|
Elf grondregels voor een verrukkelijke relatie Elf grondregels voor een verrukkelijke relatie 1. Houd onvoorwaardelijk van jezelf en leer jezelf altijd en overal liefde te geven. Wees daarin niet afhankelijk van anderen. 2. Hanteer duidelijke grenzen in de omgang met de ander en gebruik de triggers in je relatie als een kans om verder te gaan met de genezing van je diepste overtuigingen en verwondingen. 3. Wees bereid tot intimiteit. Neem voordat je een nieuwe relatie begint tijd om te rouwen om het einde van de vorige relatie en een aantal patronen en vormen van zelfverloochening te genezen. 4. Zorg dat je zeker weet dat je deze relatie echt wilt. En als dat zo is: maak er dan je eerste prioriteit van. Veel mensen zeggen dat ze dat doen, maar houden zichzelf voor de gek. Dus vraag je af: Is mijn werk mijn prioriteit, of zijn het mijn kinderen, of is het de zorg voor mijn ouders? Wees eerlijk. Bouw de mislukking niet al tevoren in. Als je relatie pas na alle andere verplichtingen komt, leidt dat niet tot de intimiteit waar we het hier over hebben. Je kunt jezelf maar beter een realistisch doel stellen. 5. Haast je niet. Neem de tijd en heb geduld. Vertrouw op het genezingsproces en weet dat je, als je voldoende voeling hebt met je diepste ik, een partner zult aantrekken die jou helpt groeien en met wie je de volgende stap van je ontwikkeling kunt zetten. 6. Laat het romantische ideaal varen. Als je je soulmate wilt aantrekken, moet je beseffen dat zij/hij elk miniem gevoel van minderwaardigheid en twijfel omhoog zal halen, zodat je kunt genezen en je eigen kracht en levensdoel vinden. Het is niet verstandig om op zoek te gaan naar je soulmate als je eigenlijk op zoek bent naar een gemakkelijke relatie die je ego niet aantast. 7. Ontwikkel een gezamenlijke visie of ideaal. Zorg dat je hetzelfde doel nastreeft binnen je relatie en wees eensgezind over de weg die je wilt bewandelen om dat doel te bereiken. 8. Beschouw de behoeften en gevoelens van je partner als even belangrijk als de jouw. Veel mensen denken dat ze dat doen, maar slechts weinigen doen het ook echt. Dit is een van de uitdagingen van een vaste relatie. 9. Wees monogaam. Het is weliswaar niet onmogelijk om je volledig en met alle chakra’s met meer dan een persoon te verbinden, maar het is buitengewoon onwaarschijnlijk dat dat goed gaat en dus onverstandig om het te proberen. Anderzijds: iedereen moet trouw zijn aan zichzelf. Mocht je intiem zijn met meer dan één partner, wees daar dan zo nodig eerlijk en volkomen open over. 10. Vermijd beschuldigende vingers en verwijten. Elke poging in die richting komt voort uit angst en maakt vertrouwen dat jullie in elkaar hebben kapot. Je bouwt alleen een succesvolle relatie op door elkaar lief te hebben en te accepteren. 11. Geef de relatie de tijd en de aandacht die hij nodig heeft. Voor een verrukkelijke relatie heb je dagelijks openhartige communicatie nodig. Je moet plezier met elkaar kunnen maken, blij zijn, eerlijk zijn en jezelf goed kennen.
Fragment uit: Heel je leven. Een programma in 12 stappen. Aan de voet van het kruis van Jezus ervaren we dat hemel en aarde elkaar raken. Het is geen harmonieuze omhelzing, het is een botsing, een confrontatie. Want het is de Rechtvaardige die aan het kruis hangt. Aan de voet van het kruis zijn alle maskers gevallen en is het duidelijk geworden waar onze loyaliteiten werkelijk liggen. En die liggen niet bij God en Gods’ droom en belofte van een leven in vrijheid om lief te hebben. Aan de voet van het kruis wordt het duidelijk hoe diep het kwaad is doorgedrongen in het hart van onze wereld en in onze eigen hart als een gif dat dood en vernietiging veroorzaakt. Duisternis is over het hele land gevallen, lezen we in de evangeliën. In het slachtoffer op het kruis spreekt er een stem ons toe. Het is een stem die ons ter verantwoording roept: wat is er met de wereld aan de hand? Wat is er met de mens aan de hand? Het kruis stelt de fundamentele vragen: wie is God? Wie is de mens? Wat is de zin van de wereld? Is er een hemel? Om nog een beeld uit het lijdensverhaal te gebruiken: het zijn vragen die een aardbeving veroorzaken. De dood van de Rechtvaardige is een schok die de aarde op haar fundamenten doet beven. Vooral de vraag naar God is niet ontwijken. Het gaat daarbij niet om het al dan niet overtuigd zijn van het bestaan van een Opperwezen dat ergens in een of andere hemel zou tronen en over de mensen zou heersen. Dat is niet het godsbeeld van de lijdensverhalen. God is allerminst een of andere filosofische mogelijkheid, God is deze concrete man aan het kruis. God is in het eenzame roepen van dit slachtoffer, zoals God in de eenzaamheid van alle slachtoffers is. Wie hiervoor openstaat, begrijpt dat God niet neutraal is, maar een interesse heeft: een interesse in de vraag wat mensen van hun vrijheid om lief te hebben uiteindelijk terecht brengen. Wie is God? God toont zich daar waar er oprechte liefde is. Wie is de mens? De mens komt daar tot zijn en haar recht waar er oprechte liefde is. Liefhebben is het anders-zijn van een ander de nodige ruimte geven en er vreugde in vinden. Liefde is ruimte scheppen. Kwaad is ruimte vernietigen en iedereen en alles herleiden tot eigen standaards en overtuigingen. Daarom is liefde de weg om God op het spoor te komen en kwaad de oorzaak van isolement en angst. Angst speelt ene belangrijke rol bij Jezus’ leerlingen. Een van de meest herhaalde ‘geboden’ in de evangeliën is: Wees niet bang. “Wees niet bang”, zegt de engel tot de vrouwen die vaststellen dat de dode Jezus die ze willen eren niet in het graf te vinden is. “Ik weet dat jullie Jezus zoeken, de gekruisigde, hij is niet hier(…)Gaat terstond aan de leerlingen zeggen: Hij is verrezen van de doden, en nu gaat hij u voor naar Galilea, daar zult je hem zien.” (Matheus 28, 5-6) Hij gaat ons voor naar Galilea: de plek waar de uitdaging van het liefhebben op ons wacht. Hij gaat ons voor naar de slachtoffers van oorlog en onderdrukking, naar allen die te lijden hebben, naar onze landen en steden,naar onze samenleving, naar onze partner en onze kinderen, naar het zuiden van de wereld en naar de asielzoekers en vluchtelingen in ons eigen land…Hij gaat ons voor opdat het nooit nog zo zou zijn dat een Rechtvaardige gekruisigd wordt. Hij gaat ons voor opdat we geen masker meer zouden dragen maar onze vrijheid ter harte zouden nemen: onze vrijheid om lief te hebben. Hij gaat ons en wij zullen het ervaren: Christus is verrezen!
Joris Vercammen, oud-katholiek Aartsbisschop van Utrecht.
Ik hoef mij niet te jachten ... Psalm 23
De Heer bepaalt het tempo van mijn werk,
Zoveel kleine splintertjes van het eigen ik, die de weg versperren naar ruimere gebieden. Overweging bij psalm 51 – Dominicuskerk Amsterdam 10-03-2013
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Ik heb het achteloos gedaan En de vraag van de psalmist wordt dan in zijn woorden:
Kent Gij in uw eeuwige ziel
7.
Germain Creyghton
En een man zei: Vertel ons over zelfkennis.
Uit: Spiegels van de ziel, de mooiste verhalen van Kahlil Gibran Bevrijding en terugkeer Inleiding
‘Verdoofd en schamper van gemis’, Overweging
Toen ik gisteren de krant opensloeg, las ik: Bevrijding en terugkeer
1 De woestijn zal zich verheugen, de dorre vlakte vrolijk zijn, de wildernis zal jubelen en bloeien,
8 Daar zal een gebaande weg lopen, ‘Heilige weg’ genaamd, geen onreine zal die betreden. Over die weg zullen zij gaan, maar dwazen zijn er niet te vinden.
Tekst uit Jesaja 35: 1-10 uit De Nieuwe Bijbelvertaling
Betekent dit dan dat iemand die niet "in de Heer" is deze beloftevolle tekst en visioen aan zich voorbij ziet gaan?
Rik Bronkhorst.
Levenswijsheid in tijden van crisis - Trinus Hoekstra We leven in een tijd van economische crisis. Wat in 2008 begon met een kredietcrisis, met een vertrouwenscrisis in het wereldwijde financiële systeem, is ons allen gaan raken in twijfel over de houdbaarheid van onze welvaart, de waardevastheid van onze huizen, pensioenen en het behoud van onze banen en bedrijven.
Prediker
Goede leven
Immanuël
Kwaliteit
Trinus Hoekstra is projectmanager bij het Binnenlands Diaconaat van Kerk in Actie en mededirecteur van DISK-arbeidspastoraat.
Het is ons licht, niet onze duisternis
Onze diepste angst is niet, dat we ontoereikend zijn.
Marianne Williamson uit: A return to love. Wat gij niet wilt dat u geschiedt ...
Je zou kunnen zeggen dat het bij de religies onder andere gaat over de vraag: Hoe kunnen we zó samenleven, dat alle leven tot zijn recht komt? De gulden regel, die ons daarvoor wordt aangereikt is: “Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook de ander niet”. Dat gaat al terug op Confucius en dan hebben we het over zo’n 500 jaar vóór Christus.
Momenteel zijn daar heel wat visies op. Veel mensen zoeken het in het vergaren van goederen. Of ze hopen op heil via allerlei therapieën. Men is in ieder geval druk bezig met zelfzorg. Maar in alle heilige geschriften ontdek je dat het juist gaat om het lóslaten van je eigen ik. En dat je hart in liefde moet uitgaan naar de ander. Dat weet ook die wetgeleerde. Hij kent die geschriften. Hij is een spiritueel mens. Maar wat hij wil weten is:
U weet zelf hoe dat gaat: je hebt angst om de greep op het leven te verliezen. Daarom probeer je uit alle macht om mensen en situaties te beheersen. Daar kun je heel lang heel druk mee zijn. Ook godsdienstige mensen hebben daar vaak last van. Maar als je werkelijk wilt groeien als mens, als je gelukkig wilt zijn, dan vraagt dat van je om al die kleine “ikken” los te laten. Dat voelt inderdaad alsof je een kleine dood sterft. Alles waaraan je vasthield, alles wat je dacht te zijn, blijkt een illusie. Maar toch, als je je eraan waagt, als je die kleine dood durft sterven, dan ga je pas echt leven.
Leo Koerhuis.
De herinnering aan de rauwe, bijna dierlijke kreet die vanaf de cassetterecorder de kamer in wordt geslingerd raakt me tijdens het afluisteren van het bandje weer
even diep als tijdens het interview zelf.
Ik vond het een intrigerend verhaal. Een paar zinnen die een geweten tot leven wekken. Een paar zinnen die, na 45 jaar geslaagde verdringing ineens, als
in een bliksemflits, een volstrekt nieuw inzicht oproepen en de daarbij behorende pijn over de aangerichte verwoesting. Niets zal ooit nog hetzelfde zijn.
Aan dit gewekte geweten valt niet meer te ontsnappen. Nooit. Het markeert de cesuur tussen Bart voor en Bart na die ervaring. Zij wordt tot leidraad van een nieuw,
volstrekt ander leven. Na die immense ervaring bij Damascus schrijft Paulus in zijn brief aan de Galaten dat hij geen mens om raad heeft gevraagd, maar naar Arabië, de woestijn ten oosten van Damascus is gegaan en daar drie jaar is gebleven. Over wat hij die tijd heeft gedaan zijn theologen in het ongewisse, maar zou hij niet gewoon drie jaar stilte en woestijn nodig hebben gehad voor loutering, bezinning en reflectie? Tijd om de consequenties van deze alles ingrijpende gebeurtenis te doordenken, om zich rekenschap te geven van zijn afwegingen, zijn aanvechtingen, om te ervaren wat het betekent om zo radicaal het verleden los te laten en zo compromisloos de toekomst te omarmen. Om van Saulus Paulus te worden, een nieuw mens. De Zweedse toneelschrijver August Strindberg betitelde zijn meest autobiografische stuk als De weg naar Damascus. Hij begon aan deze trilogie in 1898 een jaar na publicatie van zijn dagboek Inferno waarin hij de balans van zijn leven opmaakt. Zijn tweede huwelijk is op de klippen gelopen, hij heeft zich berooid in Parijs gevestigd en de literatuur tijdelijk de rug toegekeerd. Het dagboek is een bij vlagen radeloos geschrift, grenzend aan waanzin. In De weg naar Damascus, een bewerking van Inferno, probeert hij draad voor draad zijn leven te ontrafelen. Uiteindelijk weet hij de ontrafelde draden tot een nieuw patroon te weven. Hij kiest voor een spirituele levenshouding waarin niet hij zelf centraal staat maar God en diens levenplan met hem. Drie jaar had Strindberg nodig had om De weg naar Damascus , de theatrale vertaling van de crisis in Parijs te voltooien en het daaruit voortvloeiende inzicht te leven. Drie jaar had Paulus nodig om de implicaties van zijn existentiële ervaring te doorgronden. En Bart tien jaar. Weggerukt worden naar de derde hemel of de zevende afgrond, zijn hevige, diep menselijke ervaringen. En het kost tijd en moed en reflectie om die ervaringen van derde hemel en zevende afgrond om te smeden tot een ander handelen, een nieuwe omgang met jezelf, de ander en God. Het kost tijd om na een nieuwe geboorte een nieuw mens te worden. We zien het bij Bart, Paulus en Strindberg, maar zien we het niet ook bij onszelf? Zeven maal opnieuw geboren, kleingekregen, uitgeworpen, worden wij om mens te worden. Maar niet altijd is er een Damascus nodig om te weten hoe het is en dat het anders, beter kan. Wie je bent en wie je zou willen worden. Wel nodig zijn niet aflatende zelfanalyse en reflectie om het geweten te scherpen tot het onontkoombaar wordt. Om los te laten dat ene wat jou vasthoudt: trots, bitterheid, slachtofferschap, gekwetstheid, cynisme. Om in te oefenen, dag na dag, die nieuwe mens, die niet meer geketend is maar getekend door liefde, aangeraakt door een visioen.
Want ook dat herken ik in Paulus’ brieven. Het visioen dat door en achter de moeilijke woorden oplicht. Hij geloofde dat de Eeuwige levensbron kon worden voor
alles en iedereen. Hij droomde van een nieuwe wereld zonder scheidsmuren. “Dus niet meer Jood of Griek, knecht of heer, man of vrouw.” Hij geloofde dat het
koninkrijk van God op aarde nabij was en dat iedereen, zonder uitzondering er deel aan kon hebben. Niemand zou uitgesloten zijn van dat grandioze dat gloorde
aan de horizon. En om die droom tot werkelijkheid te maken gaf hij alles. Zichzelf, zijn leven.
Colet van der Ven Waarom maken wij het onszelf vaak zo moeilijk?
"Waarom maken wij het onszelf vaak zo moeilijk?"
Min de stilte met uw wezen Nieuw inzicht, wat is blijvend? Ikzelf vind de teksten van Paulus in het algemeen lastig. Een lezing uit Paulus brieven wekt bij mij bevreemding. Ik vind de zinnen die Paulus schrijft ingewikkeld en snap meestal de samenhang niet. De toon van Paulus ervaar ik als stellig en betweterig. De onderwerpen die Paulus bespreekt doen mij denken aan een dogmatische manier van geloven. En toch deze lezing. De reden dat ik ermee heb ingestemd om over deze lezing te spreken is een soort koppigheid. Ik wil iets met die Paulus die het christendom zo heeft gestempeld en die ik niet kan negeren omdat hij in ons westerse christendom alom tegenwoordig is. Ik wil iets met die weerbarstige teksten die zoveel betekenissen hebben gekregen en die ook mijn opvattingen over geloven, over God en over het leven hebben beïnvloed. Desnoods wil ik het met Paulus oneens zijn, maar dan wel doordacht. Misschien dat ik zelfs hoop dat ik ondanks, of misschien juist door mijn moeite heen iets ontdek wat mij opent en het leven nieuw laat beschouwen.
