindt, er lijkt niets meer met uw leven aan te vangen.
Al uw denken wordt in beslag genomen door "het probleem".Dit zegt de Dalai Lama erover:
Wanneer zich problemen voordoen, lijkt het vaak alsof we onze blik vernauwen. We steken mogelijk al onze aandacht in het piekeren over het probleem en misschien het gevoel dat wij de enigen zijn die zulke moeilijkheden moeten doorstaan. Dit kan ertoe leiden dat we alleen nog maar met onszelf bezig zijn, waardoor het probleem buitengewoon intens kan worden. Wanneer dit gebeurt, kun je er, denk ik, beslist baat bij hebben als je de dingen in een breder perspectief plaatst-- dat je je bijvoorbeeld realiseert dat er tal van andere mensen vergelijkbare ervaringen hebben gehad--, en zelfs nog ergere dingen. Als je maar naar één gebeurtenis kijkt, lijkt die in omvang toe te nemen. Maar als je vergelijkingen maakt, je eigen situatie vanuit een andere invalshoek kunt bezien, verandert er iets.Ik voeg daaraan toe:
Deze gewoonte om dingen van een andere kant te bekijken, kan zelfs helpen bij bepaalde ziekten of wanneer we zielenpijn lijden. Als de zielenpijn opkomt valt het niet mee om te gaan mediteren of zelfs maar te bidden.Soms zijn we zo ontredderd dat niets er meer toe schijnt te doen. Dan kan het bovenstaande helpen om e.e.a. weer in een wat ruimer perspectief te zien.Gedurende de Vietnamoorlog werden we dagelijks overspoeld met (kleuren)foto's van oorlogsslachtoffers. Soldaten of burgers die zwaar gewond, ontredderd, in de camera staarden. Sommigen konden dat zelfs niet meer, zwaar verminkt en overleden.
Bij ernstige tegenslag of als ik een pijnlijke medische ingreep moest ondergaan haalde ik mij deze verschrikkelijke foto's voor de geest.
En echt, de pijn, de angst, het gevoel alleen te staan met deze ellende, werd minder.
Voor foto's van oorlogsslachtoffers hoeven we niet in de archieven te duiken, we krijgen ze bijna dagelijks onder ogen.
Probeer als je probleem te intens, te groot, te overheersend dreigt te worden, enige rust te vinden door gebed en door uw probleem in een groter kader te zien, lees wat de Dalai Lama zegt er nog maar eens over na.
En als het u lukt en gegeven is praat er dan over met een vertrouwd persoon.
Ook het delen van problemen helpt.
Gedeelde smart is toch halve smart!! Ook al lijkt er soms geen einde aan te komen.Rik Bronkhorst.
Terug naar bovenOf je nu ziek of gezond bent, of je onbehagen zich nu uit in je lichaam of je geest, er ligt altijd een waar verhaal voor je. Het verhaal gaat over een verborgen schat, het doet je beseffen hoe rijk je bent, het is een uitnodiging om de erfenis die je toebehoort op te eisen. Kun je je herinneren over welke overvloed ik het heb, over welke schat? Het kostbaarste kleinood dat lang geleden in je binnenste is gelegd. Ongezien en toch onweerstaanbaar – het is je kern, degene die zij aan zij met je loopt ook al verbeeld je je dat je alleen bent. Kun je dit voelen?
Misschien heb je onder het lezen al de vage gewaarwording dat het zich roert in een zachte vochtigheid die opwelt in je mond, of in het gefluister in de oude taal die diep in je buik wordt gesproken. Je kent die klanken, het zijn de klanken die oprijzen uit de opening waar je ribben uiteenwijken of misschien de klanken die voortkomen uit een fluisterend briesje dat midden in de nacht je oren vult als de slaap je verlaat en je plotseling tot waakzaamheid wordt geroepen. Het is je oude vriend, een bondgenoot die je je hele leven al vergezelt. Misschien wordt het tijd dat beiden de kennismaking hernieuwen en samen in een nieuwe hoedanigheid de wereld intrekken.
Want helaas in het proces dat opgroeien heet, heeft de mensheid geleerd deze ingeboren aanwezigheid te vergeten. Vaak verblijven we in een soort levenstrance, soms worden we eruit losgescheurd, door omstandigheden die ons vertrouwde leventje overhoop halen en ons terugwerpen op onszelf. Dat losscheuren hoort bij het leven. Soms staat het vermomd als een ziekte, soms als het verbreken van oude relaties, als het verlies van dierbaren, of als abrupte gebeurtenissen op middelbare leeftijd die (zou je kunnen gaan denken) ons bijna geen andere keus laten dan geïsoleerd en wanhopig achter te blijven of… juist onze kans te grijpen en langzaam te beginnen onze harde, beschermende schil te verwijderen. Geen van ons ontsnapt aan deze afrekening in het leven. Op een of andere manier worden we onontkoombaar vaak meerdere malen in ons leven de diepte ingetrokken. Ook op die punten hebben we de kans te ontdekken of te herinneren dat we een innerlijke pracht en kracht hebben en zal ons leven zich dan binnenste buiten gaan keren. Juist dan is het ook wederom een kans om te ontdekken wat duurzaam en blijvend is en gaan we langzamerhand die kwaliteit in de dagelijkse beslommeringen van ons leven vorm geven.