Maar daarvoor moet ik wel proberen voorbij mijn vooringenomenheid te komen, misschien zelfs voorbij 20 eeuwen interpretatie. Daarom heb ik geprobeerd Paulus beter te begrijpen en te plaatsen in zijn tijd. Ik moet u zeggen dat dat mij al veel heeft geholpen om Paulus milder te beschouwen. Ik heb veel ontdekt over zijn stijl en zijn opvattingen. Zo blijken zijn toon en de redeneertrant geen irritant trekje van Paulus, maar passen ze bij de rondtrekkende filosofen van zijn tijd. Paulus stijl en opvattingen zijn minder vervreemdend binnen het denkraam van de eerste eeuw. Blijkbaar komt een deel van mijn moeite voort uit de culturele en historische afstand en lost enig begrip van zijn tijd al veel op. Maar een ander deel blijft. Dat komt denk ik door het gewicht dat Paulus door de eeuwen heeft gekregen. Waar velen door de eeuwen heen zich bevrijd voelden door de woorden van Paulus denk ik nu weleens dat wij bevrijd moeten worden van Paulus, of althans van een te smalle of te stellige lezing. Misschien moeten wij weer leren de menselijke kant van de brieven te horen. Wat mij getroffen heeft bij het lezen van Paulus is zijn overtuiging dat hij iets nieuws op het spoor is. Iets dat hem ertoe beweegt om alles waarvan hij tot dan overtuigd is te heroverwegen. Dan zie ik Paulus als een mens die met hart en ziel zoekt. Die in zijn brieven in gesprek, misschien niet eens in de eerste plaats met de mensen aan wie hij de brief schrijft, maar meer nog met zichzelf en met zijn eigen traditie, zoekend en wegend. Zijn nieuwe ontdekking heeft hem zo ontwricht dat zijn bestaan in een nieuw licht is komen te staan. Vaste overtuigingen en zekerheden zijn omgevallen en hij moet zichzelf opnieuw uitvinden. Als ik zo luister herken ik iets van mijn eigen zoektocht. In gesprek met de traditie die mij vormde en zoekend naar zekerheden. Ik voel weer iets van de twijfel en de ontwrichting die mij soms kan overvallen: wie ben ik, wat is belangrijk voor mij, wat is de kern van mijn bestaan en hoe ben ik verbonden met de mensen om mij heen?
Ik weet niet of u zo’n gevoel van ontwrichting kent. Misschien is ontwrichting wat sterk uitgedrukt.. Misschien is het onrust, onzekerheid die zo nu en dan de kop op steekt. Bijvoorbeeld bij keerpunten.
Soms verwacht: overgangsmomenten, je ging uit huis, je veranderde van baan, je ging met pensioen;
soms minder verwacht: er kwam iemand in je leven, er overkwam je iets;
soms misschien veranderingen die sluipenderwijs gingen: ineens ontdek “ik ben niet meer wie ik was, ik vind niet meer wat ik vond”. Overtuigingen kunnen wankelen en kunnen omvallen. In die ruimte tussen brokstukken zoeken mensen houvast, een basis van vertrouwen. Door alle redeneringen van Paulus heen lees ik iets van die crisis, van het verlangen naar houvast en veiligheid. Zittend tussen de brokstukken vindt Paulus dan de aartsvader Abraham. Voor Paulus was Abraham op dat moment misschien wel net zo’n weerbarstig persoon als Paulus nu voor ons kan zijn. Abraham gold namelijk als de rechtvaardige-bij-uitstek, dé stamvader van de besnedenen, de vleeswording van de religie waar Paulus zelf min of meer vanaf was gevallen. Worstelend met zichzelf en zijn traditie herkent Paulus in Abraham een lotgenoot. Abraham die niet terug kon vallen op wetten en rituelen, maar enkel leefde vanuit vertrouwen op een belofte. Net als Abraham grijpt Paulus zich vast aan een belofte, bouwt hij zijn leven op vertrouwen. Paulus ontdekt wat velen voor en na hem hebben ontdekt, dat de kern van ons bestaan niet te vinden is in een bouwwerk van zekerheden, niet in het vasthouden aan de juiste tradities, meningen of gebruiken. Juist wanneer wij toegeven dat in al onze stelligheid wij toch ook met lege handen staan, wanneer wij onze zekerheden loslaten, kan er iets oplichten van de essentie van ons bestaan, van nieuw geloof. Dit hoor ik ook in een gedicht van Reve: Eigenlijk geloof ik niets, en twijfel ik aan alles, zelfs aan U. Maar soms wanneer ik denk dat gij waarachtig leeft, dan denk ik dat gij liefde zijt, en eenzaam, en dat, in zelfde wanhoop, Gij mij zoekt zoals ik U. Dat inzicht van vertrouwen zonder weten, van hoop tegen alle hoop in herken ik bij Paulus. Paulus beschrijft dat in de woorden en beelden van zijn tijd voor ons soms moeilijk te vatten of aanstootgevend. Of soms misschien met meer betekenis dan ik op dit moment met mijn perspectief kan doorgronden. Voor Paulus heeft dat te maken met ‘Jezus de Heer, opgewekt uit de doden’. En ja, ook voor mij heeft dat te maken met opstaan, uit vertwijfeling en dood, met leven open en ontvankelijk, vertrouwend op het Leven, op de Levende zelf. Moge het zo zijn.
Lezing: (een selectie uit) Romeinen 4.
Ik ben niet dit lichaam, De natuurlijke neiging tot onverdraagzaamheid ... De brenger van de Soefi Boodschap voor deze tijd, Hazrat Inayat Khan, biedt ons de volgende gedachtegang aan: Naarmate iemand zich spiritueel ontwikkelt, lijkt hij boven de natuurlijke neiging tot onverdraagzaamheid uit te stijgen, omdat hij behalve zich zelf en de ander, God begint te zien. Als twee mensen elkaar verdragen omdat ze aan God denken als hun Schepper en onderhouder, dan zijn zij meer ontwikkeld, omdat zij dan iedereen kunnen verdragen van welk land of ras hij of zij ook is, welke vorm of naam hij of zij ook heeft. Verdraagzaamheid wordt geleerd door de liefde voor God te hebben.
Een andere gedachte van hem:
Dr. H.J.Witteveen legt in zijn boek: Universeel Soefisme,de nadruk op de praktische regel:
Tot slot zegt Hazrat Inayat Khan:
Bronnen: Prof. Dr. Witteveen, een bezielde visie: Soefisme en economie opnieuw bezien In dit boek, dat in 2010 werd gepubliceerd, heb ik de relatie tussen deze twee schijnbaar zo tegengestelde terreinen ook historisch nagegaan. Mijn conclusie was dat het van groot belang zou zijn dat er een dieper verband tussen beide zou ontstaan. Ik bepleitte daarom het spiritualiseren van de economie. Ik versta daaronder dat meer mensen een spiritueel perspectief beginnen te krijgen: er bewust van worden dat er naast de materiële ook een spirituele wereld bestaat – een wereld die wel hemels of goddelijk genoemd is – waarin een veel dieper geluk te vinden is voor wie dat gaat zoeken en er ook aan toekomt. Zo’n perspectief kan leiden tot een houding, waarbij de volgende aspecten te zien zijn:
Een streven om alle verplichtingen zorgvuldig na te komen en bij op het doel gerichte activiteiten medemensen niet onrechtvaardig te behandelen of te schaden. Eerlijkheid past daarbij.
Ontwikkeling van een superkapitalisme Het risicodragend kapitaal is dominant geworden. De macht van aandeelhouders is gegroeid, zodat het doel van de onderneming steeds meer wordt het maximeren van de aandeelhouderswaarde; Het doel van een onderneming is dus niet alleen meer winst, maar winststijging, zodat de aandelenkoers hoog wordt in de verwachting van toekomstige stijgingen; Er is een voortdurende innovatie die door grote ondernemingen in omvangrijke researchfaciliteiten systematisch wordt vervolgd; Dit vraagt grote inspanningen en als extra impuls hiervoor zijn steeds meer beloningen in de vorm van opties en bonussen ontstaan; Dit hele groeiproces is geglobaliseerd en zet zich nu sterk voort in Zuid-Oost Azië, China en met name India; Door de op groei en innovatie gerichte concurrentie is het kapitalistische systeem tot een groeimachine geworden waar geen onderneming, geen medewerker en geen land zich kan veroorloven erbij achter te blijven; Het tempo van deze groei dreigt zich telkens te versnellen en kan dan tot een omslag leiden (de internet-bubble). Zo worden steeds meer mensen meegesleept in de roes van geld verdienen en consumeren, steeds materialistischer. De ontwikkeling is dus tegengesteld geweest aan wat ik bepleitte: het spiritualiseren van de economie.
De rol van het bankwezen Er waren vaak transacties die zelfs voor de cliënten van de bank schadelijk waren. Dit is in de hand gewerkt doordat het bankieren abstracter is geworden: meer gericht op ‘producten’ in plaats van klanten. Die producten waren bijvoorbeeld combinaties van beleggingen in tal van hypotheken of verzekeringen tegen bepaalde risico’s. Die producten waren vaak onoverzichtelijk. Wij hebben gezien hoe bijvoorbeeld de grote bank Goldman Sachs bepaalde producten verkocht aan beleggers en tegelijk zelf speculeerde op de daling van die producten. Er was geen harmonie in deze groei: geen aandacht voor andere belangen dan de eigen winst en het aandeelhoudersbelang. Deze onevenwichtige groei was sterk gericht op winststijging op korte termijn. Het zo geleide bankwezen heeft aanvankelijk enorme winsten gemaakt en kolossale bonussen uitgekeerd. Het is heel sterk gegroeid: het aandeel van het financiële systeem in het Amerikaanse nationaal product is verdubbeld. Maar na de omslag ontstonden enorme verliezen die veel dramatische gevolgen voor mensen hebben veroorzaakt en zich als een olievlek overal hebben verspreid, zodat grote faillissementen dreigden. De overheden hebben nu vele grote banken “too big to fail” met gigantische leningen moeten redden. Alleen Lehman Brothers heeft men failliet laten gaan en dat trok een geweldig spoor van verliezen door het wereldbankwezen. Intussen werden de bonussen uit de afgelopen periode natuurlijk niet terugbetaald. Dit gaf politiek groot onbehagen. Zo wordt nu in Europa en in Amerika gediscussieerd over een betere regulering van het bankwezen, maar de banken lobbyen daar hevig tegen. Het probleem is dat die banken in sommige opzichten machtiger zijn geworden dan overheden. De omvang van de kapitalen waarover zij kunnen beschikken, is heel sterk gegroeid. Het totaal van alle financiële waarden uitzettingen van banken en op obligatie- en aandelenmarkten uitstaande effecten was in 1980 106% van het wereld nationaal product. Maar in 2008 is dit gegroeid tot 360% van dat nationaal product en valutareserves van de centrale banken zijn maar een heel klein gedeelte: 7 biljoen dollar van de 221biljoen dollar van het totaal in 2008. Bovendien hebben overheden vaak grote schulden aan banken. Door de onmisbare functie van de banken met hun kredietverlening aan het bedrijfsleven hebben overheden zich bovendien gedwongen gezien de banken met ultra lage rentestanden van de Centrale Bank gelegenheid te geven weer grote winsten te maken, zodat zij zich kunnen herstellen en weer de nodige kredieten kunnen geven. Zo ontstaan ook weer grote bonussen, waar veel discussie over komt.
Keynesiaanse conjunctuurpolitiek Maar dit heeft natuurlijk geleid tot aanzienlijke begrotingstekorten in vele industriële landen. Die moeten natuurlijk weer worden weggewerkt. Gedeeltelijk gaat dat vanzelf door het herstel van de conjunctuur. Waar nodig – voor zover te grote structurele tekorten zijn ontstaan - moeten daartoe ook maatregelen – bezuinigingen of belastingverhogingen worden doorgevoerd, maar dat moet geleidelijk gebeuren om het herstel niet teveel te verstoren. Er is nu echter grote onrust ontstaan in de financiële markten over een aantal Zuid-Europese landen, waar grote tekorten zijn ontstaan en in sommige gevallen ook de schuldquote hoog is (schuld tegenover het nationaal inkomen). Daardoor moeten die landen nu een hogere rente betalen om de tekorten te financieren. In zekere mate is dat gezond, maar ook hier heeft het bankwezen zich aan speculatieve overdrijving schuldig gemaakt. Eerst werden groeiende tekorten grotendeels genegeerd; soms boden bijzondere banken (Goldman Sachs) hulp aan landen om de groeiende schuld te verbergen! Al die tijd zijn de grote tekorten voor belangrijke bedragen door Europese banken gefinancierd. Nu worden die landen door een ultrahoge rente op hun schulden gedwongen hun begrotingstekorten sterk terug te brengen, waardoor hun conjunctuurherstel kan worden afgebroken. Dat gebeurt nu, maar de markten blijven die hoge rente vragen ondanks de effectieve maatregelen die onder toezicht van het Internationale Monetaire Fonds worden genomen. Tegelijkertijd is door de Europese Unie en het Fonds een omvangrijke financiële steun beloofd. Zo wordt de conjuncturele begrotingspolitiek nu gefrustreerd en de Europese Monetaire unie bedreigd. Maar dat is ook een uitdaging die de EMU er nu toe lijkt te kunnen brengen om de Monetaire Unie te completeren en te versterken met een werkzame coördinatie van de begrotingspolitiek en het economische beleid. We moeten dus concluderen dat de industriële economieën steeds meer worden beheerst door een financieel systeem dat sterk materialistisch en winstgericht is en machtiger wordt dan overheden. Dit trekt een onevenwichtige lijn in de economische ontwikkelingen.
Zuid-Oost Azië en China Bij dit alles moet worden bedacht dat in China religie of spiritualiteit zelfs geen enkele rol mag spelen. Het regime is er beangst voor en het wordt streng onderdrukt. Zo is de ontwikkeling inderdaad diametraal tegengesteld aan wat ik bepleitte in ‘Soefisme en economie’.
Het internationale monetaire systeem
Wat te doen? Daarnaast blijft het belangrijk om tegenover de geweldige aantrekkingskracht van de kapitalistische groeimachine en het consumentisme afremmende krachten te scheppen. In Soefisme en Economie bepleitte ik daartoe een belasting op reclame die zo’n aanjagende kracht is voor het consumentisme en dus materialisme en sensatie. Ook in de huidige bankencrisis hebben verleidelijke reclamecampagnes om meer consumentenkrediet op te nemen en meer huizen met hypotheken te kopen een aanjagende rol gespeeld. Een belasting op die reclame zou op die overtrokken ontwikkeling een rem zetten. De opbrengst van zo’n belasting zou natuurlijk voor goede doelen kunnen worden gebruikt, zoals meer inspirerende programma’s op de televisie of meer maatregelen voor het milieu. Overheden zoeken nu naar een betere regulering van de banken. Dat is zeker nodig. Regulering van de banken heeft ook jaren goed gewerkt maar is juist in deze hausse bewust door de Federal Reserve buiten werking gesteld, omdat die hausse en de koop van woningen door de politiek graag werden gezien. Er zal dus wel weer een wat betere regulering komen, maar het is de vraag of dat voldoende zal zijn. De financiële instellingen weten vaak wegen te vinden om aan lastige regels te ontkomen en geleidelijk en mogelijk zullen geleidelijk de toezichthouders – die het voordeel zien van een grote en succesvolle financiële sector in hun land regels weer soepeler gaan toepassen. Er lijkt dus een systeemverandering nodig. Zo heeft de zeer deskundige vroegere voorzitter van de Federal Reserve Paul Volcker daarom voorgesteld een splitsing af te dwingen tussen depositobanken die besparingen verzamelen en waarop een overheidsgarantie nodig is en financieringsbanken die met die besparingen speculeren en dus risico lopen. Zij zouden dan niet door overheden hoeven te worden gered, zodat zij voorzichtiger blijven. Het lijkt echter de vraag of de financiële samenhangen in het systeem niet zo sterk zijn dat dit moeilijk kan slagen. Een effectieve rem in het systeem zou de Tobin tax kunnen zijn, een belasting op alle financiële transacties. Ook met een laag tarief zou dat een sterke rem zijn op alle steeds snellere speculatievere transacties. Er is over die Tobin tax een discussie geweest en het leek technisch mogelijk, maar het verzet van de banken is tot nu toe te groot gebleken en zo’n belasting zou ook internationaal moeten worden ingevoerd. Het Internationale Monetaire Fonds heeft nu andere belastingmaatregelen gesuggereerd – waarbij het motief ook zou zijn dat de winsten van banken ver boven een concurrerend niveau hebben gelegen. Die Financial Activities Tax zou een belasting zijn op de stijging van de winst en bonussen of andere hoge inkomsten boven een redelijke beloning van het kapitaal en de inspanningen van leiders en employees. Zo zou die belasting juist de te sterke risicovolle groei kunnen afremmen. Belangrijker dan dit alles zou een poging zijn om de instelling van leiders in het bedrijfsleven om te buigen. Hierbij speelt vaak een zekere massapsychologie. Indrukwekkende voorbeelden worden gevolgd. Hoe meer leiders volgen, hoe meer anderen het ook noodzakelijk vinden. Vroeger was het bankiersvak een mooi beroep, waarbij dienstverlening aan de klanten vooropstond. Bedrijven te helpen te groeien maar ook uit problemen te komen wanneer zich tegenvallers hadden voorgedaan. Persoonlijke relaties speelden daar een grote rol bij en de banken moesten vertrouwen uitstralen. We hebben nu wel gezien dat het bankwezen volledig op dat vertrouwen berust. Na de jaren tachtig hebben we die omslag bij de ABN AMRO bank gezien van een prioriteit van dienstbaarheid naar maximale winstgroei. Ik wil dus de vraag stellen of de overheid, die nu enkele grote banken praktisch heeft overgenomen of met financiële steun afhankelijk heeft gemaakt, in de leiding van die banken mensen met zulke idealen zou kunnen benoemen. Daarbij moet dan wel onder ogen gezien worden dat dan niet de snelle en hoge winsten van vroeger zullen ontstaan. Wat dat betreft, zou een offer nodig zijn maar het zou beter en veiliger zijn voor de toekomst. Misschien zou de mogelijkheid bestaan om voor zo’n beleid een speciale onderscheiding in uitzicht te stellen, een onderscheiding op basis van zorgvuldig onderzoek van het beleid van een bank die dan een groot prestige zou kunnen geven. Vaak ging het bij het overtrokken winststreven ook vooral om prestige. Zo zou een eerste stap kunnen worden gezet naar een meer spirituele instelling door zo’n ombuiging van het ideale leiderschap.
Dr. H.J.Witteveen, Ik geloof dat de werkelijke zin van ons leven het zoeken naar geluk is. Dat is duidelijk. Of je nu religieus bent of niet, of je nu gelooft in die of die godsdienst, we zijn allemaal op zoek naar iets beters in het leven. Daarom denk ik dat het leven werkelijk gericht is op geluk….. Met deze woorden, uitgesproken voor een groot publiek in Arizona, raakte de Dalai Lama de kern van zijn boodschap. “Bent u gelukkig?” vroeg ik aan hem. “Ja,”zei hij, “ja, absoluut.” Er lag een stille oprechtheid in zijn stem die geen twijfel toeliet, een oprechtheid die werd weerspiegeld in zijn gelaatsuitdrukking en ogen. “Maar is geluk voor de meesten van ons een reëel doel?”vroeg ik. “Is het echt mogelijk?” “Jazeker, ik ben ervan overtuigd dat je geluk kunt bereiken door de geest te oefenen.” Freuds opvatting was dat men geneigd is aan te nemen dat de bedoeling dat de mens gelukkig moet zijn, niet behoort tot het plan van de Schepping. Door dit soort onderricht ( de schrijver is psychiater) waren velen in mijn vak tot de conclusie gekomen, dat je niet meer kon verwachten dan de transformatie van hysterische ellende in gewone ongelukkigheid. Vanuit die invalshoek leek de bewering dat er een duidelijk omlijnd pad naar geluk bestond een nogal radicale gedachte. Het idee dat je het ware geluk kunt bereiken, heeft, in het Westen, altijd slecht gedefinieerd, vaag en ongrijpbaar geleken. Het lijkt erop dat de meesten van ons geluk als iets mysterieus zien. Op de momenten van vreugde die het leven biedt, krijgen we het gevoel dat geluk zomaar uit de lucht komt vallen. Het leek mij niet iets dat je kon ontwikkelen, en vasthouden, door simpelweg de geest te oefenen. Toen ik dit bezwaar maakte, liet de uitleg van de Dalai Lama niet lang op zich wachten. “Wanneer ik in deze context zeg “de geest oefenen”, bedoel ik met geest niet alleen iemands cognitieve vermogens of intellect. Ik gebruik de term eerder in de zin van het Tibetaanse woord “Sem”, dat een veel bredere betekenis heeft en meer in de buurt komt van “psyche” of “ziel” . Het omvat “verstand en gevoel , hart en geest”. Door het bewerkstelligen van een zekere innerlijke discipline kunnen ons gedrag, onze gehele zienswijze en aanpak van het leven een transformatie ondergaan. Wanneer we het hebben over die innerlijke discipline, kunnen daar natuurlijk veel dingen, veel methoden, bij komen kijken. Maar over het algemeen ga je eerst bij jezelf vaststellen welke factoren leiden tot geluk en welke factoren tot lijden. Als je dit hebt gedaan, begin je de factoren die leed veroorzaken geleidelijk te elimineren, en de factoren die leiden tot geluk te cultiveren. Dat is de juiste methode. Als vanzelfsprekend recht hebben op geluk bestaat niet. Je zult er echt zelf werk van moeten maken.
Een bescheiden bewerking uit: De kunst van het geluk door de Dalai Lama en Howard Cutler. Wees jezelf, er zijn al zoveel anderen.....
Loesje.
Een gezegend kerstfeest wat u ook gelooft In de voorbije kerstnacht is overal dat mooie romantische geboorteverhaal van Lucas gelezen: Over het kindje in de kribbe, over Maria en Jozef, engelen en herders. Maar nu heeft het kerstverhaal geklonken zoals Johannes dat schreef voor zijn parochie op het einde van de eerste eeuw. Die parochianen hadden zelf Jezus al niet meer meegemaakt, net zo min als wij. Het verhaal van Lucas moeten ze zeker gekend hebben. Maar het ging Johannes er om dat ze de betékenis van dat romantische kerstverhaal zouden inzien en dat ze net als hij enthousiast zouden worden over de levensvisie van Jezus. Hij schrijft zijn verhaal als een gedicht, een hymne, zó mooi, zo indrukwekkend: je durft er bijna niets over te zeggen. Wat mij zo treft is dat hij zulke prachtige beelden gebruikt voor het geheim dat God is. Vooral dat beeld van Licht dat in de duisternis schijnt. In oude schriftverhalen kom je Godsbeelden tegen als vader, moeder, herder, reisgenoot. Maar ook licht en vuur, bron van leven, waterstroom, stem in je ziel die je maar niet met rust laat, of diepe stilte. In onze dagen ontstaan weer veel nieuwe beelden voor het mysterie dat God is: prachtig zijn ze soms! God als diepste ziel van mijn bestaan, kracht die mij troost biedt als het leven niet zo loopt zoals ik hoop, wind onder mijn vleugels die mij door het leven draagt. Of levensruimte, ademruimte waarin alles er mag zijn: de zon, de bergen, flora en fauna, liefde en haat, ziekte en dood. Ikzelf ben in die Godsruimte ontstaan. Ik mag er bloeien en zal er vergaan. Och, eigenlijk doet het er niet toe wat je precies over God zegt of zingt, al die woorden en beelden, daar gaat het niet om. Uiteindelijk vervliegen al die beelden, ze zijn God niet. Het gaat om de grondtoon: het vertrouwen, de overgave aan het Leven dat groter is dan het mijne. Dat ik mij samen met ál wat bestaat en leeft en beweegt, geborgen weet in de ruimte die God is. En dat ik in die levensruimte de stille stem mag horen: heb vertrouwen, open je hart, het is goed, Ik ben er voor je, je mag er zijn en je mag worden wie je in wezen bent. Die aanwezigheid van God, dat gevoel, dat vertrouwen heeft Johannes zo sterk in Jezus ervaren. En wat dát aan een goedheid en een genezing teweeg brengt. En daarom zingt hij dit lied van bewondering over Hem: hoe hij dat Woord van het begin, die Oorsprong van alles, dat Leven, dat Licht, dat Godsgeheim, in Jezus heeft zien gebeuren. En precies dat wenst hij ook zijn parochianen toe. Niemand heeft God ooit gezien, zegt hij. Maar als je iets wilt ervaren van dat mysterie, van je eigen levensdiepte, van je bestemming, dan moet je niet naar boven kijken. Kijk maar naar deze mooie mens. In Hem breekt het Licht van de Eeuwige door. Eindelijk iemand die vol is van God, vol van zijn Licht, zijn liefde, zijn recht; en die dat uitstraalt heel zijn lieve leven lang. Ik heb het zelf gezien, zegt hij. Ik heb Hem meegemaakt en ik ben helemaal wég van zijn levensvisie. Wat Johannes zo graag wil is dat ook wij God laten plaatsvinden in ons bestaan. Dat wij weer vrijuit gaan leven in de ruimte die God is. Dat zijn Licht ook onze duisternis verlicht. En dat dat dan ook weer, net als bij Jezus, te zien is in ons leven: die rust, dat vertrouwen, die hoop, die liefde. Blijheid ook! Licht van Gods licht in een duistere wereld. Dat ook wij letterlijk schitterende mensen worden, lichtmensen, of zoals Johannes zegt: Godskinderen. Want het echte menszijn krijg je niet automatisch mee bij je geboorte, zegt hij, uit de kracht van de man, uit de schoot van een vrouw. Voluit menszijn heeft hoe dan ook met God van doen. Daartoe moet je opengaan voor dat Godsgeheim, en Hem in je meedragen als je diepste wezen, je hoogste goed. Dat Hij de grond wordt waarop je leeft, je levenskracht zelf, je harteklop. Hij zou zo graag willen dat al die mensen er voor zorgen dat God op hun gezicht te lezen is, op hun huid geschreven. Dat zij zo op hun beurt de wereld verlichten en met elkaar onze lieve oude aarde leefbaar maken. Om dat bericht te horen en door te geven, om daarover te bidden en te zingen, daarom komen zoveel mensen bij elkaar met Kerstmis. Misschien kunt u niet eens precies zeggen wat u zoekt. Maar we voelen allemaal heel goed aan waar het onder de woorden, in de gezangen, achter de beelden en gebaren om gaat; namelijk dat er ook in onze hectische wereld en in ons eigen leven Licht blijft schijnen dat niet door de duisternis wordt overmeesterd. Het heeft niet zoveel zin om de duisternis van onze dagen hier breed uit te meten. Daar weet u alles van. En als je het nieuws een beetje volgt, dan denk je wel eens: Dat van die vrede op aarde, waar we over zingen, zou daar ooit wel wat van komen? Soms kun je daar haast niet meer in geloven, gewoon door alles wat je om je heen ziet gebeuren. Dan kun je opgesloten raken in jezelf, in het duister, in je ziekte, je gemis, je zwaarmoedigheid of cynisme. Dat licht van Gods licht dringt gewoon niet meer binnen omdat je vensters gesloten zijn. “Hij kwam in het zijne, maar de zijnen aanvaardden Hem niet”, zingt Johannes. En dan krijgt het noodlot het alleenrecht en wordt het leven een zware last. Voor al die mensen en voor onszelf ook vieren we daarom opnieuw de geboorte van dat mensenkind Jezus, in wie dat Licht volop doorbrak en die we tot op de dag van vandaag maar niet kunnen vergeten. Het zou mooi zijn als wij op dit kerstfeest weer open zouden kunnen gaan, vol verwondering en verwachting. Dat er een vonk overspringt van dat grote Licht en dat we besluiten om weer plaats te maken voor God in ons leven. Dat Hij de ruimte mag zijn waar in we leven. Dat wij weer wandelen met Hem en Hem ronddragen als bron van levenskracht, als nieuw begin van liefde en saamhorigheid. Dat we als het ware Jezus Christus met ons meedragen en met Hem durven hopen op een andere betere maatschappij, met menselijker mensen en een liever leven. Dat we net als Hij in God weer een anker vinden, houvast en levenskracht bij alles wat ons overkomt. En dat we ons voegen bij al die ongekende, onschatbare liefde, ontferming, al die onbaatzuchtigheid die er al is bij zoveel mensen. Veel te weinig, zeker, maar nog steeds meer dan genoeg om de moed erin en de wereld overeind te houden. Niemand kan dat volle Licht, dat God is, alleen bergen. En niemand redt het alléén als het erom gaat de duisternis te keren en het kwaad het hoofd te bieden. Maar als we ons Jezus te binnen brengen, zijn manier van leven in de ruimte van God, zijn mensenliefde; en als ons geloof de vorm aanneemt van gemeenschap, één grote beweging van mensen die God meedragen in hun diepste wezen, pas dan houden we op machteloos te zijn. Natuurlijk, het blijft een keuze die je zelf als gelovige maakt. Het heeft alles te maken met de manier waarop je naar de werkelijkheid wilt kijken. Maar ik kies ervoor om met Jezus en met christenen van alle tijden te blijven uitzien naar zo’n nieuwe wereld. Want ik vind het een schitterende levensvisie, een prachtig geloof! Ik ben er hartstikke trots op! De meest bondige samenvatting van verbondenheid is het ritueel van brood en wijn: Je houdt je hand op, krijgt een stukje van het ene brood. “Lichaam, leven van Christus”, wordt erbij gezegd. En je besluit bij jezelf: Ja, ik ben ook van dat gebaar, deel van dat geheel. Ik hoor ook bij dat verhaal over licht in de duisternis en over dat wandelen in de ruimte die God is. Ik wil horen bij die geloofsgemeenschap. En je zegt, terwijl je je hand ophoudt en dat brood ontvangt, “Amen”, wat betekent: “Hier ben ik, ik doe mee, kome wat komt!” Zo wens ik u allemaal een gezegend kerstfeest, toe.
Leo Koerhuis.
Het leven vieren met liefde en licht Kaarsen op de krans van groen! Steeds meer licht, als de opkomende zon! Ik vind het prachtig dat wij zo samen het leven vieren in een cyclus van kerkelijke jaargetijden. Want dat toch is liturgie: het leven vieren. Al die leefmomenten van verwachting en verlangen, geboorte en dood, vallen en opstaan, van hoop en vrees, dat alles vieren we hier in een cyclus die elk jaar weer begint met de Advent, de tijd van verwachting en verlangen. En Schriftverhalen geleiden ons daarbij. Bij de meeste verhalen uit de heilige boeken moet je altijd verder kijken dan het eerste gezicht. Haast altijd is er sprake van een symbolische betekenis. Ze gaan immers over de achterkant van het bestaan, over de mysteries van het leven. Vandaag spreken profeten het verlangen in ons aan om weg te trekken uit de ballingschap van vervreemding en ontworteling, weg uit schuld en Godverlatenheid, om weer thuis te komen bij God en bij onszelf. Want we zijn toch geroepen om te allen tijde te leven in de ruimte die God is, ademruimte, levensruimte. De ruimte waarin alles zijn mag: de zon, de bergen, regen, aardbevingen, vloedgolven, dieren en planten, liefde en geluk, haat en nijd, honger en dorst, ziekte en dood. Alles wat leeft en beweegt is bedoeld om te bestaan in die ruimte, in God, geborgen in Hem die de oergrond is, bron van leven, van liefde en licht. Maar misschien is onze grootste tragiek wel dat wij op onze levensweg telkens weer vervreemd dreigen te raken van onszelf, doordat wij het contact verliezen met die geestkracht die we als kind God leerden noemen. De Goddelijke kracht die ons boven onze beperktheid uittilt, ons doet mens worden en ons verbindt met elkaar en met het grote geheel van leven. Het is tragisch dat wij altijd weer opnieuw wakker geschud en weer tot onze bestemming geroepen moeten worden. Daarom is het maar goed dat het weer Advent is en dat de profeten woorden van troost tot ons spreken en ons oproepen tot ommekeer en terugkeer. Troosten betekent in de Bijbel vooral perspectief bieden, de hoop levend houden, laten zien dat er een einde kan komen aan deze godverlatenheid, deze ballingschap. Misschien is bemoediging daarom een beter woord: ze willen ons bemoedigen, opdat we de hoop op terugkeer en op heling niet verliezen. Ze willen ons geloofsmoed geven: dat we niet cynisch worden bij het zien van zoveel geweld en bij alle narigheid die een mens soms moet meemaken. Dat we ons hart, onze geest, onze ziel, ons diepste wezen niet blijven uitleveren aan negatieve krachten en zo losraken van onze bestemming, onze levensbron, God die zelf ons leven is. Dat we blijven verlangen naar zijn komst in ons bestaan zoals Hij verschenen is in Jezus; en dat wij, met God in ons, mens worden zoals Hij. Want alleen dan zijn wij niet langer overgeleverd aan de machten van de duisternis. We hoeven daarvoor niet te wachten op de groten van de aarde. Het heil komt echt niet van de zeven onder- en bovenbazen, zoals Lucas die noemt. Het overkomt mensen als Johannes, mensen uit alle volken, die de stilte van de woestijn aandurven. Die de tijd ervoor nemen, rustig worden en stil. Die inkeren en omkeren en zich opnieuw bekleden met Gods nabijheid, die onbedwingbare kracht, dat zielsverlangen, dat ons roept en draagt en gaande houdt. In deze weken van de Advent gedenken wij dus dat wij ons niet moeten neerleggen bij een bestaan waarin wij steeds weer losraken van onze bestemming. Bij een leven los van God en van andere levens; en bij een samenleving die tolereert dat er hele groepen mensen niet mee mogen doen. Waarom nog altijd die vanzelfsprekende overheersing van economische belangen boven solidaire liefde en verbondenheid? Wat voor wereld laten wij, met al ons narcisme, onze zelfzorg en ons Godsgemis, wat voor wereld laten wij na aan onze kinderen als het gaat om lucht en water, om planten en dieren? Hoe vinden wij weer elkaar weer terug in een nieuwe solidaire wereldgemeenschap? Het is maar goed dat er heel wat mensen zijn die zich daar druk om maken, die telkens weer inkeren en hun verlangens naar een geheelde samenleving blijven koesteren en vieren. En wat goed dat u daarbij hoort! Natuurlijk, er zijn er ook genoeg die niks hebben met die verwachting en dat verlangen naar verbondenheid met God en met het leven van alles en iedereen. Ook wij kennen die momenten maar al te goed. We voelen dan het onrecht en de Godsleegte misschien wel, en op onze beste momenten horen we ook nog wel een stem die ons oproept, maar we doen toch maar liever alsof er niets aan de hand is. Want anders móet je er ook iets mee. Maar als je niet oppast raak je er aan gewend om dat gevoel, die stem, weg te drukken en toe te dekken; en de grote leegte die God achterlaat te vullen met telkens nieuwe materiële zaken, om zo onszelf te troosten. Het werkt niet echt, maar je moet toch wat! Maar ik moet u zeggen: ík zou niet zonder die verwachting kunnen leven. Zij schenkt mij de hoop dat gerechtigheid en heelheid het laatste woord zullen hebben in de geschiedenis, ondanks alle narigheid die ik ook wel om me heen zie. Ze houdt me gaande, geeft me houvast; ze doet me elke keer weer opveren en maakt me gelukkig. En Goddank zijn wij met velen, de eeuwen door en nog steeds, in alle kerken en in alle religies, maar ook daarbuiten. Het gaat niet om vreselijk ingewikkelde idealen. Het heilige verschuilt zich in het meest gewone. Het beste kunnen we in deze tijd van Advent weer eens in onszelf keren. Dat je afdaalt in je ziel. Dat je jouw eigen chaos en je leegte en je spoorloosheid ontdekt en erkent en dat je dan moedig omkeert. Mensen kúnnen dat als ze willen. En dat is ook precies wat ze tot mooie mensen maakt. Er moeten soms wel bergen verzet worden en dalen gevuld. Geen kronkelpaden meer, geen sluipwegen, geen duistere zaken. De weg voor God bereiden vraagt waarachtige ommekeer. Daarom Advent: Tijd van bezinning over waar het echt om gaat. Nieuwe momenten zoeken van stilte. Je niet zomaar laten meeslepen door de drukte van deze tijd, de kerstkoopwoede, de snelle afleiding. Onderzoeken en onder ogen zien waar je beslist fout zit, waar je afwijkt van je bestemming en waardoor dat komt. Vergeving vragen. Met Johannes het weer wagen om door het water te gaan, dat water dat staat voor de dood en de ondergang van alle leven en dat je altijd weer de diepte in wil zuigen. Samen met Jezus over dat water heen lopen naar de overkant en de mantel van de gerechtigheid weer omslaan, die God ons aanreikt. En zo, in Gods Naam, de duisternis van onze tijd breken, weer op elkaar betrokken raken en voor alle leven zo goed als God zijn. Advent is uiteindelijk: opnieuw verlangen naar de komst van God-met-ons en bidden: Keer je hart tot mij, keer mijn hart in mij.