Bron het boek: 'Het wonder van genezing' van Saki Santorelli
Saki Santorelli is verbonden aan het Center for Mindfullness, Medicine and Health Care van de University of Massachusetts.
Terug naar bovenIs lijden altijd straf voor verkeerd gedrag, voor zonde, of lijden mensen ook onschuldig?
En als mensen onschuldig lijden, waarom laat God dat dan toe?
Een stukje uit het verhaal van Job:
Om kort tegaan, Job had alles wat een mens kan begeren, dan verliest hij alles door toedoen van de Satan.
Het kwaad slaat toe op alles wat Job goed stemde.
Zijn bezit wordt hem afgenomen, zijn huis stort in en al zijn tien kinderen komen te overlijden, hijzelf wordt overdekt met vreselijke zweren.
Tot overmaat van ramp roept zijn vrouw honend naar hem: "Dat hij alles wat God hem aandoet, zwijgend over zich heen laat komen".
En Job antwoordt haar: "Het goede nemen we wel aan van God, waarom het kwade dan niet?"
Weer klaagt Job niet. Er komt geen onvertogen woord over zijn lippen.
Drie vrienden van Job horen wat hem allemaal is overkomen. Ze gaan naar hem toe.
Ze scheuren, naar oud gebruik, hun kleren en gaan eerst zeven dagen zwijgend naast hem zitten.
Ze zien hoe groot het lijden van Job is.
Dan klaagt Job voor het eerst.
Hij vervloekt zijn bestaan en betreurt dat hij ooit geboren is.
Wat heeft een mens aan zijn leven als het van ellende aan elkaar hangt?
Dan nemen zijn vrienden een voor een het woord en ze proberen Job aan te praten dat het allemaal zijn eigen schuld moet zijn.
God is rechtvaardig en Hij straft een mens niet als die zelf daartoe geen aanleiding heeft gegeven.
Dat zeggen ze tegen Job.
Job verweert zich heftig. Hij heeft geen kwaad gedaan en toch is zijn lijden ondraaglijk.
Hij geeft toe, dat geen mens geheel en al onschuldig is ten opzichte van God-iedereen schiet weleens te kort-.
Maar hij heeft door zijn daden niet verdiend wat hem nu allemaal is overkomen.
Terwijl hij eerst alles gelaten over zich heen heeft laten komen, is Job nu, na de woorden van zijn vrienden, behoorlijk opstandig.
En hij gaat tekeer tegen God. Job voelt zich niet goed behandeld.
Job is ook kwaad op zijn vrienden, die hem zogenaamd kwamen troosten.
Van je vrienden moet je het maar hebben, denkt Job.
Hij is echt onschuldig! Maar zijn vrienden moeten zonodig partij voor God trekken.
In zijn verweer trekt hij ook een zwart beeld van het leven van de mens op aarde.
Leven is lijden.
En dan gaat God met Job in discussie.
God laat Job Zijn grootheid zien en de kleinheid van de mens, Job.
En dan vraagt God aan Job of hij nog een laatste woord tot God wil spreken.
Maar Job ziet als gelovig man zijn eigen kleine menszijn.
Hij klaagt niet meer. Zo heeft het moeten zijn.
En God reikt Job de hand.
Want na alles wat Job heeft meegemaakt zorgt God ervoor, dat het Job weer goed gaat.
Hij wordt weer welvarend, hij krijgt weer tien kinderen en hij sterft pas op hoge leeftijd, zodat hij zijn kleinkinderen heeft mogen zien.
Terug naar bovenTao van Poeh, van Benjamin Hart
Bij de kloof van Lu stort de grote waterval zich honderden meters in de diepte; de nevel van fijne waterdeeltjes die er boven hangt is kilometers ver zichtbaar. In het kolkende water beneden is nooit een levend wezen te zien. Op zekere dag stond K'oen Foe-tse op enige afstand van de oever, toen hij plotseling een oude man zag, die in het woelige water heen en weer werd geslingerd. Hij riep zijn volgelingen en gezamenlijk renden zij naar de waterkant om de drenkeling te redden. Maar tegen de tijd dat ze daar aankwamen was de oude man al op de oever geklauterd, en liep, voor zich heen neuriend, weg. K'oen Foe-tse haastte zich naar hem toe. 'U zou een geestverschijning moeten zijn om zoiets te overleven,' zei hij, maar u schijnt toch een mens te zijn. Wat voor geheime krachten bezit u?" ' Niets bijzonders" antwoordde de oude man. ' Ik ben begonnen het te leren toen ik nog heel jong was en bleef oefenen in de jaren dat ik opgroeide. Nu ben ik zeker van het welslagen. Ik ga de diepte in met het water en kom weer boven met het water. ik volg het en vergeet mijzelf. Ik breng het er levend van af omdat ik mij niet verzet tegen de overmacht van het water. Dat is alles.