Leo Koerhuis.
"Geloven voorbij grenzen", Manuela Kalsky Kent u het boek Het leven van Pi? ... Het vertelt het ongelooflijke verhaal van de zestienjarige jongen Piscine Patel, genaamd Pi, wiens vader een dierentuin in India heeft. Wanneer de familie besluit om naar Canada te emigreren, wordt ook een groot gedeelte van de dierentuin ingescheept. Maar het schip vergaat en de enige overlevenden zijn Pi, een zebra, een hyena en ‘Richard Parker’, een Bengaalse tijger van pakweg 200 kilo. 227 dagen dobberen zij met elkaar in een reddingssloep op de Grote Oceaan. En uiteraard gebeurt er dan van alles. Maar dat moet u in dit prachtige boek van Yann Martel zelf maar lezen, want mij gaat het vanmiddag niet om de fantastische avonturen die Pi op die boot beleefde, maar om de periode in zijn leven die eraan vooraf ging – toen hij besloot naast hindoe ook christen te worden en een jaar later ook nog moslim. Hoe dat kwam? En of het kon? Ik zal het u vertellen: Laat ik beginnen met Pi, de hindoe De kiem van geloven werd al vroeg in Pi gezaaid, dankzij de traditioneel gelovige zuster van zijn moeder, Tante Rohini. Kort na zijn geboorte en een zeven uur durende treinreis betrad hij in de armen van zijn moeder de hindoetempel in Madurai, waar Tante Rohini hem vol trots aan de Moedergodin toonde. Hij werd ondergedompeld in de zwoele, van wierook doordrongen, mysterieuze sfeer van de tempel. Een plaats waar Pi zich altijd thuis zou blijven voelen, vanwege “de bewerkte kegeltjes rond kumkumpoeder en de mandjes kokos, de rinkelende belletjes die je komst bij God aankondigen, (…) het geluid van blote voeten op de stenen vloeren van donkere gangen, waar hier en daar een bundel zonlicht doordringt, de geur van wierook, de vlammen van de aratilampen die ronddraaien in het donker, (…) de olifanten die op de zegen staan te wachten, de kleurige wandschilderingen die kleurrijke verhalen vertellen, de voorhoofden waarop in verschillende vormen hetzelfde woord te lezen staat – geloof.” Een op alle zinnen gerichte “sacrale kosmische moederschoot”, waarin rituelen geborgenheid bieden. Maar religie is voor Pi meer dan rituelen alleen. Het is de plaats die je inneemt in het heelal. Pi gelooft in Brahman, de ‘wereldziel’, die zich in verschillende goddelijke manifestaties, zoals Shiva, Krishna, Shakti en Ganesha, aan het menselijk beperkte voorstellingsvermogen openbaart. Maar die wereldziel is net zo goed in mensen, dieren, bomen en een handvol aarde te vinden, want in alles is volgens het Hindoe-geloof een spoor van het goddelijke aanwezig. Je zou het een spirituele kracht in jezelf kunnen noemen, de ziel die ernaar streeft zich uit te drukken: het eindige binnen het oneindige, het oneindige binnen het eindige. Pi de christen Pi was een tevreden hindoe toen hij op veertienjarige leeftijd op vakantie Jezus Christus tegenkwam. Met zijn ouders was hij naar een theeplantage in de bergen gereisd en zag daar, in het dorpje Munnar, voor het eerst een christelijke kerk. Op een dag ging hij op onderzoek uit. Er hing een bordje op de deur van de pastorie waarop stond: “Pastoor” en “Kapelaan” en daarnaast was een bordje bevestigd met “AANWEZIG”. De deuren stonden uitnodigend open. Door het raam zag Pi een man zitten, die in een boek las, opkeek, nadacht, en weer verder las. Pi besloot de kerk binnen te gaan en zag een groot schilderij waarop de foltering van een man te zien was. En aan de onderkant van het schilderij stonden vrouwen en keken ernaar en kleine dikke kinderen met vleugeltjes zweefden boven het tafereel. En nog een gemartelde man hing in die kerk, aan een kruis vastgebonden, met opengeschaafde knieën. Afgrijselijk. Hadden ze hier dan geen God? Pi zocht, maar kon er geen vinden. De volgende dag kwam hij terug, gefascineerd door wat hij had gezien Hij maakte kennis met de pastoor, die Martin heette. Hij vertelde Pi het verhaal over Jezus Christus. Een vreemd verhaal, vond Pi, met een eigenaardige psychologie. Hij vroeg de pastoor hem een ander christelijk verhaal te vertellen, eentje waarin hij zich meer zou kunnen herkennen. Maar pastoor Martin beweerde dat het christendom eigenlijk alleen maar dit ene verhaal heeft en alle andere alleen een opmaat zijn daarnaar toe. Een God die dood ging, vreemd. Pi had nog nooit van een hindoegod gehoord die stierf of die zich liet vernederen. De christelijke God liet zijn avatar, doodgaan, die een deel van hemzelf was. Onvoorstelbaar. Geen machtige, stralende, sterke God, maar een looser. Waarom? “Uit liefde voor de mensen”, zei pastoor Martin. Pi ergerde zich aan dat irritante haastige christelijke geloof, waarin zelfs de wereld in het moordende tempo van zes dagen moest worden geschapen. En ook het gedrag van die Zoon zat hem dwars. Maar Hij liet hem niet meer los. En stilletjes aan merkte Pi dat hij Hem ook niet meer los wílde laten. Elke dag keerde hij terug naar pastoor Martin, luisterend naar alle verhalen die bij dat ene verhaal uitkwamen en de uitleg ervan. Aan het einde van zijn vakantie wist Pi het zeker: hij wilde christen worden. Hij rende naar pastoor Martin om hem van zijn besluit op de hoogte te stellen. Die gaf hem een drievoudig klopje op zijn hoofd en zei: “Dat ben je al Piscine – in je hart. Iedereen die Christus met een open hart ontmoet is een christen. En jij hebt hier in Munnar Christus ontmoet.” Pi was dolgelukkig. Hij rende de kerk in, bad tot Jezus Christus en rende vervolgens naar de Hindoetempel om Krishna te bedanken dat hij Jezus van Nazareth, wiens menselijkheid hem zo had geraakt, op zijn pad had gebracht. En zo werd de hindoe Pi ook christen. Pi de moslim Nauwelijks een jaar later werd Pi naast hindoe en christen ook moslim. Vlak naast de dierentuin van zijn vader lag de moslimwijk, waar Pi tijdens zijn ontdekkingstochten kennis maakte met de plaatselijke bakker. Een aardige man die Pi naar binnen riep om hem uit te leggen hoe Turks brood gebakken wordt. Juist op dat moment klonk vanaf de minaret de oproep van de muezzin tot gebed. Tot verbazing van Pi zei de bakker: “één moment”, dook de achterkamer in, haalde een opgerold kleedje te voorschijn, legde het in het midden van de bakkerij en begon te bidden. Pi keek met verbazing naar het aan gymnastische oefeningen herinnerende ritueel dat de bakker voor zich uit mompelend vier keer herhaalde. Toen hij het geheel met een korte meditatie had afgesloten, deed hij zijn ogen weer open, glimlachte naar Pi, rolde zijn kleedje weer op, bracht het naar de achterkamer en vroeg: “Waar was ik gebleven?” Zo zag Pi voor het eerst in zijn leven een moslim bidden “snel, dringend, lichamelijk, mompelend, verrassend.” De volgende keer dat hij in de kerk zat te bidden – op zijn knieën, onbeweeglijk, zwijgend voor de gekruisigde Christus -, zag hij steeds weer dat beeld voor zich van dat gymnastische gesprek met God te midden van de meelzakken. Pi ging vaker terug naar de bakker om van hem te horen waar het in het geloof van de moslims eigenlijk om gaat en zo ervoer hij veel over “de beminde”. Meneer Kumar was soefi, een moslimmysticus, die de koran uit zijn hoofd kende en hem op een trage, eenvoudige manier zong. Samen baden en reciteerden ze de dhikr, de negenennegentig namen van God. Samen gingen ze naar de moskee en geleidelijk aan ontdekte Pi de schoonheid van deze “prachtige godsdienst van broederschap en toewijding”, de paradoxale mengeling van pulserende energie, diepe vrede en eenheid. Als Pi zijn voorhoofd naar de grond bracht, ervoer hij een diep religieus contact. Hij knielde als sterveling neer en stond onsterfelijk weer op. Alle elementen waren in harmonie met elkaar. Pi voelde de tegenwoordigheid van God. Drie geloven op een kussen
En zo werd Pi praktiserend hindoe, christen én moslim. Veel gelovigen hadden er geen moeite mee dat Pi er verschillende geloofsovertuigingen op nahield. Zij namen er geen aanstoot aan, eerder vonden zij het amusant. Zo niet de geestelijke leiders. Toen zij erachter kwamen dat Pi zich niet met één maar met drie geloven tegelijk verbonden voelde, waren zij op zijn zachtst gezegd not amused: Een paar dagen na deze ontmoeting liet Pi zijn vader weten dat hij zich graag wilde laten dopen en ook graag een gebedskleedje wilde hebben. En zoals dat in het dagelijks leven van zo veel families gaat, zei zijn vader: “Vraag het aan je moeder”, en werd er later in bed een echtelijk gesprek onder vier ogen gevoerd over wat je toch met deze jongen aanmoest, die godsdiensten opdeed als een hond vlooien. Maar uiteindelijk kreeg Pi zijn gebedskleedje en werd hij gedoopt, want tenslotte - meende mevrouw Patel geruststellend - maken toch alle drie godsdiensten al lang deel uit van hun land en wie weet, misschien was Pi’s houding juist een nieuw teken van vooruitgang in het moderne India…. Multiple religious belonging Dit verhaal van Pi is een mooi voorbeeld hoe je met een voor jou vreemde religie kunt omgaan: als een kind nieuwsgierig zijn hoe die religie in elkaar zit, vragen stellen, naar verhalen luisteren en je erover verwonderen wat er allemaal te horen, te zien en te beleven valt. Je laat je meenemen in een voor jou onbekende wereld. Je maakt kennis met hun ‘heilige’ teksten, gaat mee naar hun ‘heilige’ plaatsen - de kerk, de moskee, de tempel. Je leert er steeds meer over, waardoor ook je eigen vertrouwde geloof in een nieuw licht komt te staan. Mooie en minder mooie kanten worden zichtbaar. Je twijfelt, raakt misschien zelfs in een geloofscrisis. Toch blijken wijsheden en bepaalde rituelen uit die andere spirituele tradities van betekenis in je leven. Wat misschien eerst een kortstondige flirt met een ander geloof of andere levensbeschouwing leek, groeit uit tot een diepe existentiële verbondenheid die uiteindelijk tot datgene leidt wat in de theologie inmiddels wordt aangeduid met het begrip ‘multiple religious belonging – meervoudige religieuze verbondenheid. Azië In Azië is Pi’s toebehoren tot verschillende religies geen rariteit. Binnen de religiewetenschappen is dit al decennia een bekend verschijnsel, vooral omdat ook bekende Aziatische theologen te kennen hebben gegeven zelf ‘meervoudig religieus’ te zijn. Eén daarvan is Raimon Panikkar en zijn beroemde uitspraak: “Ik ben als christen (uit Europa MK) vertrokken, heb me als hindoe gevonden en kom terug als boeddhist, zonder te zijn opgehouden christen te zijn.” Maar een meervoudige religieuze identiteit is niet alleen iets voor de ‘happy few’. Sterker nog, de uit Vietnam afkomstige gerenommeerde theoloog Peter C. Phan, werkzaam aan de katholieke universiteit van Georgetown in de Verenigde Staten, meent dat in verschillende Aziatische landen, zoals China, Japan, Korea, Vietnam, India, Nepal en Sri Lanka het toebehoren tot verschillende religies met name onder het gewone volk een heel gewoon verschijnsel is. De verschillende religies vervullen specifieke functies in het leven van mensen. Het is alom bekend, dat als je een Japanner op een formulier de vraag laat beantwoorden tot welke religie hij of zij behoort, minimaal 85% van de bevolking twee kruisen zal zetten, namelijk bij shinto en bij boeddhisme. Simpel gezegd hebben deze twee religies een soort werkverdeling. Terwijl het shintoïsme zich op het leven in het hier en nu van mensen richt, treedt het boeddhisme vooral in werking als er vragen over de dood en het hiernamaals rijzen. Het heeft zich gespecialiseerd in begrafenisrituelen. Ook de aan de universiteit van Glasgow werkzame katholieke theoloog en religiewetenschapper Perry Schmidt-Leukel wijst erop dat het in de Chinese cultuur inmiddels een gewaardeerde traditie is confuciaan, taoïst en boeddhist tegelijk te zijn. Ook daar zie je een duidelijke onderlinge rolverdeling: Confucius is de meester van de moraal, Laotse de meester van de levenskunst en Boeddha wordt als meester van het sterven beschouwd. Koreaanse theologe Chung Hyun Kyung beschrijft deze verstrengeling van verschillende religieuze leefwerelden als ‘messy’, een wanordelijk/ongeregeld, en vloeiend proces over de grenzen van religies heen. In haar ogen zijn de verschillende religies geen vast omlijnde entiteiten, die in duidelijke categorieën in te delen zijn met het label: boeddhisme, christendom, sjamanisme, confucianisme. Dat gebeurt volgens haar alleen in de academische setting. In het alledaagse leven vloeien de religies in Azië in elkaar over in een soort “synergetische dans” om bevrijding, overleven en heel worden. God is dan ook niet te vinden in theologische systemen die als een soort monade, een afgesloten eenheid, naast andere staan, maar temidden van de wanordelijke soms chaotisch lijkende realiteit van het leven zelf, meent Chung. Misschien herinneren sommige van u zich nog haar optreden tijdens de Assemblee van de Wereldraad van Kerken in 1991 in Canberra. Daar hield zij de toespraak: Kom heilige geest, vernieuw onze schepping. Of beter gezegd, zij gaf een performance: Zij vroeg haar publiek leeg te worden om de weg van de Heilige Geest te bereiden en als een teken van eerbied en deemoed de schoenen uit te doen. Daarna nodigde ze iedereen uit om naar het schreeuwen van de schepping te luisteren en naar het roepen van de geest in het geheel van die schepping. Zij riep de geest Gods aan zoals die zich in de bijbel vanaf de schepping tot aan de opstanding van Jezus in verschillende gedaantes manifesteert, maar zij riep hem ook aan in de context van Azië. Chung legde uit dat men in Korea gelooft, dat mensen die een onrechtvaardige dood zijn gestorven han-geesten worden. Het is de verantwoordelijkheid van de levenden, naar deze han-geesten te luisteren en het onrecht dat deze mensen werd aangedaan te herstellen. De han-geesten zijn volgens haar de iconen van de heilige geest; zij laten de stem van de heilige geest klinken in de wijsheid van het leven. Dit was het begin van Chungs theologische carrière: op stel en sprong was zij beroemd en berucht. De vertegenwoordigers van de kerkelijke orthodoxie in Canberra tekenden direct protest aan. Maar niet alleen de orthodoxen waren verontwaardigd. Ook de liberalere theologische elite was het erover eens: dit kon niet, dit was syncretisme, een ongeoorloofde vermenging van religies. Chung heeft zich nooit tegen de aanklacht van syncretisme verzet. Integendeel. In haar theologie pleit zij voor een op bevrijding en op het leven gericht syncretisme. Haar theologie vertrekt bij de dagelijkse ervaring van Aziatische vrouwen, waar dat wat wij in het westen ‘syncretisme’ noemen, volgens haar een heel normale manier van geloven is. Dat geldt ook voor Chung zelf. Zij schrijft: “Mijn ingewanden zijn sjamanistisch, mijn hart is boeddhistisch, de rechterkant van mijn hersenen is confucianistisch en de linkerkant is christelijk.” Europa
Dat is Azië, denkt u misschien, interessant, maar wat hebben wij in Europa daar nou mee te maken? Wij leven in een volstrekt andere cultuur. Het christendom heeft onze cultuur voornamelijk gevormd en niet het boeddhisme of han-geesten. Dat klopt. Maar de Europese cultuur is door de toenemende globalisering en de daarmee samenhangende migratie aan ingrijpende veranderingen onderhevig. De ander, de Aziaat, Afrikaan, Mexicaan en Irakees woont inmiddels niet meer in een ver land, maar is onze buurman of buurvrouw geworden. Ook de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), is in zijn rapport ‘Identificatie met Nederland’ deze mening toegedaan. Meervoudige identiteiten en dubbele nationaliteiten zijn een feit in de 21ste eeuw. De raad wil af van de discussie omtrent de ‘Nederlandse identiteit’ van de laatste jaren die een veel te statisch en vastomlijnd beeld van de Nederlandse identiteit heeft opgeroepen. Daardoor kwamen de autochtone en allochtone bevolking van Nederland steeds meer tegenover elkaar te staan, wat het vreedzame samenleven niet heeft bevorderd. De Raad wil de wij/zij cultuur achter zich laten en vervangen door een en/en denken. Het is duidelijk dat veel autochtone Nederlanders aan deze geluiden nog moeten wennen en zo kreeg prinses Maxima, zelf ervaringsdeskundige inzake integratie, de wind van voren, toen zij in de lijn van het rapport eveneens onderstreepte dat ‘dé’ Nederlandse identiteit niet bestaat, net zo min als ‘dé’ Argentijnse, ‘dé’ Duitse of welke dan ook. En uiteraard heeft zij gelijk: Er bestaan geen vastomlijnde statische identiteiten, noch in persoonlijk, noch in nationaal, noch in religieus opzicht. Zij zijn meervoudig en veranderlijk, afhankelijk van veel verschillende factoren die je leven bepalen, als gender, ras, nationaliteit, economische positie, etniciteit, seksuele voorkeur, religie, leeftijd, en ga zo maar door. Identiteit kent vele facetten, afhankelijk van de context, waarin je je bevindt. Prinses Maxima meent dat “verscheidenheid en vermenging ons kracht geven”, en ik ben het met haar van harte eens, zonder daarmee overigens te willen ontkennen dat verschillen vruchtbaar maken en interculturele en interreligieuze verbindingen aangaan geen makkelijke klus is. Maar het wel of niet slagen van die klus zal de toekomst van Nederland bepalen. In die zin maak ik mij geen zorgen over de toekomstige koningin der Nederlanden, die in een multiculturele natie met deze visie haar samenbindende rol ten aanzien van alle burgers, ongeacht de hoeveelheid paspoorten, uitstekend zal vervullen. Niet alleen voor de politiek, ook voor de kerken ligt in het serieus nemen van verscheidenheid een nieuwe uitdaging – zowel in relatie tot mensen uit een niet-christelijke geloofstraditie als ook in relatie tot nieuwe vormen van geloven zoals ietsisme, soloreligiositeit en alle New Age gerelateerde vormen van religiositeit. Want ook in religieus opzicht zijn we in Europa gewend in ‘één’ te denken, zoals het syncretismeverwijt in het eerder genoemde voorbeeld duidelijk maakte. Ook hierin brengt de komst van mensen met een andere religieuze achtergrond en de individualisering in Nederland verandering. Hoe staat het met de religieuze identiteit van Nederland. Heet onze Pi hier misschien Bram of Janneke? Of is religieuze meertaligheid hier een ongekend fenomeen? Nemen we een kijk: Secularisatie en sacralisatie Tot voor kort ging men er in Nederland en ook in andere landen op het Noordelijk halfrond nog van uit dat met de voortschrijdende wetenschappelijke en technologische vooruitgang religie meer en meer zou verdwijnen. In 1968 schreef de internationaal gewaardeerde godsdienstsocioloog en theoloog Peter Berger in de New York Times: “In de 21ste eeuw zullen gelovigen waarschijnlijk alleen nog maar als kleine sekten te vinden zijn, dicht tegen elkaar aangekropen, om de inmiddels wereldwijd aanwezige geseculariseerde cultuur te weerstaan.” Niets blijkt minder waar. Nederland en een aantal andere landen in Europa zijn eilandjes omringd door een oceaan van religie. Koploper is het Christendom met boven de 2 miljard aanhangers, gevolgd door de islam, circa 1,3 miljard en het hindoeïsme met 800 miljoen. En in de voorspellingen blijft religie booming business. World Christian Trends verwacht in 2050 ruim 3 miljard christenen, ongeveer 2,2 miljard moslims en circa 1,1 miljard Hindoes, 425 miljoen boeddhisten en 16, 5 miljoen joden. Peter Berger heeft zijn voorspelling inmiddels een grote vergissing genoemd en spreekt nu liever van de “desecularisering van de wereld”. Ook in Nederland is religie terug van weggeweest, alleen de kerken blijven leeglopen. En volgens het onderzoek De God van Nederland, dat in het voorjaar van 2007 werd gepubliceerd, houdt deze trend aan. 60% van de Nederlanders noemt zich gelovig, maar slechts vier van de tien doelt daarmee op het traditionele geloof. Wel moet elk dorp en elke stad een kerk hebben als het aan de ondervraagden ligt - een soort visuele christelijke identiteit, want zelf een voet in de kerk zetten zit er niet meer echt in. Hooguit als het om de scharniermomenten in het leven gaat, zoals bij geboorte, huwelijk en dood. Ook al zijn de kerken leeg, ze moeten wel behouden blijven volgens 78% van de geïnterviewden, desnoods met financiële steun van de overheid. Waarom eigenlijk? Nostalgie? Of zou men bang zijn dat binnenkort de minaretten het beeld van Nederland bepalen? Ook in religieus opzicht leeft de angst voor ‘de’ islam en net als in de politiek vertonen de christelijke kerken een defensieve reactie. Ook zij trekken zich terug op eigen erf. Wat is onze christelijke identiteit?, vraagt men zich bezorgd af. Alles lijkt verwaterd door de secularisatie en het individualisme. Wat een aantal jaren geleden nog als een verworvenheid werd gezien, namelijk de ramen openzetten naar de moderne wereld en het bevorderen van de oecumene, zoals tijdens Vaticanum II, wordt nu als een verlies aan geloofszekerheid beschouwd. Hoe groter de onzekerheid, hoe meer men op zoek gaat naar het reine geloof, naar de katholieke en protestantse identiteit – naar de eigen zuil. Emancipatoire verworvenheden, vooral ook wat de positie van vrouwen betreft, worden vooral in de rooms-katholieke kerk in een mum van tijd teruggedraaid. Op zoek naar houvast grijpt men terug naar het verleden, stelt men opnieuw een canon van de vaderlandse geschiedenis en het christelijke geloof samen, zonder te beseffen dat dit verleden al lang niet meer de basis voor een toekomstig multicultureel en multireligieus Nederland kan zijn - want daarvoor is Nederland nu al, zoals prinses Maxima zo mooi zei: “veel te veelzijdig en niet in een cliché te vangen.” Dat is een compliment en geen belediging. Net zo min als er een statische Nederlandse identiteit bestaat, bestaat er ‘dé’ christelijke identiteit. Van begin af aan was het christelijk geloof een mengsel uit en beïnvloed door andere religies - joden, heidenen, godinnenreligies. En dat is nog steeds zo. Je identiteit wordt mede door diegenen bepaald met wie je omgaat en hoe meer wij in aanraking komen met mensen uit andere religies, hoe meer geloofsvermenging er zal ontstaan. Misschien zijn er al veel meer Pi’s in Nederland dan wij denken. Mensen die zich met meerdere religieuze tradities verbonden weten, die zich laten inspireren door het verhaal van Jezus Christus, maar ook door hindoeïstische meditaties, boeddhistische of soefi-wijsheden. Mensen die in religieus opzicht al lang ‘en/en-denken’ en niet meer ‘of/of’. Het zal wel moeten, want waar komen anders in het onderzoek De God van Nederland al die zogenoemde “postmoderne spirituelen” vandaan, die van mening zijn dat men “religie in de wijsheid van verschillende tradities moet zoeken.” 75% van de Nederlanders is ervan overtuigd dat dit de weg zal zijn die religies zullen gaan. Aan het einde van deze studie constateren de onderzoekers enigszins hulpeloos dat de Nederlanders in religieus opzicht “onoverzichtelijk” zijn geworden Je zou ook kunnen zeggen, ze zijn niet meer in te passen in de categorieën van het traditionele geloof. Het sluit niet meer aan bij hun dagelijks leven. Zij ontwikkelen steeds meer een individueel geloof, samengesteld uit verschillende religieuze en levensbeschouwelijke tradities. En dat is niet alleen een Nederlands fenomeen. Steeds meer mensen keren zich in West-Europa af van de kerken als instituut, maar blijven wel op zoek naar nieuwe vormen van spiritualiteit, naar datgene wat zin en richting aan hun leven kan geven. En zo constateren de sociologen Paul Heelas en Linda Woodhead dat in het laatmoderne Europa secularisatie en sacralisatie hand in hand gaan. En niet alleen de secularisatie, maar ook de sacralisatie is daarbij gekleurd door dat wat de Canadese filosoof Charles Taylor the massive subjective turn of modern culture heeft genoemd. Het individu zelf is de laatste autoriteit geworden als het om de beoordeling gaat wat wel en niet religieus te verantwoorden is. Wordt het niet tijd dat de kerken dit gegeven serieuzer nemen? Zouden zij zich niet de vraag moeten stellen, welke rol zij kunnen vervullen ten aanzien van al die mensen die op zoek zijn naar spiritualiteit en nieuwe vormen van geloven? Immers, 38% van de gelovigen noemt zich ietsist. Reisgidsen De al eerder genoemde theoloog en religiewetenschapper Perry Schmidt-Leukel, die overigens ook zelf christen en boeddhist is, ziet de verschillende religies als “reisgidsen” die de individuele mens op zijn of haar specifieke levensweg begeleiden en het mogelijk maken zijn of haar roeping als mens te verwezenlijken. Dit beeld van religies als reisgidsen sluit nauw aan bij wat Timothy Radcliffe, dominicaan en oud-magister van zijn orde, voor ogen heeft als hij over de functie van het christelijk geloof in Europa schrijft. Volgens hem staat Europa vandaag op een kruispunt: zullen de verschillende religies in staat zijn vreedzaam met elkaar samen te leven of zullen zij verdeeldheid zaaien en Europa verscheuren? Veel hangt volgens hem ervan af of de mensen in Europa bereid zijn te accepteren, dat het van origine christelijke Europa een thuishaven wordt voor alle religies. Dit kan volgens hem alleen lukken als het christendom bereid is de rol op zich te nemen mensen op hun zoektocht naar het goede, ware en schone te begeleiden. ‘Begeleiden’ betekent volgens hem niet in eerste instantie het opstellen van regels, waaraan de ander zich moet houden, maar veeleer het aanbieden en bemiddelen van christelijke waarden als levensmiddelen voor onderweg. In dat kader noemt hij, in de lijn van Thomas van Aquino, de vier kardinale deugden – moed, wijsheid, matigheid en gerechtigheid – en voegt er de drie theologale deugden aan toe – geloof, hoop en liefde. Een Tom Tom voor het morele handelen, ingrediënten voor een gezamenlijke ethiek als bijdrage van het christendom aan de pelgrims in Europa. Radcliffe roept kerk en theologie op begeleiders van deze pelgrims te zijn en hen daar op te halen waar zij vandaag de dag staan, ongeacht of deze standplaats wel of niet overeenkomt met de normen van de kerk. Radcliffe gaat uit van een gezamenlijke zoektocht naar waarheid en van de overtuiging dat waarheid ook in andere religies te vinden is. Veel te vaak strijden religies naar zijn smaak om het voorrecht van de eigen geloofswaarheid, wat intolerantie, indoctrinatie en gewelddadige conflicten tot gevolg heeft. In plaats daarvan wil hij het stellen van vragen bevorderen, zonder de antwoorden al bij voorbaat te weten. In plaats van anderen te beleren wil hij juist van hen leren. De christelijke kerk dient de moed te hebben haar overtuigingen naar voren te brengen. Tevens moet zij erkennen dat ook zij uiteindelijk niet met zekerheid kan zeggen wie of wat God is. Zij moet zich oefenen in bescheidenheid en de bereidheid tonen met andere religies samen op pelgrimage gaan, op zoek naar waarheid. Religieuze tradities worden zo tot het open erfgoed van veelvoudige betekenissen en waarden, waaruit het individu in alle vrijheid mag kiezen om het eigen leven inhoud, vorm en richting te geven - desnoods als christen, hindoe en moslim tegelijk. Religieuze flexibiliteit En daarmee zijn we weer terug bij het geloofsverhaal van Pi. Terwijl de moderne geseculariseerde vader zich zorgen maakt over Pi’s geloofsijver – geloof is in zijn ogen immers ‘achterlijk’ - meent zijn moeder geruststellend dat Pi misschien met zijn meervoudige manier van geloven juist de toekomst van het moderne India zou kunnen belichamen. Een nieuwe kans om moderniteit en spiritualiteit met elkaar te verbinden? Ik zou deze vraag ook voor Europa positief willen beantwoorden. Als Europa – en Europa staat hier voor alle landen die bij Europa horen, ook Nederland dus - niet door diversiteit verscheurd wil worden, heeft het een flexibele identiteit nodig. Een identiteit die vloeiend is en niet langer bepaald wordt door afgrenzing ten opzichte van die ander, maar door de relatie tot hem of haar. Een identiteit die zich in vrijheid laat verrijken door diversiteit en niet bij voorbaat door angst voor de ander bevangen raakt en zich terugtrekt op eigen erf. De toekomst van Europa en van het Europese christendom staat en valt naar mijn idee met het antwoord op de vraag of de verantwoordelijken in politiek en kerk de moed hebben in cultureel en religieus opzicht flexibel te worden. Niet langer moeten zij de bewakers willen zijn van een eenheid die al lang verleden tijd is. Als voortrekkers dienen zij diversiteit als nieuw paradigma voor het Europa en het christendom van de 21ste eeuw te doordenken en te leven. Crossing over (oversteken) wordt dan het motto dat om een ingrijpend andere manier van denken en handelen vraagt: 'en/en in plaats van of/of. Afscheid nemen van westerse dualistische denkpatronen en van de privileges die daarmee samen gaan, zal niet makkelijk zijn – want wie geeft graag de macht op die hij heeft?
Is deze roep om culturele en religieuze flexibiliteit een pleidooi voor relativisme? Geenszins. Waarvoor ik pleit is recht te doen aan menselijkheid in zijn diepste laag, door de angst voor de ander en diens traditie te verminderen vanuit het besef dat verschillende religieuze tradities de rijkdom van het goddelijke én het menselijke geschakeerder voor het voetlicht kunnen brengen dan één religieuze overtuiging alleen. Het streven naar ware menselijkheid betekent de vele verhalen over God en de wereld toe te laten en vervolgens met elkaar in debat te gaan over de vraag wat ware menselijkheid wel en niet ten goede komt. Het veronderstelt veelvoud te omarmen, verschillen niet langer hiërarchisch en identiteit niet meer statisch te denken. Juist aan deze culturele en religieuze flexibiliteit zouden Europa en het westerse christendom hun sterkte moeten ontlenen. Immers - het is deze flexibiliteit die Pi in zijn gevecht om te overleven tijdens die 227 dagen op de Grote Oceaan heeft laten winnen. Steeds weer zocht hij naar nieuwe oplossingen en zijn drie geloven hebben hem daarbij spiritueel geholpen. Dr. Manuela Kalsky is theologe. Zij is directeur van het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving te Nijmegen en directeur van de multimediale en interreligieuze website www.nieuwwij.nl
Deze tekst is een licht bewerkte versie van de VolZin-lezing die Manuela Kalsky in 2007 heeft gehouden.