Toevoeging in het boek:
Wanneer we leren werken met onze eigen innerlijke aard en met de natuurwetten die rondom ons werkzaam zijn, bereiken we het niveau van Woe Wei...... Fouten worden gemaakt - of ingebeeld - door de mens, het schepsel met het overbelaste brein dat zich afscheidt van het weefsel van ondersteunende natuurwetten doordat hij zich overal mee bemoeit en altijd zoveel moeite doet.Tegenwoordig heet dat "Go with the flow". Of met andere woorden: neem het leven zoals het komt......
Terug naar bovenUit 'De Meesters van het Verre Oosten'
'De goede herder weet de plaatsen, waar het goed is voor zijn schapen, vandaar: Mij zal niets ontbreken. Met David kunnen wij zeggen: 'Mij kan niets ontbreken', want IK-BEN wordt behoed tegen elk kwaad. In iedere behoefte van de stoffelijke natuur wordt voorzien. Niet alleen zullen de schapen in groene weiden grazen, maar er zal een overvloed overblijven. Wij kunnen ervan verzekerd zijn, dat voor de vervulling van iedere wens al gezorgd is. Wij kunnen alle vermoeidheid opzij zetten en met David zeggen: 'Hij doet mij nederliggen in grazige weiden. Hij voert mij zachtkens aan zeer stille wateren.' Hun stille blauwe diepten vervullen ons gemoed met een grote vrede en ons opgejaagd bewustzijn komt tot rust'.
'Wanneer lichaam en geest rustig zijn, doorstroomt de hemelse inspiratie van het Allerhoogste Principe onze ziel met het zuivere licht van leven en kracht. Het licht binnenin ons schijnt met de heerlijkheid des Heren, de Wet, die ons allen verenigt. Dit stralende licht des Geestes hernieuwt ons inzicht, ons ware Zelf wordt ons geopenbaard, zodat wij onszelf zien als één met het Oneindige en weten, dat elk van ons uitgezonden wordt van het Vader-Principe om Zijn volmaaktheid tot uitdrukking te brengen. In de rustige stilte van onze ziel herwinnen wij ons zuivere zelf en weten, dat wij volmaakt zijn; vandaar de woorden: 'Hij verkwikt mijn ziel, al ga ik ook in het dal der schaduw des doods, ik zou geen kwaad vrezen'. Wat zouden wij vrezen bij de overvloedige goedheid van dit Gods-principe? Hier vinden wij rust voor ons lichaam, God geeft vrede voor onze geest en onze ziel, God geeft ons de inspiratie om te kunnen dienen. En welke uiterlijke beproeving zou ons bij zult een volmaakte voorbereiding van binnen uit kunnen vervullen met vrees, dat iets kwaad ons kan deren? God woont binnenin ieder van ons, voor elkeen is Hij een steeds aanwezige bron van hulp in moeilijkheden en gevaar. IN Hem leven, bewegen en ademen wij. Eenstemmig zeggen wij: Alles is Goed'.
'Iedereen kan zeggen: 'Gods liefde leidt mij rechtstreeks naar de kudde. Het juiste pad wordt mij getoond en mij wordt erop gewezen, als ik afdwaal van de kudde. De kracht van Gods liefde trekt het goede voor mij aan en zo wordt al het kwade voor mij buitengesloten'. Met David kan een ieder zeggen: 'Gij zijt met mij, Uw staf en Uw stok, die vertroosten mij'.
Een stukje uit het boek: De Meesters van het Verre Oosten - Baird T. Spelling
Terug naar bovenKind, als je aankomt om de Heer te dienen, bereid dan je ziel voor op beproeving.
Houd je hart in het spoor en volhard, laat je niet opjagen in een tijd van tegenwind.
Hecht je aan Hem, neem geen afstand, daar word je in je laatste dagen méér van.
Alles wat je wordt toegebracht, ontvang het en heb lange adem in de wisselvalligheden van je vernedering.
Want goud wordt gelouterd door vuur en welaangename mensen in de oven der vernedering.Jezus Sirach. (Jezus ben Sira).
(190 voor Christus)
Terug naar boven
Klik hier om terug te gaan naar de hoofdpagina.