Als wij het over God hebben, dan hebben wij het eigenlijk over het mysterie van ons eigen leven. We proberen iets van de diepere werkelijkheid van ons bestaan weer te geven. En dan gaat het over ons verlangen en ons gemis, onze honger en dorst naar zin en betekenis. Daar willen we taal en teken aan geven. Daarom gebruiken we ook zoveel verschillende beelden voor God: beelden als licht en vuur, bron, water, stroming, stem en stilte, maar ook beelden als vader, moeder, herder, vriend, minnaar, metgezel. En eigentijdse beelden als: ander, iemand in ons verborgen, plotseling oplaaiend vuur van visioenen. Het zijn godsbeelden, die aanduiden wat ons op dat moment ten diepste beweegt. Maar ze zijn God niet, die beelden. Want de Eeuwige gaat elke verbeelding te boven. En ze zijn ook relatief, onze godsbeelden, en alle theologie daarover is gebonden aan plaats en tijd en altijd weer in beweging. Daarom valt er over God en geloof eigenlijk niet te stechelen of te twisten. Er kan nooit sprake zijn van een eeuwige waarheid of een grootste gelijk, hoe plechtig ook verkondigd. Je kunt alleen maar ervaren met je ziel, vermoeden, stil worden, je verwonderen, je laten raken, opengaan door te bidden bijvoorbeeld, door muziek te luisteren, of door bewust te doen wat je moet doen. Daar gaat het Jezus om, dat is waartoe Hij weer de weg wijst. En voor Hem is die weg een levenshouding van onvoorwaardelijke liefde en van solidariteit tot op de draad van het leven. Dat is wat Hem beweegt, die ontferming. Dat is het nieuwe lied dat Hij zingt. Godsdienstige twisten gaan altijd over iets anders. Tussen Moslims en Christenen, tussen katholieken en protestanten, tussen Hindoes en Sikhs, al dat gesteggel in het oecumenische proces. Maar natuurlijk ook het gedoe in onze eigen kerk. Vaak gaat het gewoon om macht, om het recht van de sterkste; om kerkpolitiek en moraal gaat het, maar in de verste verte niet over God, en over de diepere werkelijkheid van het leven. Dat is in de Schrift aan de orde. Cyrus, die Messias, gezalfde, genoemd wordt, wordt door God sterk gemaakt niet om macht uit te oefenen, maar om mensen te bevrijden en voor hen in Godsnaam de toekomst weer te openen. Dat wordt van hem verwacht. Daar staat hij voor. En in het Evangelie gaat het over het tempelgebeuren. Het land is in die dagen door de Romeinen bezet en de Romeinse keizer laat zich als god vereren. Op de gevel van de Joodse tempel heeft hij pesterig een groot schild gehangen met zijn eigen beeltenis. En op het muntgeld staat zijn kop met de tekst: ‘Keizer Tiberius, zoon van de goddelijke Augustus’. De keizer, de keizer, de keizer: driemaal staat het in de tekst van deze dag. Dáár ligt het accent op. Hoe moet je met die heidense bezetter omgaan? Wat vindt de gelovige Jood Jezus daarvan? Het is een strikvraag. Welk antwoord je ook geeft, ja of nee, het is in ieder geval nooit goed. Ze stellen Hem die vraag op het tempelplein, het centrum van de Joodse godsdienstigheid. Hij heeft net dat plein schoongeveegd en de hele religieuze handel eruit gegooid. Omdat het niet over God ging, niet over de bronnen van je bestaan, wat je beweegt en waarvoor je door het vuur gaat, niet hoe ik mijn eigen zinvolle plek in de geschiedenis vind en hoe wij samen kunnen instaan voor een samenleving waar brood en liefde is, genoeg voor allen. Dat is gewoon verloren gegaan en vergeten. Het hele tempelgebeuren draait om handel, om macht, om zelfverrijking. Het gaat allang niet meer om Gods Naam die staat voor meedogende liefde en recht en bevrijding: dat die Naam wordt hooggehouden en geheiligd. Het geld met het beeld van de goddelijke keizer staat centraal, zelfs daar. Vandaar dat Jezus kort tevoren zo ongemeen fel heeft uitgehaald naar de religieuze leiders van zijn dagen. Ze staan niet voor waar ze voor moeten staan. En na dat tempelincident valt dan ook de hele gevestigde orde over Hem heen. Uit díe hoek komt deze hachelijke vraag: ‘Mag je aan de bezetter belasting betalen?’. Jezus wijst met veel rabbijnse wijsheid op de belastingmunt met de kop van de keizer. En letterlijk staat er: ‘Geef aan de keizer terúg wat bij de keizer hoort’. Wij zouden misschien zeggen: ‘Laat hem, het is zijn feestje’. Heel simpel. Jezus heeft als zoon van de Thora wel iets anders om zich druk over te maken. ‘Geef God terug wat bij God hoort’. En dan gaat het over de grondtonen van het leven, over liefde en recht en solidariteit. ‘Mijn rijk is niet van deze wereld’, zal Hij kort daarna zeggen als Hij terechtstaat voor Pilatus. Dat is het waarvoor Hij door het vuur gaat. Bij Hem gaat de Eeuwige alle godsdienstige gekrakeel te boven. De vraag aan ons zou vandaag kunnen zijn: waar gaat het óns, waar gaat het onze kérk om bij God en geloof? Waar gaat het ons om bij ons bidden en zingen hier en in onze werkgroepen en commissies. Gaat het om de leer, om het ene ware grootste gelijk? Gaat het om de rust van de rituelen, om het verdienen van de hemel misschien wel? Of vormen we een beweging van mensen die samen op zoek zijn naar de bronnen van ons bestaan, naar zin en betekenis; en halen we onze inspiratie bij Jezus vandaan, die ons de weg wijst van meedogende liefde, naar een toekomst waar leven is voor al wat leeft. Jezus die ons aanziet en ons vraagt om zelf beeld van God te zijn: zoon, dochter van God, zijn rechterhand, die doet wat moet gedaan; die ons bidt en smeekt om net als Hij Gods licht te weerkaatsen en de spiegel te zijn waarin zijn toekomst zichtbaar wordt, zoals het lied zingt. Schriftverhalen willen altijd Thora zijn, richting geven, inspiratie. Vandaag zeggen ze ons: daar waar je in de geest van Jezus het beste van jezelf investeert in de ander, in mededogen en solidaire liefde, daar geef je ruimte aan Gods aanwezigheid. Daar is toekomst, daar wordt het licht.
Leo Koerhuis.
Op deze dag gaan de gedachten van veel mensen terug naar de aanslagen op het WTC in New York. En in dezelfde adem worden meestal de westerse steden Madrid en Londen genoemd. Maar er waren toch ook de aanslagen van extremisten in de niet-westerse woonplaatsen van mensen: in Istanboel, Casablanca, Bali, Sharm il Sheik en niet te vergeten: al die bloedige aanslagen in Irak en Afghanistan, wel haast elke dag. Hoog te paard rijdt onrecht er langs de wegen. Niemand veilig. Vanwege mensen die beweren dat ze van de dood houden zoals wij van het leven. Onvoorstelbaar! Maar toch hebben ze in korte tijd de wereld veranderd. En wij, opgeschrikt, zijn de stille getuigen, want het gaat wel om onze wereld. Terrorisme. Dat is gegrond op haat. Het komt voort uit wrok en wraak. Het is een diep verbitterd levensgevoel. Dat is iets anders dan boosheid. Boosheid is een passie, die nuttig kan zijn. Vooral als er iets kostbaars in je leven wordt geblokkeerd. Met alle kracht van de woede stort je je op de toekomst. Dat kan heel gezond zijn. Maar met wrok en haat en wraak is het iets anders. Die gaan niet over hoop en toekomst. Die sleuren je mee terug naar het verleden, naar wat achter je ligt, wat verloren is, oud zeer. Daar wordt pijn gekoesterd, daar worden wonden opengehouden, maar niet geheeld. Je verliest er je waardigheid mee, je menselijkheid en alle respect. Haat en wraak kunnen zó ver gaan dat ze zelfs je eigen gezondheid aantasten en je levensweg blokkeren. Het zijn hartstochten die wij gewoon niet de baas kunnen. Daarom staat er in de Schrift: Aan God is de wraak. Alleen Hij is bij machte haar te beheersen en het kwaad ermee te vernietigen. Maar voor ons mensen is een paar duizend jaar geleden al opgeschreven: Hou op met haten. Het is iets afschuwelijks. Vergeef je naaste het onrecht. In de steden, die door de aanslagen zijn getroffen, is de wolk intussen opgetrokken, het puin geruimd, de wonden zijn gelikt, de doden begraven. Maar dan? Een pastor die 11 september in New York van nabij meemaakte schreef: We hebben gezocht naar de pijn die maar geen taal kon worden. Wat moeten we met het oude? Hoe worden we weer onszelf? Hoe worden we heel? Dat is de vraag. Hoe maken we het goed? Volgens de wijsheid van alle religies, ook die van de Islam, is daar vergeving en verzoening voor nodig. In ons boek van de Uittocht staat: Toen riep God zijn Naam uit en riep: Ik ben barmhartig, genadig, lankmoedig, rijk aan liefde, rijk aan trouw. Ik betoon mijn liefde tot in het duizendste geslacht. Ongerechtigheid, ontrouw en zonde, die draag ik weg. Er staat niet: die draag ik je nog jarenlang na. Nee: die draag ik weg. Nu, wat de oude verhalen over God zeggen, dat zegt natuurlijk alles over de mensen zelf. En dat betekent dus: wij mensen doen er goed aan barmhartig te zijn en zonden te vergeven en weg te dragen. Vergeven is een verwerkingsproces. Het is de beslissing nemen om niet bezet en bezeten te raken door wraak. Het Griekse woord, dat Mattheüs hier voor vergeven gebruikt, betekent: er los van komen, je ervan bevrijden. Als je haat koestert blijf je jezelf binden aan dat kwaad; het gaat aan je vreten en je wordt steeds meer een gevangene van je eigen bitterheid. Vergeven echter maakt je vrij. Dat is mooi, natuurlijk. Maar hoe doe je dat en hoe vaak moet je dan wel vergeven? Daar kun je toch niet eindeloos mee door gaan? De Rabbijnen zeiden van oudsher: je moet wel driemaal vergeven! Petrus maakt er zeven keer van. Hij moet gedacht hebben: dan maak ik vast een goede beurt. Mooi niet! Rabbi Jezus zegt: zeventig maal zeven maal! Je kunt niet ver genoeg gaan. Je moet er gewoon de tel bij verliezen. Een explosie van menselijkheid en vergevingsgezindheid. Dat is toch een prachtige christelijke gedachte, zou je zeggen. Een schitterend vergezicht. Maar kan dat wel, zó vergeven? Moeten we dan maar net doen alsof het allemaal niet gebeurd is, al die aanslagen, al dat geweld en die onschuldige slachtoffers? Dat zou mooi gemakkelijk zijn. Maar daarvoor is dat kwaad te groot en te verwoestend. Je zult maar slachtoffer zijn, jijzelf of je kind. Je kunt elkaar toch niet met bebloede handen gaan omarmen! En waar moet je dan heen met je woede, je angst en je machteloosheid? Tijdens het proces tegen de moordenaar van Fortuyn stond er bij het gerechtsgebouw een man met een bord: God moge je vergeven. Ik kan het niet. Eigenlijk is dat heel eerlijk en reëel. Vergeven gaat niet zomaar. Je mag al blij zijn als de haat bekoelt. Toch moeten we de woorden vergeving en verzoening niet wegdoen. Ook niet als het om terrorisme gaat. Die begrippen horen volgens onze leermeester Jezus tot de kern van ons geloof. Ze zeggen: we zullen het hoe dan ook van genade moeten hebben. We hebben elkaar nodig als er kwaad is aangedaan: elkaars mildheid, geduld en mededogen. Anders zijn we met z’n allen nergens. Zonder vergeving valt er gewoon niet te leven op onze lieve oude aarde. Maar inderdaad: nooit zó maar. En het is ook echt niet zo dat alles daarna maar weer gewoon verder gaat. Dat gerechtigheid dan vanzelf weer als een rivier gaat stromen en de wijnstok tegen de klippen op bloeit. Nee, gedane zaken nemen geen keer. Er is wel degelijk iets fundamenteel kapot gegaan en misschien kan het wel nooit helemaal goed gemaakt worden. Maar we moeten toch samen verder in deze wereld. En daarom is vergeving en verzoening het enig zinvolle antwoord op het grote kwaad dat mensen elkaar aandoen. Allereerst zeggen we er mee: Wij zullen de haatzaaiers en fundamentalisten laten zien dat onze vastberadenheid, om onze waarden en onze manier van leven te verdedigen, dat die groter is dan hun wil om dood en verderf te zaaien. Maar verzoening gaat verder: Iemand die vergeeft, die zegt: je hebt mij kwaad gedaan, maar ik weet haast zeker dat ook jij meer bent dan dat kwaad. Ik doe een beroep op het goede in jou, dat er toch óók moet zijn. Er wordt bij vergeving dus niet even iets ongedaan gemaakt. De terroristische aanslagen zullen zeker worden bij geschreven in de geschiedenisboeken. Wat gebeurd is, is gebeurd. En er is wel degelijk sprake van ondraaglijk geweld en van grove schuld. Daar komt niemand onderuit. Je blijft verantwoordelijk voor je daden. Maar daar hoeft niemand in te blijven steken. Je hoeft er niet stuk aan te gaan. Vergeven dus, zeventig maal zevenmaal. Dat is geen eis. Dat is een weg, een richting. Het geeft een levenshouding weer. Het is een woord dat ruimte baant, toekomst. Het is een hartbrekende keuze om de zondaar meer lief te hebben dan je zijn zonde haat. Dat lijkt een onmenselijke vraag. Daarom zeggen de kerken ook dat door Christus’ kruis de zonden worden uitgewist. Dat klinkt oud en vroom. Maar ze zeggen daarmee: Het is zó moeilijk, dat wij dat niet eventjes alleen kunnen. Het gaat haast boven onze macht. We halen Hem erbij en doen het in zijn Naam. Met zijn zeventig maal zeven maal wil Jezus ons wakker houden. In alle liefde zegt Hij: Luister! Haat beschadigt de ander en jezelf. Als je niet uitkijkt ga je er beide aan. Je ziel gaat verharden en verzieken. Vergeven is de enige mogelijkheid om aan die dodelijke kringloop van kwaad met kwaad vergelden te ontkomen. We zullen elkaar moeten opzoeken, met elkaar praten over wat er is gebeurd en hoe het toch zover kon komen. En dan proberen elkaar de ruimte geven om opnieuw te beginnen. Doen we dat niet, dan wordt de aarde een godverlaten oord. En ze is dat al voor te veel mensen. En wie weet: misschien hangt het overleven van de menselijke soort wel af van deze verzoening. Daarom dat woord van Jezus: Doe het eens op mijn manier. Het is een lange moeizame weg, zeker, je moet wel zevenmaal opnieuw geboren worden, kleingekregen, uitgeworpen. Maar een andere weg tot vrede is er niet. En weet wel: waar het gebeurt, daar groeien mensen boven zichzelf uit. Daar ontstaat het vergezicht van het koninkrijk van God! Zeventig maal zeven bomen zullen bloeien waar wij wonen en licht zal over water stromen. Zevenmaal.
Leo Koerhuis
Ik trok een streep: Onlangs zag ik een film waarin een man aan één stuk door verkeerde keuzen maakt (Woody Allen, Match Point 2005). Hij laat zich verleiden door geld en roem, verkwanselt trouw en liefde, en niet één keer, maar bij herhaling. Meerdere malen ben ik weggelopen van de televisie omdat het niet aan te zien was hoe hij steeds weer toezegde schoon schip te gaan maken, maar uiteindelijk toch bezweek voor de verleidingen waaraan hij zich had overgeleverd. Maar het meest verwarrende was dat de film zo is gemaakt dat je je als kijker toch met die man identificeert en hem niet laat vallen. Verschrikkelijk onthutsend om zelf dus ook in de grensoverschrijding getrokken te worden. En dat was dan nog film. In het echt kennen we genoeg verhalen over strepen die getrokken worden en vervolgens weer overschreden. Uitzichtloze relaties, verslavingen, leningen, wantoestanden in politiek of kerk. De beproevingen waar Jacobus over schrijft beperkten zich niet tot de eerste christenen die door andersdenkenden veracht werden. Ze zijn van alle tijden en uit ieders leven, in grote en kleinere afmetingen.
Standvastigheid is inderdaad, Jacobus, een fraai ideaal om naar toe te werken. Weten waar je voor staat. Staan voor wat je heilig is. Betrouwbaar zijn in het nakomen van toezeggingen op cruciale punten. Jacobus moedigt al die kleine huiskamergroepen, al die nieuwe gemeenten her en der in de diaspora verspreid, aan tot standvastigheid. Hij wil hen inspireren om de schat aan levenswijsheid die de mensen hebben ontdekt door ontmoetingen met en verhalen over Jezus, niet los te laten, niet te relativeren. Ga niet twijfelen, zegt Jacobus, maar hou je vertrouwen vast. Zoals Job zijn godsgeloof bewaart, en geprezen wordt om zijn standvastigheid wanneer hij al die rampen verdraagt die over hem afgeroepen worden. Ware beproevingen zijn het die afkomstig zijn van de duivel, die in het grieks met diabolos wordt aangeduid, ofwel de tweedrachtzaaier. De duivel dus als degene, datgene, dat een mens uit zijn heelheid verleidt. Die de mens aan het twijfelen brengt.
In het woord twijfel kun je het woord twee nog horen. Verdeeldheid, gespletenheid, verwarring. Midden in de Bergrede laat Matteus Jezus zijn toehoorders dan ook oproepen om ‘onverdeeld goed te zijn, zoals jullie hemelse Vader onverdeeld goed is’ (Mt 5,48). Met ‘onverdeeld’ bedoelt Matteus uit één stuk (dat is de letterlijke vertaling van het griekse woord teleios), dus niet in tweeën. Laat je niet opsplitsen, maar wees evenwichtig. Zoals die rots een eindje verderop in de Bergrede, waarop het beter is je huis te bouwen, dan op het losse zand (Mt.7,24). Gelezen: Jacobus 1, 2-18
Mirjam Wolthuis gaat voor in de Dominicuskerk, Spuistraat, Amsterdam.
Zullen we Er is veel lijden in een mensenleven
Er is veel lijden in een mensenleven, waarbij je weet: dat heb ik mijzelf op de hals gehaald. Er is één godsdienst, de godsdienst van de liefde. Jezus droom van een betere samenleving
Lucas is arts van beroep. In zijn Evangelieverhalen proef je dat hij de tragiek van ziekte en dood van nabij kent. Als je tegenwoordig aan mensen vraagt: ‘Hoe gaat met je?’ krijg je vaak als antwoord: ‘Ik heb het erg druk.’ Mensen hebben een druk bestaan. Wat moet er veel! Tijdens doopgesprekken met ouders van jonge kinderen valt me op hoezeer zij hollen en rennen. De combinatie tussen werk en zorgtaken vraagt veel tijd en energie. Een jonge vrouw met drie kinderen vertelt: “Straks is mijn verlof afgelopen en dan begint de hectiek van alledag weer: de kinderen moeten naar de crèche zodat ik op tijd op mijn werk ben. En wat kun je in de stress raken als je terug van je werk in de file staat om je kind weer op tijd te moeten halen. ‘s Avonds ben ik bekaf! ”
Opzij, opzij, opzij, In onze hectische samenleving lijkt het wel dat we geen vat op de tijd kunnen krijgen. Tijd glipt ons vaak door de vingers. Dat is jammer, want er is zoveel moois en waardevols om ons heen. Maar hoe doe je dat, tijd maken voor de dingen die er echt toe doen? Dat roept bij mij meteen de volgende vragen op: Is tijd maakbaar? Wie of wat bepaalt hoe je je tijd indeelt en wat je doet? Waar liggen jouw prioriteiten? Wat laat je voorgaan omdat het zo hoort of wat moet voorrang krijgen omdat je het wilt? Maak je in je leven tijd voor mensen en dingen die er echt toe doen? Tijd is iets wonderlijks. Je kunt het zo verschillend beleven.
Tijd is te langzaam voor wie wachten, Als ik bij de zee aan het strand loop, voel ik iets van eeuwigheid - de zee die er altijd was en er zijn zal. Als je goed kijkt zie je dat de zee elk moment weer anders uitziet: de lichtval, de wind, de vogels. En tegelijk merk je de invloed van de getijden. Die komt en gaat… Alles heeft zijn tijd lezen we in het boek Prediker. Ik beschouw deze tekst als een gedicht van ons leven, waarin alle deelgebieden van ons leven beschreven staan als een heuvelachtig landschap met hoogte- en diepte punten, van vreugde en geluk, van ziekte, verdriet en verlies. Dat gedicht lijkt misschien op het eerste gezicht te suggereren dat het leven bestaat uit losse eenheden, uit brokken tijd en tegengestelde ervaringen die nauwelijks te rijmen zijn. Maar Prediker - een niet nader geïdentificeerde auteur uit de 3e eeuw voor Christus - wil ons geen gefragmenteerd beeld laten zien, maar een mozaïek. Hij schetst het leven juist in al zijn volheid, de tegenstellingen worden bij hem een eenheid: goede en slechten tijden horen bij het leven, jij die boos op iemand bent en jij die zielsveel van iemand kan houden, de rouwende en de verliefde, wij zijn ze allebei. Dat klinkt relativerend en ik denk dat deze wijsheidsleraar het ook zo bedoeld heeft. Tijden van geluk, liefde, gezondheid en rijkdom zijn er als hoogtepunten, tijden van ziekte en ongeluk als niet te vermijden contra-punten. Het leven trekt zich niets aan van goedheid en rechtvaardigheid. De beste mensen worden getroffen door de meest vreselijke dingen en er is geen zin in te ontdekken. Onverbloemd brengt Prediker deze ervaring van alle tijden naar voren. Zo onverbloemd, dat velen er verlegen mee zijn. Juist omdat deze woorden in de bijbel staan. In nota bene de bijbel lezen we dan van Prediker die zegt dat het leven niet rechtvaardig is.
Laat Prediker God los? Ja, Prediker laat een God los, dat is waar. De God van oorzaak en gevolg, de God van 'wie goed doet, goed ontmoet'. Inderdaad, die God bestaat niet. Ik moet u eerlijk zeggen dat ik het een verademing vind. Want als ik in die God zou moeten geloven, zou ik mijn geloof allang kwijtgeraakt zijn aan de realiteit van onze wereld. Alles heeft zijn tijd... Is dat niet een open deur? Tot ik merkte dat er een diepe waarheid in schuilt - alles heeft zijn tijd...Maar wij nemen en maken de tijd vaak niet....- we maken de tijd niet om te rouwen en om te dansen...mensen nemen soms de tijd voor elkaar - om elkaar te laten merken hoeveel je van elkaar houdt - om er te zijn als de ander verdriet heeft... Alles heeft zijn tijd - eigenlijk staat er: voor alles is bestemde tijd - kairos, dat betekent een geschikt moment, aangewezen tijd. In dit verband denk ik aan de uitspraak uit Afrika: “Jullie hebben de klok, wij hebben tijd.” Achter deze uitspraak gaat een diep inzicht schuil in de manier waarop wij omgaan met tijd. De Grieken maakten reeds onderscheid tussen de meetbare tijd ‘chronos’ en ‘kairos’. Wij in het westen onderwerpen ons vaak aan de tijd die meetbaar is. We maken afspraken tot op de minuut nauwkeurig, kijken constant op onze horloges om te zien of de ander zich ook wel houdt aan zijn/haar afspraak. Alles moet binnen een precies vastgelegd tijdbestek worden afgelegd. Op deze wijze dwingen we ons in een soort korset dat knelt en ons de ruimte om te ademen ontneemt. Afrikanen hebben volgens mij meer weet van kairos. Terwijl chronos -de meetbare tijd- een kwantitatief begrip is, is kairos een kwalitatief begrip. Het is aan te duiden met ‘het juiste ogenblik’ of zoiets als in de tijd zijn, het ogenblik waarop je er helemaal bent. Hoe kun je op deze wijze tijd ervaren? Tijd die je kunt genieten, die eindeloos is, ja eeuwig... Daarin kan ons de tweede tekst van vanochtend verder helpen. Augustinus omschrijft kairos als de tijd van het heden. De menselijke ziel kan volgens hem tijd ervaren. Ze kent de tijd van het verleden die gekoppeld is aan onze herinnering en de tijd van de toekomst die gericht op verwachting. De tijd van het heden is volgens Augustinus contemplatie, waarin de mens tijd neemt voor het binnenste van hemzelf. Ik zou het willen omschrijven als tijd nemen voor je ziel waarin je God kunt ontmoeten en je ware zelf. Zullen we na deze viering de tijd nemen om bewuster met tijd om te gaan en tijd te maken voor mensen en dingen die er echt toe doen? Ons zo min mogelijk te laten leven. Als predikant spreek ik veel mensen aan het einde van hun leven. Heel vaak gaat het er dan over hoe zij hun leven hebben ingevuld. Eerlijk is eerlijk, nooit hoorde ik iemand verzuchten 'had ik maar tijd in mijn werk gestopt'. Vaak, opvallend vaak hoor ik spijt van te weinig tijd een aandacht voor de allerliefsten. God heeft ons de tijd gegeven om te leven bij de dag. Er is een joodse wijsheid die zegt, dat de ware levenskunst daarin bestaat om datgene waarmee je op een bepaald moment bezig bent, dat moment te beschouwen als het belangrijkste dat er in de wereld is. Leven in het nu. Leven bij het moment.
Anette Sprotte, voorganger bij het oecumenisch centrum Het Brandpunt te Amersfoort.
Het is de aarde die drijft ...
Het is de aarde die drijft en rolt door de mensen
Sluit je niet op in eigen klein bestaan De kijk op lijden, volgens de Dalai Lama Hoewel alle mensen pijn en leed ervaren, krijg ik vaak het idee dat degenen die in sommige oosterse culturen worden grootgebracht, lijden beter kunnen aanvaarden en tolereren. Dit kan deels komen door hun geloof, maar misschien ook omdat lijden in arme landen, zoals India, zichtbaarder is dan in rijkere landen. Honger, armoede, ziekte en dood worden niet aan het oog onttrokken. Wanneer mensen oud of ziek worden, worden ze niet aan de kant geschoven, niet overgebracht naar een verpleegtehuis om verzorgd te worden door verpleegkundigen- ze blijven in de gemeenschap en worden verzorgd door de familie. Degenen die dagelijks in contact komen met de harde realiteit van het leven, kunnen moeilijk ontkennen dat het leven wordt gekenmerkt door lijden, dat het een natuurlijk onderdeel van het bestaan vormt. De westerse samenleving is erin geslaagd het lijden als gevolg van barre omstandigheden te beperken, maar lijkt daarbij haar vermogen te zijn kwijtgeraakt om te gaan met het lijden dat overblijft. Onderzoeken van sociale wetenschappers hebben nadrukkelijk uitgewezen dat de meeste mensen in de moderne westerse maatschappij het leven doorlopen met de gedachte dat de wereld eigenlijk best een leuke plaats is om in te wonen, dat het leven grotendeels eerlijk verloopt, en dat zij goede mensen zijn die nu eenmaal ook goede dingen verdienen. Deze overtuigingen kunnen een belangrijke rol spelen bij het leiden van een gelukkig en gezond leven. Maar als het lijden zich toch aandient, wat onontkoombaar is, ondermijnt dat deze overtuigingen en kan het moeilijk worden gelukkig en doelgericht verder te leven. In deze context kan een relatief klein trauma een enorme psychische schok teweegbrengen: je kunt je geloof verliezen in de fundamentele overtuiging dat de wereld eerlijk en goedaardig is. Hierdoor wordt het lijden versterkt.
De wens vrij te zijn van lijden is natuurlijk het rechtmatige doel van ieder mens. Dat is het logische gevolg van onze wens gelukkig te zijn.
Dit is een fragment uit "De Kunst van het Geluk", een handleiding voor onze zoektocht naar geluk, door de Dalai Lama uitgesproken en opgeschreven door
Howard Cutler.
Ik heb je lief zoals je soms
Als je tot het inzicht komt, dat het in wezen alleen maar daarom draait: de liefde voor elkaar, binnen en buiten je relatie, dan ben je al goed op weg "mens" te worden.. Rik Bronkhorst.
Het gedicht is van:
Elke dag zinkt weg in de nacht,
Pablo Neruda.
Het gebeurt af en toe dat ik mensen, die terug kijken op hun leven, hoor zeggen: "Met Gods hulp heb ik dit allemaal kunnen doen". Of, wanneer we veel moeilijke momenten hebben meegemaakt: “Zonder de hulp van God had ik ik het nooit kunnen volbrengen”. Hieruit spreekt een visie op het leven, waar in God een drijvende kracht is. Wanneer wij het leven van heilige mensen bestuderen, dan komt dat ook heel sterk naar voren. Heiligen voelden een bepaalde uitdaging en gingen daarop in. Zo werd de H. Franciscus, gegrepen door de grote kloof die er in zijn tijd al bestond tussen mensen. Franciscus was zelf de zoon van een rijke koopman. Over geld hoefde hij zich geen zorgen te maken. Als Franciscus ridder wordt, krijgt hij een droom. Een stem zegt, dat zijn bestemming ergens anders ligt. Het leven van Franciscus neemt een radicale wending. Hij wordt geraakt door het evangelieverhaal van de zending van de apostelen en trekt nu zelf rond op blote voeten, in sobere kleding en zal zich zijn verdere leven verzetten tegen geld en bezit. Anderen sluiten zich bij Franciscus aan. Franciscus ziet veel mogelijkheden om in alle oprechtheid “vrede en alle goeds” uit te dragen. Hij voelde Gods aanwezigheid in de schepping, in wat hem overkwam, zelfs toen het slecht met hem ging. Het geloof is iets dat in het hart van de mens wordt gelegd. De mens zelf heeft de vrijheid om dat te gebruiken. Geloof wordt heel concreet wanneer mensen het besef in zich laten groeien dat zij met hun leven iets kostbaars kunnen doen ten behoeve van anderen en ten behoeve van God. Wie niet in zijn schulp kruipt, maar juist ruimte geeft aan het leven voor anderen, merkt dat God een heel bijzondere rol speelt. Datgene wat menselijk onmogelijk lijkt, ontwikkelt zich tot iets groots. Jezus vergelijkt het met een mosterdzaadje dat uitgroeit tot een grote boom. De mens die zich niet laat tegenhouden door angst en onzekerheid, maar risico's durft te nemen is tot veel meer in staat, waar men eerder alleen maar van durfde te dromen. Het verhaal van Franciscus en de sultan illustreert dit. Men had in die tijd een beeld van de moslims, waartegen de kruisridders ten strijde trokken. “Een heilige kruistocht” werd het genoemd. Zijn omgeving raadde het hem af, maar Franciscus ging naar die gevreesde sultan toe om hem te vertellen over de vrede en de liefde van Christus. Het kost hem niet zijn hoofd. Nee, ze worden vrienden! Hoe actueel kan Franciscus zijn! Door je niet in te dekken tegen “wat er mogelijk ten nadele van jezelf zou kunnen gebeuren” bereikt je soms dingen, die de wereld verwonderd doen staan. Franciscus roemde niet op zichzelf, toen hij probeerde de oorlog te stoppen door met de vijand te praten. Hij voelde zich een knecht in dienst van het Koninkrijk van God. Hij was niet uit op beloning, maar dankbaar dat zij dit werk mocht verrichten. Hij werd gedreven. Hij kon niet anders, dan zo handelen. In onze tijd merken wij dat initiatief en leiderschap een hachelijk avontuur geworden is. Veel leiders doen er alles aan om alle kwetsbaarheid te vermijden. Ze zijn bang om werkelijk hun nek uit te steken om datgene wat onrechtvaardig en onjuist is te benoemen en aan te pakken. Daardoor kom je terecht in een positie, waar enthousiasme en bezieling niet meer herkenbaar is. Het is opvallend dat dit zich manifesteert in een tijd, waarin het geloof bij velen ook verzwakt is. In plaats van problemen echt aan te pakken is men druk bezig met zich in te dekken. Toch zijn er ook nu nog mensen die in het kleine tot veel in staat zijn; ondanks een zwakke gezondheid, zonder grote studies en belangrijke posities, maar met het hart op de goede plaats. Zij hebben niets te verliezen en zetten zich belangeloos in voor dingen die menselijkerwijs moeilijk aan te pakken zijn, maar met Gods hulp des te meer. In hen wordt de blijde boodschap van Jezus heel concreet. Wie bouwt op God beseft dat men tot meer in staat blijkt te zijn dan men van zichzelf gedacht had. Een prachtige boodschap die zeker de moeite waard is om mee aan het werk te gaan, met Franciscus als een grote inspirator! Amen.
Pastoor H. de Jong.
Ik geloof in een rivier De politiek, de homobeweging, vredesgroepen, werkgroepen in kerken, oecumene, werkers op straat, zorgers bij mensen thuis; Zoveel goedwillende mensen; zoveel vrouwen en mannen die naar eer en geweten hebben gewerkt en werken, hebben gebeden en nog steeds bidden voor een goede zaak; zovelen de eeuwen lang door hebben dezelfde ervaring als Elia gehad. Die gedachte dat het allemaal wel welletjes is. Dat je tijden lang hebt geloofd met hart en ziel in hetgeen je deed – dat je daarin succes hebt gehad en af en toe ervaren moest dat je soms weer helemaal opnieuw moest beginnen. Zoveel mensen, ook in deze kerk die getracht hebben om de kerk tot een gemeenschap te maken naar Gods hart. Zoveel mensen die teleurgesteld zijn afgehaakt want het is niet gelukt in hun ogen. Dromen worden niet waargemaakt, leiders in kerk en wereld gaan niet mee, mensen om hen heen blijven onverschillig terwijl er zoveel moet worden gedaan. En zo bogen ze het moede hoofd en zeiden tot de Eeuwige: lieve God, ik stop ermee, ik kan niet meer, het is genoeg. Elia is een mens van alle tijden. Alles meegemaakt, geroepen geworden, succes behaald, mensen op hun spoor naar de Eeuwige gewezen. Maar de terugval van zovelen heeft hem tot in het diepst van zijn ziel teleurgesteld. Hij kan niet meer, hij sterft liever dan nog een stap te zetten. En onder de bremstruik gaat liggen en buigt zijn moede hoofd. Maar met die bremstruik had hij geen betere plek uit kunnen kiezen. De bremstruik – of beter nog – de doornstruik is uitgerekend de plek waar zijn grote voorbeeld ooit is geroepen. Eeuwen vóór hem stond daar een ander mens – ook niet wetend wat hij verder aan moest vangen met zijn leven. Mozes was zijn naam, en hij liep door de woestijn, verdoold, verdwaasd tot hij aankwam bij die brem. Een struik die in lichterlaaie stond. Dáár werd Mozes geroepen: Mozes, Mozes, ga met mij mee op weg. Stotterend, aarzelend, met frisse tegenzin en met de moed der wanhoop heeft Mozes de uitdaging opgepakt om te gaan met God - de God die beweging is. De God die toekomst heeft. Wie ben je dan, God? Vroeg Mozes nog aan de God van leven en bevrijding. En die God heeft maar één ding gezegd over zijn naam: ik Ben die is. Dat is mijn Naam. Geen statisch beeld, geen afgod, geen zon maan of sterren. Geen machtige leeuw; nee dat is hij niet. Hij is een dynamische God. Waar mensen gaan, naar het leven toe, daar gaat God mee. En waar God jou roept mag je opstaan en vertrouwen dat Hij je de weg wel wijst. De doornstruik waar Mozes vóór stond, en waar nu Elia onder ligt is het symbool voor alle wanhoop en ellende. Het is het symbool voor levens die verstrikt zijn geraakt in puntige stekels. In de doornstruik val je als mens makkelijk in, maar eruit komen is een ander verhaal. Dan loop je krassen op, littekens, je haalt je huid open tot bloedens aan toe. Precies in die verstriktheid is God aanwezig. Is de Eeuwige de zijnde. Zo heeft Mozes hem, die God van bevrijding en leven ervaren, en zo gebeurt Elia hetzelfde. Waar mensen geen weg meer weten en vastzitten in zoveel – daar is God aanwezig om weer heel voorzichtig de takken van de doornstruik van jouw leven weg te buigen. Om misschien wel elke stekel uit je armen, handen en benen te peuteren, om je weer te voeden met levenskracht zodat je weer lef mag hebben om te gaan. Moe, kapot, hoort Elia zo ook nog ergens zachtjes de roepstem van de Eeuwige: Elia, sta op. Eet en drinkt, en gá. De engel stootte hem aan. Kom op Elia; je bent niet geboren om te blijven staan. Je bent geboren voor het leven. Waar Elia zei: het is genoeg ! Krijgt hij als antwoord van de engel: je wég is genoeg. Zolang de Eeuwige je niet haalt is er nog een weg te gaan. De engel had in Elia het verlangen gewekt om weer te wórden. Schepen zijn veilig in de haven – maar daar zijn ze niet voor bedoeld. Gaan is de boodschap waarmee wij geroepen worden. In de hele bijbel van eerste en tweede testament is het gáán hetgeen ons te doen staat. Op weg gaan, en soms met de moed der wanhoop. Met alleen maar die belofte van een God aan onze zijde die we soms maar zo minimaal ervaren. Gaan – en dan in de woorden van Jezus met je hele hebben en houden. Radicaal. Een klein beetje gaan is niet aan de orde. Schoorvoetend gaan omdat de route nog zo nieuw en onbekend is, ook dat al niet. En soms denk ik wel eens: mogen we dan niet meer aarzelen, eventjes achterom kijken, misschien af en toe heel hard terugrennen naar de veilige haven waar we vandaan komen? Twee stappen vooruit en dan weer eentje terug? Nog even afscheid nemen van wat ons lief is? Want gaan beangstigt – en daagt uit. Reizen, weggaan uit je vertrouwde omgeving is leuk omdat je weet dat je ooit weer op een thuiskomst in het oude mag rekenen. Reizen met Jezus is een ánder thuiskomen; thuiskomen bij God in het diepst van je ziel. Met Jezus loop je niet zomaar eventjes mee. Wie de handen aan de ploeg wil slaan kan geen rechte voren maken als hij steeds maar achterstevoren op de trekker zit. Dan trekt die vore krom omdat je simpel weg je blik maar één kant op kan richten. Meegaan met de Eeuwige is zoeken en vertrouwen en luisteren met je hart: is dit jouw weg? En ga ik nog goed? Het hele pad zal je nooit van te voren weten. Zoveel licht krijg je niet. Maar wel genoeg licht voor elke volgende stap. En zoals ooit iemand schreef: Hoe hechter je je met Mij, de Eeuwige, verbonden weet, hoe onthechter jij kan reizen. Amen
Josephine van Pampus, pastoraal werker te Amersfoort, n.a.v. 1 Koningen 19; Elia, en Lucas 9; 51.57-62.
Uitspraak van kerkvader Augustinus "De grootste vrijheid ervaar je als je het dichtst bij jezelf blijft."
Kerkvader Augustinus, (354-430).
Mateloos ben jij
Rik Bronkhorst.
Vertrouwen is de uitkomst van
Thich Nhat Hanh.
Richt je op je kwaliteiten die je wel hebt.
Gandhi richtte al zijn kracht en energie op één enkel ding -ahimsa-, oftewel geweldloosheid. Moeder Teresa was zevenenveertig toen ze voor het eerst in de straten van Calcutta neerknielde om een stervende man te helpen. Ook zij had één zeer grote gave te bieden -haar mededogen, haar niet- aflatende zorgzaamheid.
Ook zij richtte haar hele leven op die ene kwaliteit en verrichtte zo uiteindelijk de wonderen die haar tot een levende heilige maakten.
Uit: Crisis en het wonder van de liefde. Als dat wat toeval lijkt je dreigt te vellen
Als dat wat toeval lijkt je dreigt te vellen,
Ten tijde van de Boeddha stierf het enige kind van een vrouw die Kisagotami heette.
Globaal genomen zijn er veel verschillende soorten schadelijke of negatieve emoties, zoals verwaandheid, arrogantie, jaloezie, begeerte, lust, kortzichtigheid, hebzucht en ga zo maar door. Hoewel sommige vormen van woede onder zeldzame omstandigheden positief kunnen zijn, leidt woede over het algemeen tot kwaadwilligheid en haat. En wat haat betreft, dat is nooit positief. Er zitten geen voordelen aan. Haat is overal en altijd negatief. We kunnen woede en haat niet simpelweg overwinnen door ze te onderdrukken. We moeten daadwerkelijk de vormen van tegengif voor haat ontwikkelen, namelijk geduld en tolerantie. Wanneer je je bezighoudt met het oefenen van geduld en tolerantie, voer je eigenlijk een strijd tegen haat en woede. Het zal een zware strijd zijn, je kunt die strijd verliezen, je zult vele problemen het hoofd moeten bieden. Maar iemand die door middel van een positieve levenshouding geduld en tolerantie ontwikkelen kan, overwint de haat en de woede. De destructieve gevolgen van haat zijn duidelijk zichtbaar; je ziet en merkt het meteen. Wanneer er bijvoorbeeld een zeer sterke of gewelddadige gedachte van haat in je opkomt, word je daar, op dat moment, totaal door overweldigd en blijft er niets van je gemoedsrust over; je tegenwoordigheid van geest verdwijnt compleet. Wanneer zulke intense woede en haat naar boven komt, sloopt dat het beste deel van je hersenen, namelijk je vermogen goed van kwaad te onderscheiden en in te schatten wat de langetermijn- en kortetermijngevolgen van je daden zijn. Je vermogen om te oordelen wordt volledig lamgelegd; het kan niet langer functioneren. Het lijkt haast wel of je krankzinnig bent geworden. Door die woede en haat beland je dus vaak in een opperste staat van verwarring, wat je problemen en moeilijkheden alleen nog maar erger maakt.
In sommige gevallen koesteren mensen sterke gevoelens van haat en verdriet ten gevolge van iets wat hen in het verleden is aangedaan. Hoe kun je dan wel omgaan met haat en woede? Allereerst komen gevoelens van woede en haat voort uit een geest die wordt gekweld door ontevredenheid en ongenoegen. Je kunt dus voorbereidingen treffen door constant te werken aan het opbouwen van innerlijke tevredenheid en mededogen. Dit zorgt voor een zekere gemoedsrust die op zich al woedeuitbarstingen kan voorkomen. En wanneer er dan iets gebeurt waardoor je kwaad wordt, moet je je woede direct onder ogen zien en analyseren. Kijk welke factoren debet zijn aan die specifieke uitbarsting van woede of haat. Ga daarna verder met je analyse en kijk of het een gepaste reactie is en in het bijzonder of het constructief of destructief werkt. En je doet een poging een zekere innerlijke discipline en terughoudendheid aan de dag te leggen. Je stort je direct in de strijd tegen je woede en haat door tegengif toe te dienen: je gaat je negatieve emoties te lijf met gedachten van geduld en tolerantie. Als je eraan werkt woede en haat te overwinnen, kun je in het begin natuurlijk nog steeds deze negatieve emoties ervaren. Maar er zijn verschillende niveaus; als het om een lichte vorm van woede gaat, kun je op dat moment trachten haar direct onder ogen te zien en te bestrijden. Als het echter om een hele krachtige negatieve emotie gaat, kan het op dat moment buitengewoon moeilijk zijn haar aan te vechten, of onder ogen te komen. Als dat het geval is, is het op dat moment misschien het beste om te proberen alles te vergeten. Denk aan iets anders. Ga iets anders doen. Zodra je geest enigszins tot rust is gekomen, kun je analyseren; je kunt dan weer logisch nadenken.
Als we woede en haat willen elimineren, is het bewust ontwikkelen van geduld en tolerantie onvermijdelijk.
De Dalai Lama in "De kunst van het geluk".
Leef als mensen van het Licht. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen last..........
Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde: mot en roest vreten ze weg en dieven breken in om ze te stelen. Het Onze Vader vertaalt uit het Aramees
Bron van Zijn, die ik ontmoet in wat mij ontroert,
Niemand ontkomt er aan: problemen!!
Dit zegt de Dalai Lama erover:
Ik voeg daaraan toe:
Gedurende de Vietnamoorlog werden we dagelijks overspoeld met (kleuren)foto's van oorlogsslachtoffers. Soldaten of burgers die zwaar gewond, ontredderd, in de camera staarden. Sommigen konden dat zelfs niet meer, zwaar verminkt en overleden.
Rik Bronkhorst.
Of je nu ziek of gezond bent, of je onbehagen zich nu uit in je lichaam of je geest, er ligt altijd een waar verhaal voor je. Het verhaal gaat over een verborgen schat, het doet je beseffen hoe rijk je bent, het is een uitnodiging om de erfenis die je toebehoort op te eisen. Kun je je herinneren over welke overvloed ik het heb, over welke schat? Het kostbaarste kleinood dat lang geleden in je binnenste is gelegd. Ongezien en toch onweerstaanbaar – het is je kern, degene die zij aan zij met je loopt ook al verbeeld je je dat je alleen bent. Kun je dit voelen? Misschien heb je onder het lezen al de vage gewaarwording dat het zich roert in een zachte vochtigheid die opwelt in je mond, of in het gefluister in de oude taal die diep in je buik wordt gesproken. Je kent die klanken, het zijn de klanken die oprijzen uit de opening waar je ribben uiteenwijken of misschien de klanken die voortkomen uit een fluisterend briesje dat midden in de nacht je oren vult als de slaap je verlaat en je plotseling tot waakzaamheid wordt geroepen. Het is je oude vriend, een bondgenoot die je je hele leven al vergezelt. Misschien wordt het tijd dat beiden de kennismaking hernieuwen en samen in een nieuwe hoedanigheid de wereld intrekken. Want helaas in het proces dat opgroeien heet, heeft de mensheid geleerd deze ingeboren aanwezigheid te vergeten. Vaak verblijven we in een soort levenstrance, soms worden we eruit losgescheurd, door omstandigheden die ons vertrouwde leventje overhoop halen en ons terugwerpen op onszelf. Dat losscheuren hoort bij het leven. Soms staat het vermomd als een ziekte, soms als het verbreken van oude relaties, als het verlies van dierbaren, of als abrupte gebeurtenissen op middelbare leeftijd die (zou je kunnen gaan denken) ons bijna geen andere keus laten dan geïsoleerd en wanhopig achter te blijven of… juist onze kans te grijpen en langzaam te beginnen onze harde, beschermende schil te verwijderen. Geen van ons ontsnapt aan deze afrekening in het leven. Op een of andere manier worden we onontkoombaar vaak meerdere malen in ons leven de diepte ingetrokken. Ook op die punten hebben we de kans te ontdekken of te herinneren dat we een innerlijke pracht en kracht hebben en zal ons leven zich dan binnenste buiten gaan keren. Juist dan is het ook wederom een kans om te ontdekken wat duurzaam en blijvend is en gaan we langzamerhand die kwaliteit in de dagelijkse beslommeringen van ons leven vorm geven. Bron het boek: 'Het wonder van genezing' van Saki Santorelli
Saki Santorelli is verbonden aan het Center for Mindfullness, Medicine and Health Care van de University of Massachusetts.
Is lijden altijd straf voor verkeerd gedrag, voor zonde, of lijden mensen ook onschuldig? Tao van Poeh, van Benjamin Hart Bij de kloof van Lu stort de grote waterval zich honderden meters in de diepte; de nevel van fijne waterdeeltjes die er boven hangt is kilometers ver zichtbaar. In het kolkende water beneden is nooit een levend wezen te zien. Op zekere dag stond K'oen Foe-tse op enige afstand van de oever, toen hij plotseling een oude man zag, die in het woelige water heen en weer werd geslingerd. Hij riep zijn volgelingen en gezamenlijk renden zij naar de waterkant om de drenkeling te redden. Maar tegen de tijd dat ze daar aankwamen was de oude man al op de oever geklauterd, en liep, voor zich heen neuriend, weg. K'oen Foe-tse haastte zich naar hem toe. 'U zou een geestverschijning moeten zijn om zoiets te overleven,' zei hij, maar u schijnt toch een mens te zijn. Wat voor geheime krachten bezit u?" ' Niets bijzonders" antwoordde de oude man. ' Ik ben begonnen het te leren toen ik nog heel jong was en bleef oefenen in de jaren dat ik opgroeide. Nu ben ik zeker van het welslagen. Ik ga de diepte in met het water en kom weer boven met het water. ik volg het en vergeet mijzelf. Ik breng het er levend van af omdat ik mij niet verzet tegen de overmacht van het water. Dat is alles.
Toevoeging in het boek:
Tegenwoordig heet dat "Go with the flow". Of met andere woorden: neem het leven zoals het komt......
Uit 'De Meesters van het Verre Oosten' 'De goede herder weet de plaatsen, waar het goed is voor zijn schapen, vandaar: Mij zal niets ontbreken. Met David kunnen wij zeggen: 'Mij kan niets ontbreken', want IK-BEN wordt behoed tegen elk kwaad. In iedere behoefte van de stoffelijke natuur wordt voorzien. Niet alleen zullen de schapen in groene weiden grazen, maar er zal een overvloed overblijven. Wij kunnen ervan verzekerd zijn, dat voor de vervulling van iedere wens al gezorgd is. Wij kunnen alle vermoeidheid opzij zetten en met David zeggen: 'Hij doet mij nederliggen in grazige weiden. Hij voert mij zachtkens aan zeer stille wateren.' Hun stille blauwe diepten vervullen ons gemoed met een grote vrede en ons opgejaagd bewustzijn komt tot rust'. 'Wanneer lichaam en geest rustig zijn, doorstroomt de hemelse inspiratie van het Allerhoogste Principe onze ziel met het zuivere licht van leven en kracht. Het licht binnenin ons schijnt met de heerlijkheid des Heren, de Wet, die ons allen verenigt. Dit stralende licht des Geestes hernieuwt ons inzicht, ons ware Zelf wordt ons geopenbaard, zodat wij onszelf zien als één met het Oneindige en weten, dat elk van ons uitgezonden wordt van het Vader-Principe om Zijn volmaaktheid tot uitdrukking te brengen. In de rustige stilte van onze ziel herwinnen wij ons zuivere zelf en weten, dat wij volmaakt zijn; vandaar de woorden: 'Hij verkwikt mijn ziel, al ga ik ook in het dal der schaduw des doods, ik zou geen kwaad vrezen'. Wat zouden wij vrezen bij de overvloedige goedheid van dit Gods-principe? Hier vinden wij rust voor ons lichaam, God geeft vrede voor onze geest en onze ziel, God geeft ons de inspiratie om te kunnen dienen. En welke uiterlijke beproeving zou ons bij zult een volmaakte voorbereiding van binnen uit kunnen vervullen met vrees, dat iets kwaad ons kan deren? God woont binnenin ieder van ons, voor elkeen is Hij een steeds aanwezige bron van hulp in moeilijkheden en gevaar. IN Hem leven, bewegen en ademen wij. Eenstemmig zeggen wij: Alles is Goed'. 'Iedereen kan zeggen: 'Gods liefde leidt mij rechtstreeks naar de kudde. Het juiste pad wordt mij getoond en mij wordt erop gewezen, als ik afdwaal van de kudde. De kracht van Gods liefde trekt het goede voor mij aan en zo wordt al het kwade voor mij buitengesloten'. Met David kan een ieder zeggen: 'Gij zijt met mij, Uw staf en Uw stok, die vertroosten mij'.
Een stukje uit het boek: De Meesters van het Verre Oosten - Baird T. Spelling
Kind, als je aankomt om de Heer te dienen, bereid dan je ziel voor op beproeving.
Jezus Sirach. (Jezus ben Sira).
Kerken in Keistad is een programma van de Raad van Kerken Amersfoort. Klik hier om terug te gaan naar de hoofdpagina. |